Еҥ-влакым торгайыше-влак дене кучедалме тӱнямбал кече
| Еҥ-влакым торгайыше-влак дене кучедалме тӱнямбал кече | |
|---|---|
 | |
| Ышталтын | 2013 ий 18 декабрь |
| Кече | 30 сӱрем[1] |
Еҥ-влакым торгайыше-влак дене кучедалме тӱнямбал кече (ООН-ын моло официал йылмылаж дене: англ. World Day against Trafficking in Persons, араб. اليوم العالمي لمكافحة الاتجار بالأشخاص, исп. Día Mundial contra la Trata, кит. 世界打击贩运人口行为日, фр. Journée mondiale de la lutte contre la traite d’êtres humains) — тиде кечым калык дене торгайыме йодыш дене утларак еҥым палдараш ман увертарыме. 30 июльышто палемдалтеш.
Сӱретлымаш
Еҥ-влакым ужалымаш але еҥ-влак контрабанде — уголовно мут кучаш шогалтыше преступлений, айдемым налме-ужалыме дене кылдалтын, вербовко, кусарыме, кид гыч кидыш пуымо, шылтен ашныме,виешлен кучымо да тулеч моло ӧкымлымаш, тидлан шолыштмо, ондалыме, лӱдыктылмӧ, петырымаште кучымо, оксам але иктаж-мом весым темлыме йӧным кучылтын, ик айдемын копаж йымалне улшо вес айдемым кутырен савырымаш, айдемын куатшым эксплуатироватлыме дене кылдалтше преступленийым ыштымаш.
Еҥ-влакым эксплуатироватлымаш эн шагалже годым вес еҥым проститут пашалан ӧкымлымаш лиеш, але вес сынан секс ӧкымлымашым шотлыман, виеш пашам ыштыктымаш але полышым налмаш, кул шотеш ужаш але куллык илыш йӧн, волядыме илыш але кӧргарверым налмаш[2]. Тиде умылымаш пӱтынь тӱня мучко, тыгак Россий Федерацийышт шотыш налалтеш, молан манаш гын, тидлан келшыше ООН-со Конвенцийлан протоколым Россий 2004 ийыште ратифицироватлен[3].
2016 ийыште ООН-ын шотлымыж почеш тӱняште 70 % утла торгайыме еҥ-влак тӱшкаште ӱдыр ден ӱдырамаш-влак улыт, а кумшо ужашыже — йоча-влак. ООН-ын 2022 ийысе Глобал докладшылан келшышын, торгайымашке 141 эл гыч 53,8 тӱжем еҥ логалыныт, тышечын 38,8 %-лан пашам виеш ыштыктат, 38,7 % секс ӧкымлымым чытат. Тидын годым 2020 ийыште пандемийлан кӧра 2019 ий дене таҥастарымаште торгайыме еҥын чотшо 11 %-лан иземын[4].
Историй
Еҥ-влакым торгайыше-влак дене кучедалме тӱнямбал кече 2013 ий 18 декабрьыште увертаралтын. Кечым тыглай ойырен налме огыл. Тиде кечын 2010 ийыште Ушымо Калык-влак Организаций еҥ-влакым торгайыше-влак дене кучедалме шотышто Глобал планым луктын. Официальнын «Еҥ-влакым ужалкалыме ваштареш кучедалме радамым саемдыме шотышто» пунчал дене пеҥгыдемдыме. Икымше пайрем 2014 ийыште лийын. Тылеч вара ий еда палемдалтеш.
2015 ийыште Пеҥгыдын вияҥме шотышто 2030 ий марте паша радамым пеҥгыдемдыме. Тудо еҥ-влакым ужалымым чараш ӱжеш, поснак йоча-влакым.
«Канде шӱм» кампаний «Канде шӱм» кампаний Maeraeraer (англ. Blue heart), ООН луктын, ужалыше-влак дене кучедалмаште тӱнямбал символлан шотлалтеш. Глобал темлымаш тӱнясе еҥ-влакын ты шотышто шинчымашыштым нӧлталаш шонымаш дене ышталтын, ты проблемын айдемылан да обществылан удам ыштымыжым умылтараш кӱлын. Кампаний организаций, правительстве, граждан обществе еҥ-влакым айдемым ужалыме дене кучедалме пашам виктарен шога да эҥгекыш логалше-влаклан полшаш кумылаҥда. Еҥ-влак дене торгайымым чараш манын, «Канде шӱм» ты илышым илен лекше-влак нерген каласкала, проблемыш мер калыкым ушен, орлыкан еҥ-влак дене иктеш улмым ончыктат. Кампаний деч налме парыш ООН-ын Шке кумылын пыштыме трастан фондыш пура, а лӱмын ыштыме организаций-влак пӱтынь тӱня мучко торгайымашке логалше еҥ-влаклан полшат[5].
