Карась (ер)
| Ер | |
| Карась | |
|---|---|
 | |
| Морфометрий | |
| Кумдык | 0,19 км² |
| Эн кугу келгыт | 46,1 м |
| Гидрологий | |
| Вошт коймаш | 8,5 м |
| Верланымаш | |
| 56°23′58″ с. ш. 47°47′33″ в. д.GЯO | |
| Эл | |
| Регион | Марий Эл |
| Район | Медведево район |
 | |
Карась — тиде мланде порволымо (карст) йӧн дене шочшо, Мартын ер деч йӱдвел-эрвелнырак верланыше ер. Ер Марий Эл Республикысе Медведево вел Сидорово ял шотан илемын мландыштыже, Йошкар-Ола деч 27 уштыш кечывалвелнырак верланен. Ер Кугу Какшан ден Изи Какшан эҥер-влакын вӱдойыртыш кумдыкышто, пӱнчер дене леведалтше Марла лапверыште верланен. Ер серыште Сосновый Бор посёлок верланен. Ерын сынже йыргешке, йӱдвел гыч кечывалвелыш шуйнен, кужытшо 522 м, лопкытшо 443 м, кумдыкшо 17,45 гектар, эн кугу келгытше — 46,1 м, вӱдпоянлык кугытшо 1754,81 тӱж. м³. Сергорно изишак кадыргылше, кужытшо 1550 м. Кумдык санитар-курорт статусан улеш[1].
Шочмыжо
46,1 м келгытан ерын мланде порволымо йӧн дене шочшо негызше Юл эҥерын 3-шо эҥерӱмбалсе тайыл лондемыштыже верланен. Ерын ийготшо 8 тӱжем ий утла. 1906 гыч 1996 ий марте, мланде порволымын вияҥмыжлан кӧра (карст) ерын келгытше 32 м гыч 46,1 м марте кугемын. Карст поргем ерын покшелныж гаяк верланен, тудын рӱдыж деч икмыняр кечывалвелнырак, сынже дене кок велым темдалалтше, йӱдвел гыч кечывалвелыш аҥысырын шуйналтше лакешинча (впадина) уло. Ершинчан серже икшырымын келгемеш, но чыла вере иксемын огыл. Мутлан, лакын йӱдвел ужашыштыже — икшырымын да тыматлын келгемеш, а кечывалвелныже — утларак тура, а 16 м келгыт вашталтмаште (изобат) пӱчкын налме гай туп-тура лакемалтеш. Ер пундаште уржумысо вӱдкучыш тӱрын кум мландыйымал йогынжо уло, лопкытышт 5 метр гыч 8 метр марте, нуно мланде йымалне 63 гыч 109 метр марте келгытыште верланеныт, касвел гыч эрвелыш йогат да мландӱмбалсе вӱд дене пойдаралтыт. Тылеч посна, ер мландыйымалсе вӱдын фильтраций йогынжо дене темеш, тудыжо вӱдойыртыш кӱкшака гыч ер гоч эрвелыш, Изи Какшан эҥер могырыш, йога. Ер йогышо (проточный) улеш, вӱдйогынын писылыкше секундышто 0,085 метр марте шуэш. Вӱдышто сульфат-хлорид-натрий-кальций уло[1].
Кушкылпоянлык (Флора)
Ер вӱд кушкыллан нужнарак, лач сер воктене гына шуэн вашлиялтше омыж ден вычыраҥге кушкеш, нуно ер сер пелен лопка огыл ӱштӧ семын нӧлталтыт. Ерын планктонжо вудака-ужаргырак тӱсан, ӱмбалныже нугыдырак, а келгымме семын шагалемеш. Фитопланктонжо тыгыде ужар вӱдпорсын шудо (нитчатке) дене темын. Серысе кушкыл нугыдо — йӧре-варе чодыра дене авыралтын[1].
Янлыкпоянлык (Фауныжо)
Зоопланктон 9 тӱрлӧ: циклоп, дафний, коловратка-влак. Колпоянлык (ихтиофауныжо) поян огыл: олаҥге, карп, шереҥге, нужгол, толстолобик, шиповка, рак. Сер воктене лудо, комбо, тӧтыреткайык иге-влак вашлиялтыт[1].
Санитар-курорт кумдык
Ерын статусшо — санитар-курорт зоно, экологий тӱшкаже — олиготроф, экологийже — вияҥ толшо[1].
Ер серыште «Пӱнчер» (руш. «Сосновый бор») санаторий верланен. Тазалыквер 150 еҥлан чоҥалтын, тыште сайын эмлалташ да каналташ чыла йӧн ышталтын. Санаторий кӱчык курс дене (14 кече марте) тазалыкым шуарен эмлалташ, еш дене канаш, каныш кечын тӱшкан жапым пайдалын эртараш асулыкым темла.
Санаторий марте Йошкар-Ола автовокзал гыч — Шупашкар, Йошкар-Ола — У Шупашкар, Йошкар-Ола — Кокшайск автобус-влак дене «Сосновый бор» чарналтыш марте миен шуаш лиеш.
Палемдымаш
Литератур
- Карась // Энциклопедия Республики Марий Эл / Отв. ред. Н. И. Сараева. — Йошкар-Ола, 2009. — С. 418. — 872 с. — 3505 экз. — ISBN 978-5-94950-049-1.
