Артищева, Роза Вениаминовна
| Роза Вениаминовна Артищева | |
|---|---|
 | |
| Шочмо кече | 2 идым 1934 (91 ий) |
| Шочмо вер | Шернур, Шернур район, Марий АО, РСФСР, СССР |
| Эл | |
| Шанче алан | музыковедений[d] |
| Образований | |
| Награде ден премий-влак | Марий Эл кугыжаныш премий (2013) |
Роза Вениаминовна Артищева (1934 ий 2 сентябрь, Шернур, Шернур район, Марий АО) — совет да россий музыковед, СССР композитор-влак ушемын йыжъеҥже (1988), Марий Эл Республик тӱвыран сулло пашаеҥже (1995), И. С. Палантай лӱмеш Марий Эл кугыжаныш премийын лауреатше (2013)[1].
Илыш корныжо
Партий пашаеҥ-влакын ешыштышт шочын. 1935 ийыште еш Йошкар-Олаш илаш куснен. Ачаже гитар дене сайын шоктен да икшывыжлан музыко шинчымашым пуаш шонен; Кугу Ачамланде сар жапыште фронтышто колен.
Йошкар-Олаште самырык-влакын пашазе школыштым шӧртньӧ медаль дене тунем пытарен. 1945 ийыште Артищева йоча музыко школыш фортепиано классыш тунемаш пурен. Вич ий жапыште шымияш школын тичмаш курсшым эртен да тудым сайын тунем пытарен, 1950 ийыште И. С. Палантай лӱмеш музыко училищысе фортепиано пӧлкан тунемшыжо лийын. Специальность дене туныктышо К. Р. Гейстын классыштыже шинчымашым поген, теорий предмет дене — Л. Н. Сахаров да Н. А. Сидушкин дене. 1954 ийыште музыко училищым сайын тунем пытарен.
1954 ийыште Р. Артищева Озаҥысе кугыжаныш консерваторийын тӱҥалтыште фортепиано факультетыште тунемын, вара музыкын историйже специальность дене теорий-композитор факультетыште (туныктышо Г. Н. Касаткинан классше). 1960 ийыште консерваторийым «Музыковед» специальность дене тунем пытарен.
Консерваторийым тунем пытарыме деч вара Йошкар-Олаш, музыко училищыш пӧртылын, тыште 30 ий утла (1960—1993) теорийым туныктышо, музыко-теорий дисциплинын лекторжо, музыко критик лийын.
1993 ий гыч — сулен налме канышыште.
Пашам ыштыме икымше ийла гычак Роза Вениаминовна Артищева лектор да музыко-критике пашам шукташ пижын. Республикысе печатьыште республикысе музыко илышын тӱҥ уверже-влак нерген тудын шуко статьяже савыкталтын: симфоний да соло концерт нерген, музыко театрын спектакльже, марий композитор-влакын усталык пашашт нерген. 1968 ийыште тудын икымше рецензийже савыкталтын. Ту жап гыч тудо марий газет, журнал-влак дене пеҥгыде кылым куча.
Шуко статья ден пырля Артищева икмыняр книгам да брошюрым луктын, нунын кокла гыч «Анатолий Луппов да марий музыко» (1986), «Нифонт Афанасьевич Сидушкин», «Константин Романович Гейст» да молат.
1988 ийыште Роза Вениаминовнам СССР композитор-влак ушемыш пуртеныт. Тиде жап гыч тудын музыко-мер пашаже утыр вияҥын. Тудо — пленумлаште погынлаште, конференцийлаште, музыко фестивальлаште эре вучымо уна.
2013 ийыште Роза Артищева «Марий профессионал музыко» шанче-музыко пашаже-влак дене Марий Эл Республикын И. С. Палантай лӱмеш Кугыжаныш премийжым сулен[2].
Палемдымаш
- ↑ Марийская биографическая энциклопедия-2, 2017, с. 34.
- ↑ За вдохновенный труд. Марийская Правда (10 шорыкйол 2014). Тергыме кече: 23 вӱдшор 2014.
Литератур
- Артищева Роза Вениаминовна // Кто есть кто в Марий Эл / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2002. — С. 41. — 2000 экз. — ISBN 5-87898-197-1.
- В. Г. Кузнецова, Л. И. Кульшетова, В. И. Чеснокова. Композиторы и музыковеды Республики Марий Эл. — Йошкар-Ола: Типография Правительства Республики Марий Эл, 2006. — С. 177—187. — 266 с. — 1000 экз. — ISBN 5-87898-318-4.
- Артищева Роза Вениаминовна // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2007. — С. 32. — 2032 экз. — ISBN 5-87898-357-0.
- Артищева Роза Вениаминовна // Энциклопедия Республики Марий Эл / Отв. ред. Н. И. Сараева. — Йошкар-Ола, 2009. — С. 231. — 872 с. — 3505 экз. — ISBN 978-5-94950-049-1.
- Роза Вениаминовна Артищева: биобиблиографический указатель / Министерство культуры, печати и по делам национальностей Республики Марий Эл, ГБПОУ РМЭ «Колледж культуры и искусств имени И. С. Палантая»; сост. Савельева Р. В.. — Йошкар-Ола: Стринг, 2016. — 106 с. — 50 экз.
- Мочаев В. А. Артищева Роза Вениаминовна // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — 2-е изд. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2017. — С. 34. — 606 с. — 1500 экз. — ISBN 978-5-905314-35-3.