Кандаратский, Михаил Фёдорович

Михаил Фёдорович Кандаратский
Михаил Фёдорович Кандаратский
Шочмо кече	7 (19) кылме 1854
Шочмо вер	Сӱэ, Озаҥ губерний, Россий империй;
Колымо кече	20 шыжа (2 кылме) 1912 (57 ий)
Колымо вер	Озаҥ, Россий империй;
Эл	Россий империй
Шанче алан	медицине
Паша вер	Император Озаҥ университет
Образований	Чебоксарысе духовный училище[d]; Озаҥысе духовный семинарий[d]; Императорысо Озаҥысе университет[d] (1881);
Шанче степень	шанче доктор
Шанче званий	профессор

Михаил Фёдорович Кандаратский (7 [19] кылме 1854, Сӱэ, Озаҥ губерний — 20 шыжа [2 кылме] 1912, Озаҥ) — руш медик-шанчызе, хирург, медицине доктор (1888), профессор (1905).

Топографий анатомий дене паша-влакын авторжо^[1].

Илыш корныжо

1854 ий 7 ноябрьыште Озаҥ губернийысе Свияжск олаште Богородице-Рождественский собор священникын ешыштыже шочын^[2].

Тӱҥалтыш шинчымашым Чебоксарысе духовный училищыште да Озаҥысе духовный семинарийыште (руш.) (мар. налын. 1876 ийыште Император Озаҥ университетын медицине факультетышкыже тунемаш пурен, тудым 1881 ийыште шӧртньӧ медаль дене тунем пытарен^[3]. Университетыште нормальный анатомий кафедра пелен коденыт, вара хирургий факультет клиникыш куснен, а 1885 ий кеҥежым Михаил Кандаратскийым шанче паша дене йот элыш командировкыш колтеныт.

1886—1888 ийлаште 23 илемыште (населённый пунктышто) марий калыкым терген шымлен. Пашажын лектышыжым «Эндемическое распространение зоба и идиотизма среди луговых черемис Казанской губернии Чебоксарского и Царевококшайского уездов, в связи с фактами вымирания населения» докладыште (Санкт-Петербург, 1888) да «Признаки вымирания луговых черемис Казанской губернии» книгаште (Озаҥ, 1889) иктешлен. Тудо проблемын социал-экономике амалжым ончыктын^[4].

1888 ийыште Санкт-Петербургысо сарзе-медицине академий (руш.) (мар. тудлан медицине доктор степеньым пуэн да Озаҥ университетыш оператив хирургий кафедра пеленысе прозектор должностьыш пашам ышташ колтен. 1889 ийыште М. Ф. Кандаратский Император Озаҥ университетын приват-доцентше лийын^[3].

Руш-япон сарын участникше: 1904 ий июньышто Мӱндыр Эрвелыш санитар отрядын вуйлатышыжлан колтымо. Маньчжурийыште сусыргышо салтак-влаклан Мукден олаште Озаҥ университет лӱмеш госпитальым да перевязочный пунктым организоватлен. 1905 ий шыжым Озаҥыш пӧртылын да вашке Озаҥ университетыште топографий анатомий дене оператив хирургий кафедрын экстра-ординарный профессоржлан, а 1910 ийыште — лач тиде кафедрынак ординарный профессоржлан шогалтыме^[3].

Михаил Фёдоровичын полшымыж дене университет кафедрылан икымше гана посна пӧлемым ойырымо, 1907 ийыште тудо сарзе-полевой хирургий тоштерым негызлен. Тоштерын коллекций негызышкыже кредалмаш пасулаште погымо пуля, снаряд омыртка (осколко), тулан да йӱштӧ (холодный) саргурал-влак пуреныт. Октябрь революций (руш.) (мар. да Граждан сар жапыште экспонат-влакын ужашыже йомын.

Шанче паша дене пырля М. Ф. Кандаратский мер пашам вӱден: ныл созыв Озаҥ оласе думын гласныйже (депутатше) лийын, Озаҥын историй краеведенийже шотышто икмыняр статьям возен. 1889 гыч 1904 ий марте Озаҥ оласе Александровский эмлымверын хирургий пӧлкажын вуйлатышыже лийын да Шамовский эмлымверым чоҥымаште участвоватлен.

1912 ий 20 октябрьыште (у стиль почеш 2 ноябрьыште) Озаҥыште колен. Оласе Арск шӱгарлаште тоеныт, шӱгарже аралалт кодын^[5].

Озаҥыште М. Ф. Кандаратскийын ешыжын илыме пӧртшӧ аралалт кодын^[6].

Палемдымаш

↑ Кандаратский Михаил Федорович (неопр.). lvkgmu.ru. Тергыме кече: 13 ӱярня 2026.
↑ Свияжск, Собор Рождества Пресвятой Богородицы, <https://sobory.ru/article/?object=21902>. Тергыме: 13 ӱярня 2026.
↑ ¹ ² ³ Кандаратский Михаил Фёдорович, <https://marihistory.ru/2011-01-01-20-06-40/3014-2012-11-07-12-10-17.html>. Тергыме: 13 ӱярня 2026.
↑ Марийская биографическая энциклопедия-2, 2017, с. 191.
↑ Могилы прославленных врачей на Арском кладбище «уплотнили»?, <https://kazan.mk.ru/articles/2016/07/22/mogily-proslavlennykh-vrachey-na-arskom-kladbishhe-uplotnili.html>. Тергыме: 13 ӱярня 2026.
↑ Н. Ф. Решетников. Улица Большая Красная (руш.). Казань тысячелетняя. Тергыме кече: 13 ӱярня 2026.

Литератур

Айплатов Г. Н., Акшиков А. Г. Кандаратский Михаил Фёдорович // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — 2-е изд. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2017. — С. 191. — 606 с. — 1500 экз. — ISBN 978-5-905314-35-3.

Кылвер-влак

[1] Кандаратский Михаил Федорович (неопр.). lvkgmu.ru. Тергыме кече: 13 ӱярня 2026.

[2] Свияжск, Собор Рождества Пресвятой Богородицы, <https://sobory.ru/article/?object=21902>. Тергыме: 13 ӱярня 2026.

[:0-3] ¹ ² ³ Кандаратский Михаил Фёдорович, <https://marihistory.ru/2011-01-01-20-06-40/3014-2012-11-07-12-10-17.html>. Тергыме: 13 ӱярня 2026.

[_523cbdecd44d3191-4] Марийская биографическая энциклопедия-2, 2017, с. 191.

[5] Могилы прославленных врачей на Арском кладбище «уплотнили»?, <https://kazan.mk.ru/articles/2016/07/22/mogily-proslavlennykh-vrachey-na-arskom-kladbishhe-uplotnili.html>. Тергыме: 13 ӱярня 2026.

[6] Н. Ф. Решетников. Улица Большая Красная (руш.). Казань тысячелетняя. Тергыме кече: 13 ӱярня 2026.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]