Ваганов, Александр Иванович

Александр Иванович Ваганов
Александр Иванович Ваганов
Шочмо кече	1919 ий 16 шыжа
Шочмо вер	Марий Эл
Колымо кече	1986 ий 7 ага (66 ий)
Колымо вер	Грозный
Пурымаш	СССР
Кредалмаш/сар	Кугу Ачамланде сар

Александр Иванович Ваганов (16.10.1919, Марий Эл — 07.05.1986, Грозный) — совет сарзыслужышо, Кугу Ачамланде сарын салтакше, Чап орденын тичмаш кавалерже, орден дене суапландарыме татлан - 44-ше посна гвардий разведке ротын гварий йошкарармеецше.

Илыш корныжо

1919 ий 16 октябрьыште Марий Эл Республикысе Курыкмарий вел Бурлацкое пашазе посёлкыште шочын. Тӱҥалтыш школым тунем пытарен. Саде районысо Кымырде посёлкышто электриклан пашам ыштен.

1941 ийыште Йошкар Армийыш налыныт. Кугу Ачамланде сарын фронтыштыжо 1941 ий декабрь гыч. 1943 ий шыже велеш йошкарармеец Ваганов разведкыште служиен. Днепр форсироватлыме годым ойыртемалтын. Разведчик тӱшка дене пырля пурла серыш шолып вончен, но шкетын гына толын шуын, йолташ-шамыч коленыт. Сусыргымыжым ончыде, тушманын ончыл линийжым шымлен налын да мӧҥгеш пӧртылын, шергакан уверым конден. «За отвагу» медаль дене суапландаралтын.

1944 ий 14 августышто гвардий йошкарармеец Ваганов салтак тӱшка дене пырля тушманын обороно кӧргышкыжӧ Пашкани ола деч кечывалвел-касвелышкыла шыҥен пурен да тушман дене вашпижын. Икмыняр тушман салтак-влакым шкеак пытарен. Разведчик-шамычын чакнымыштым ӱмылтен, сусыргышо взвод командирым кредалме пасу гыч луктын. Чап орден дене суапландаралташ темлалтын.

Икмыняр кече гыч уэш ойыртемалтын. 24 августышто разведчик тӱшка, тушто Вагановат лийын, Пьятра-Нямц ола воктене йышт шинчыме вер гыч (засаде) тушманын чакныше колоннышкыжо керылтын. Пленыш лу дене салтак ден офицер-шамычым налыныт, 40 саргуралан улам, 27 тӱрлӧ калибран орудийым поген налыныт. Ваганов тушман дене вашпижме годым ик пӧлка (отделений) наре тушман салтак-влакым пытарен. 2-шо степенян Чап орден дене суапландаралтын.

1944 ий 22 сентябрьысе кӱштык почеш йошкарармеец Ваганов Александр Иванович 3-шо степенян Чап орден дене суапландаралтын^[1].

1944 ий 28 октябрьыште разведчик тӱшка дене гвардий йошкарармеец Ваганов Полгар илем деч тораште огыл тушманын верланымашке керылт пурен. Кредалмаш тӱҥалын. Тушманын икмыняр салтакшым пленыш налыныт. 1-ше степенян Чап орден дене суапландаралтын.

1944 ий 12 декабрьысе йошкарармеец Ваганов Александр Иванович 2-шо степенян Чап орден дене суапландаралтын^[2].

СССР Кӱшыл Совет Президиумын 1946 ий 15 майысе кӱштыкше дене Кугу Отечественный сарын пытартыш ужашыштыже руалткалыше тушман дене вашпижмаште патырлыкым да лӱддымылыкым ончыктымыжлан, гвардий старшина Ваганов Александр Иванович 1-ше степенян Чап орден дене суапландаралтын. Чап орденын тичмаш кавалерже лийын.

1946 ийыште гвардий старшина Ваганов демобилизоватлалтын. Грозный олаште илен, автотранспорт ыштыкверыште слесарьлан пашам ыштен. 1986 ий 7 майыште колен.

Грозный оласе Ленин кундемысе шӱгарлаш тойымо. Шӱгар кундемысе ыҥан чапшарныктышлан шотлалтеш. 2010 ийысе увер почеш шӱгар тӱрысын огеш аралалт^[3].

Суаптарже-влак

1-ше степенян Ачамланде сар орден дене (1985), Чап орден-влак, кум степеньжат (1944, 1944, 1946), сӧй медаль-влак дене, тидын шотыштак как «За отвагу» (1944) палемдалтын^[4]^[5].

Палемдымаш

↑ Электронный банк документов «Подвиг народа в Великой Отечественной войне 1941—1945 гг.» Архивысе копий 12 пургыж 2012 гыч
↑ Электронный банк документов «Подвиг народа в Великой Отечественной войне 1941—1945 гг.» Архивысе копий 12 пургыж 2012 гыч
↑ Об утверждении Перечня памятников культуры и истории, расположенных на территории Чеченской республики, стоявших ранее на государственном учёте Архивысе копий 4 ӱярня 2016 гыч, Постановление правительства Чеченской Республики от 9.11.2010, стр. 8
↑ Электронный банк документов «Подвиг народа в Великой Отечественной войне 1941—1945 гг.» Архивысе копий 12 пургыж 2012 гыч
↑ Электронный банк документов «Подвиг народа в Великой Отечественной войне 1941—1945 гг.» Архивысе копий 12 пургыж 2012 гыч

Литератур

Кавалеры ордена Славы трёх степеней: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии Д. С. Сухоруков. — М.: Воениздат, 2000. — 703 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-203-01883-9.

Кылвер-влак

Александр Иванович Ваганов (руш.). Сайт «Герои страны». Тергыме кече: 25 сорла 2014.

[1] Электронный банк документов «Подвиг народа в Великой Отечественной войне 1941—1945 гг.» Архивысе копий 12 пургыж 2012 гыч

[2] Электронный банк документов «Подвиг народа в Великой Отечественной войне 1941—1945 гг.» Архивысе копий 12 пургыж 2012 гыч

[3] Об утверждении Перечня памятников культуры и истории, расположенных на территории Чеченской республики, стоявших ранее на государственном учёте Архивысе копий 4 ӱярня 2016 гыч, Постановление правительства Чеченской Республики от 9.11.2010, стр. 8

[4] Электронный банк документов «Подвиг народа в Великой Отечественной войне 1941—1945 гг.» Архивысе копий 12 пургыж 2012 гыч

[5] Электронный банк документов «Подвиг народа в Великой Отечественной войне 1941—1945 гг.» Архивысе копий 12 пургыж 2012 гыч

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]