Теме-влак
- 2014: Икымше пайрем
- 2015: Теме деч посна
- 2016: Чаманыза ужалыме еҥ-влакым
- 2017: Ужалыме-налме еҥ-влакым аралымаш да полыш
- 2018: Кечывалвел Африкыште еҥым торгайыме дене кучедалмашым ончыктымаш
- 2019: Ӱжмаш: «Кызытак ышташ»
- 2020: Писын вашештыше службыш чумыргыза
- 2021: Орлыкан-влакын йӱкышт корным ончыкта
- 2022: Саклаш, аралаш да покташ
- 2023: Торгайыме чыла еҥым авалташ, нигӧм шеҥгелан кодыде
- 2024: «Еҥ-влакым ужалымаш ден кучедалмаште ик йочат шекланалтде ок код
ОБСЕ ден ООН-ын мероприятийышт
ОБСЕ полшымо дене йыргешке ӱстел ден конференций-влак эреак эртаралтыт[6][7][8].
Тыгак ООН-ын сайтыштыже мероприятий нерген увер уло. Кузе тушко ушнаш:
- Илышкыл вапшыште пайремлан пӧлеклалтше комментарийым да увер-влакым возаш
- Лӱмын ыштыме фондыш надырым пышташ лиеш
- фотоконкурсыш ушнаш
Элласе мероприятий-влак
Россий
Российысе МИД-ын официал ӱшанъеҥжын М. Камынинын мутшо почеш «Россий тыгак еҥым ужалыме ваштареш кучедалмаште шке надыржым пышта...консул пашаеҥ-влак тыгай криминальный бизнес дене кучедалмашын ончыл радамыштыже улыт. Российын ӱшанъеҥже-влак тыгак докладым лудыт[9].
Беларус Республик
Белорус Республикыште 2021 ий 14 июль гыч 31 август марте «Еҥ-влак сату огытыл!» ончер эртен. Ончер тыгай ужаш-влакым пуртен: «Еҥ-влакым торгайыме проблеме: историй да тачысе», «Еҥ-влак дене торгайымаште тӱнямбал вашкыл», «Ужалымашке логалше еҥ-влаклан порым пӧртылтымаш», «Еҥ-влакым ужалымаш дене кучедалаш тӱнямбал-праван негызше», «Беларусь Республике траффикинг ваштареш». Руш, француз, англичан да немыч йылмыла дене документ-влакым, тыгак журналым, книгам, брошюрым тӱнямбал организаций-влакын савыктышыштым ончыктымо[10].
Босний ден Герцеговина
Босний ден Герцеговинын миссийже илыш сӱретым саемдаш манын, калыкле институт-влак дене кылым куча, судья ден прокурор-влаклан методике ден тунемме пособийым ямдыла, торгайымаш ваштареш шогышо еҥ-влакым чылаштым туныкташ йӧным ышта[11].
Казахстан
Казахстанысе Рӱдӧ офис чиновник ден полицейский-влакым тиде теме дене туныкта, тӧртыкым лукмаште, мероприятийым эртарымаште пуа. Мероприятий-влак чыла кумылан-влакым торгайыше-влак дене кучедалаш да нунын деч аралалташ ямдылат. Элыште моло пашашт эртаралтыт, мутлан, мотоцикл дене кудалыштмаш[12].
Туркменистан
Элыште «Рӱдӧ Азийыште лӱдыкшыдымӧ миграций» программе уло. Тудо США-н оксаж дене эртаралтеш. «Еҥ дене торгайымылан стоп» мероприятий уло, тудын кышкарыште лекцийым лудыт, лӱмын ыштыме видеоматериалым ончат, шарныктыше модыш дене модыт, мо тугай айдемым ужалымаш умылат да тудын дене тӱкнымеке, мом ыштышашым пален налыт. «Ynamly Egindesh» обществе ужалыме-налме азапыш логалше еҥ-влаклан полышышо шокшо линийым почын. Нуно тыгак ий еда тиде проблеме нерген шинчымашым нӧлтышӧ моло пашамат шуктат. 2023 ийыште «Taze Zaman» обществе Туркменабадын уремыштыже картикатуран сылне ончерым чумырен[13]. Тиде ийыштак «Mashgala» ушем кабадди дене таҥасыме годым, эрыкан кучедалмаш жапыште еҥ-влакым торгайыме проблеме нерген каласкалыше увер программым эртарен. Туркменистаныште тыгак «Жертве, а преступник огыл» лӱман тунемме фильм лектын[14].
Узбекистан
Узбекистаныште тӱрлӧ калыклан, кудышт утларак налме-ужалыме йӱла дене кылдалтыныт, тӱрлӧ тренинг-влак эртаралтыт. Нине паша ик шонымаш дене шыҥдаралтыныт: чыла еҥ-влак торгайымаш азап дене тӱкнымекышт, мом ыштышашым палышт. «Самырык-влак торгайымаш ваштареш» акций эртаралтеш[15].
