Зеленин, Дмитрий Константинович

РУВИКИ — эрыкан энциклопедий гыч материал
Дмитрий Константинович Зеленин
Dmytro Zelenin.jpg
Шочмо кече 21 шыжа (2 кылме) 1878
Шочмо вер
Колымо кече 31 сорла 1954(1954-08-31)[1] (75 ий)
Колымо вер
Эл
Шанче алан этнографий
Паша вер
Образований
Шанче званий СССР Шанче академийын йыжыҥъеҥ-корреспондентше[2] (1925)
Тунемшыже-влак Н. И. Гаген-Торн
Награде ден премий-влак Орден Трудового Красного Знамени
Логотип РУВИКИ.Медиа РУВИКИ.Медиаште медиафайл-влак

Дми́трий Константи́нович Зеле́нин (21 шыжа [2 кылме] 1878, Люк[d], Виче губерний31 сорла 1954, Ленинград) — руш да совет этнограф, диалектолог да фольклорист.

Илыш корно

Виче губерний Сарапул уезд Люк селаште нужна псаломщик ешеш шочын[3]. Виче духовный семинарийым  (руш.) (1898) да Юрьев университетын историй-филологий факультетшым (1904) тунем пытарен.

Икымше гана университетыште тунеммыж годым савыкталташ тӱҥалын. Руш калык поэзий да кутырымо ойыртем нерген тӱҥ паша-влакым 1900—1915 ийлаште савыктен. Ятыр пашаже Виче кундем дене кылдалтын, тушко шанчызе экспедицийыш толеден. Ятыр ий шке землякше-влак дене пеҥгыде кылым кучен, Виче шанче архив комиссийын пашашкыже ушнен.

«Великорусские говоры с неорганическим и непереходным небрежением задненёбных согласных в связи с течениями позднейшей великорусской колонизации» теме дене магистр диссертацийым арален (СПб., 1913), тушто эрвел славян-влакын ныл укшлан шелалтше этнике да диалект ойыртем шотышто тезисым негызлен. Тиде концепций тудын тӱҥ, иктешлыше «Эрвел славян этнографий» («Восточнославянская этнография») (1927 ийыште немыч йылме дене савыкталтын) монографийыштыже вияҥын, тушто тудо йӱдвел да кечывалвел великоросс-влак коклаште «илыме верын, вургем ден илыш-йӱлан моло ойыртемже» дене «пӱсӧ ойыртемым» палемден.

1915 ийыште Петроград университетыште славян да нунын пошкудышт нерген курсым лудын. 1916 ий гыч Зеленин Харьков университетыште руш йылме да сылнымут кафедрым вуйлатен, славян-руш филологий кабинетым вуйлатен. Тудын ты пашаш ушнымыж дене Слободской Украине тоштерын этнографий экспозицийже ышталтын.

1917 ий 12 апрельыште Моско университетыште «Руш мифологийын очеркше» («Очерки русской мифологии») теме дене докторлык диссертацийым арален. Ты паша шанчыеҥын ик эн кӱлешан пашажлан шотлалтеш, вет тудлан тудо Император Шанче академийын премийжым сулен[4].

1925 ийыште Ленинградыш пӧртылын, тушто тудым Ленинград университетын  (руш.) этнографий кафедрын профессоржылан шогалтеныт. 1926 гыч 1949 ий марте Кунсткамерыште пашам ыштен, Казахстан, Алтай да Приуралье мучко экспедицийлаште лиеден.

Сарапул земский тоштерым негызлыше-влак кокла гыч иктыже.

Пытартыш жапыште С. П. Толстов да сталин закалкын моло марксистше Зелениным «великорусский шовинизмлан» да «расизмлан» шылталеныт[5]. Тыге тудым савыктымаш деч кораҥденыт (кеч тунам озаланыше марризм дене ӧкымеш модыныт гынат)[5].

Шанче паша

Зеленинын революций деч ончычсо этнографий пашаже-влак тӱҥ шотышто эрвел славян-влакын материальный культурыштлан да ӱшанымашыштлан пӧлеклалтыныт. «Славян филологий ден тӱвыра историйын очеркышт» («Очерки славянской филологии и истории культуры») серийыште, кудым савыктымаште Макс Фасмер вуйлатен, 1927 ийыште Зеленинын ямдылыме эрвел славян этнографий нерген икымше систематический изложений лектын (немыч йылме дене).

Эрвел-славян фольклористикым вияҥдымаште Зеленинын чумырымо йомак сборник ден руш такмак-влакын ыҥышт, тиде фольклор жанрын эстетический йӧнжӧ нерген тудын шонымашыже кугу рольым модын. Тудын савыктыме йомакше-влак чӱчкыдынак В. Проппын пашалаштыже цитироватлалтыт. Зеленин «заложные покойники» терминым (тиде явлений шотышто икымше гана каласкалымаш семынак) шонен муын.

1930-шо ийлаште Зеленин П. Г. Богатырёвын функциональный йӧнжылан кумылаҥын да сибирьысе шаманизмым шымлаш пижын. Тудо тюркологийышкат надырым пыштен, онгон-влак нерген икымше капитальный пашам ямдылен. Зеленинын сар деч вара возымо пашаже-влак савыкталтын огытыл да йомдарымылан шотлалтыт[5].

Мер-шанче паша

  • 1904 — Руш географий ушемын  (руш.) йыжыҥъеҥже;
  • 1927 — Чехословакийысе Этнографий тоштер президиумын йыжыҥъеҥ-корреспондентше (Společnosti Narodopisneho Museu Československeho);
  • 1929 — Institut international de Coopération intellectuelle-н шанче корреспондентше (Париж);
  • 1929 — Verein für Volkskunde Этнографий ушемын йыжыҥъеҥ-корреспондентше (Вена);
  • 1942 — Лужицы йолташ-влак ушемын йыжыҥъеҥ-корреспондентше;
  • 1942 — Болгар шанче академийын йыжыҥъеҥ-корреспондентше.

Тӱҥ паша-влак

Уэш савыктыме

Суаптар-влак

Шарнымаш

Шанчызым шарныме лӱмеш чӱчкыдын «Зеленин лудмаш» — этнографий, фольклористике да лишыл дисциплине-влакын проблемыштлан пӧлеклалтше шанче конференций-влак — эртаралтыт[6].

Палемдымаш

  1. 1 2 Зеленин Дмитрий Константинович // Большая советская энциклопедия (руш.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
  2. Профиль Дмитрия Константиновича Зеленина РАН-ын официал сайтыштыже
  3. Кызыт — Завьялово район (Удмуртий).
  4. Дмитрий Зеленин — об авторе (руш.). livelib.ru. Тергыме кече: 23 пеледыш 2026.
  5. 1 2 3 Зеленин. Большая российская энциклопедия — электронная версия. Тергыме кече: 17 пеледыш 2026. Архивлыме 15 ага 2021 ий.
  6. Зеленинские чтения. Антропологический форум (2004). Тергыме кече: 17 пеледыш 2026.

Кылвер-влак