Франций
«Экспертиз Франс» Француз агентстве Африкыште еҥ-влаклан торгайыме ваштареш кучедалме шотышто проектым вӱда: Бениныште, Кот-д’Ивуарыште, Ганыште, Гвинейыште, Нигерийыште да Тогышто. Проект ныл ийлан палемдалтын.Тудын бюджетше 18 млн евро дене аклалтеш[16].
Черногорий
ОБСЕ-н Черногорийыште миссийже утларакшым Полиций управлений дене пашам ышташ, тыгак торгайыше-влак дене кучедалмаште сектор кокласе кылым ышташ полша. Миссий 2019 ий гыч 2024 ий марте Европысо ушемын стратегийжым ямдылымаште да илышыш шыҥдарымаште полшен, еҥ-влакым ужалыме дене кучедалме да пашам ыштыме планым ямдылымаштат тыршен. Миссий азапыш логалшын проблемышкыже виктаралтше методологийым кучылтеш да лӱмын ямдылыме ӱшандарыше йӧн дене азапыште улшо айдемым кычал утараш полша[17].
Тыгак ончо
- Зимбабвеште айдемым ужалмаш
- Малиште айдемым ужалмаш
- Португалийыште айдемым ужалмаш
- Йӱдвел Македонийыште айдемым ужалмаш
- Таиландыште айдемым ужалмаш
- Тунисыште айдемым ужалмаш
- Флоридыште айдемым ужалмаш
- Украиныште айдемым ужалмаш
- Косовошто айдеме орган-влакын ужалмаш
Палемдымаш
- ↑ https://www.un.org/en/observances/end-human-trafficking-day
- ↑ zakonbase.ru; Собрание законодательства РФ, 04.10.2004, № 40, ст. 3884. п. «а» ст. 3 Протокола от 15.11.2000 «О предупреждении и пресечении торговли людьми, особенно женщинами и детьми, и наказании за неё, дополняющий Конвенцию Организации Объединенных Наций против транснациональной организованной преступности». Статья 3 «Термины». — 2004..
- ↑ Федеральный закон от 26 апреля 2004 года № 26-ФЗ «О ратификации Конвенции Организации Объединённых Наций против транснациональной организованной преступности и дополняющих её Протокола против незаконного ввоза мигрантов по суше, морю и воздуху и Протокола о предупреждении и пресечении торговли людьми, особенно женщинами и детьми, и наказании за неё» // businesspravo.ru; Российская газета.. — 2004.. — № 90.
- ↑ 30 июля будет отмечаться Всемирный день борьбы с торговлей людьми - Пульс Хакасии, 2023-07-29, <https://pulse19.ru/190638-30-ijulja-budet-otmechatsja-vsemirnyj-den-borby-s-torgovlej-ljudmi/>. Тергыме: 29 сӱрем 2024.
- ↑ Blue Heart Campaign (англ.). United Nations : Office on Drugs and Crime. Тергыме кече: 29 сӱрем 2024.
- ↑ ОБСЕ отмечает Всемирный день борьбы с торговлей людьми в Кыргызстане (руш.). www.osce.org. Тергыме кече: 29 сӱрем 2024.
- ↑ Офис программ ОБСЕ в Душанбе провёл тренинг по вопросам торговли людьми (руш.). www.osce.org. Тергыме кече: 29 сӱрем 2024.
- ↑ Молодежь за безопасный мир: на Иссык-Куле завершился Молодежный форум по борьбе с торговлей людьми, организованный при поддержке ОБСЕ (руш.). www.osce.org. Тергыме кече: 29 сӱрем 2024.
- ↑ М.В.Буякевич о Всемирном дне борьбы с торговлей людьми, 27 июля 2023 года - Новости - Постоянное Представительство Российской Федерации при ОБСЕ (неопр.). osce.mid.ru. Тергыме кече: 29 сӱрем 2024.
- ↑ Люди не товар! www.nlb.by. Тергыме кече: 29 сӱрем 2024.
- ↑ Combating human trafficking (англ.). www.osce.org. Тергыме кече: 29 сӱрем 2024.
- ↑ Всемирный день торговли людьми отметили мотопробегом в Карагандинской области - Информационный медиа-портал POLISIA.KZ (неопр.). polisia.kz. Тергыме кече: 29 сӱрем 2024.
- ↑ Всемирный день борьбы с торговлей людьми отмечен в Туркменистане (руш.). Туркменистан. Тергыме кече: 29 сӱрем 2024.
- ↑ Жертвы, а не преступники (неопр.). Тергыме кече: 29 сӱрем 2024.
- ↑ В Ташкенте пройдет акция: «Молодежь против торговли людьми» (руш.). Repost.uz. Тергыме кече: 29 сӱрем 2024.
- ↑ Ministère de l'Europe et des Affaires étrangères. Борьба с торговлей людьми (неопр.). Дипломатия Франции - Министерство Европы и иностранных дел. Тергыме кече: 29 сӱрем 2024.
- ↑ Combating human trafficking (англ.). www.osce.org. Тергыме кече: 29 сӱрем 2024.