Яшнов, Леонид Иванович
| Леонид Иванович Яшнов | |
|---|---|
.jpg) | |
| Шочмо кече | 1860 ий 19 шорыкйол |
| Шочмо вер | Угарман |
| Колымо кече | 1936 ий 8 идым (76 ий) |
| Колымо вер | |
| Паша сомыл | чодырам ончышо |
Леонид Иванович Яшнов (1860 ий 19 шорыкйол — 1936 ий 8 идым) — чодырам ончышо, Российыште чодырам ончен-куштымаште тунемме пашам тӧрлен вӱдышӧ.
Илыш корныжо
Угарманыште мещан ешыште шочын.
Угарманысе дворян институтышто (1869—1877), вара — Петровысо мланде да чодыра академийыште (1877—1881) тунемын. Чодыра пӧлкам тунем лекмеке, профессор М. К. Турскийын ассистентшылан коденыт, — чодыра озанлык кафедрыште. Тиде жапыште тудын шкевуя ыштыме икымше пашаже савыкталтын «Южо иман пушеҥгыне урлыкаш нӧшмыжым шытыктарыме годым температур нерген» (Петрово Мланде да чодыра академийын уверже, 1884); тудын тыршымыж дене «Пушеҥгым, укшым да урлыкашым аклымаш» книга лектын[1].
1886—1888 ийлаште йотэлысе стажировкышто лийын: Германийыште — К. Гайер ден Р. Гарнигын, Францийыште — Л. Боппын лекцийыштым колыштын, Германий ден Францийын 30 наре эн сай чодыра озанлыкыште чодыра пашам виктырымым шымлен[2]. Петровысо академийын чодырасе пӧлкажым петырымылан кӧра Л. И. Яшнов, Российыш пӧртылмекыже, чодыра пашашке куснен: Херсон губернийыш миен коштмыж деч вара Киев керемысе (удел) конторыш чодырам шымлыше шанче пашаеҥ олмыш служиаш пурен, вара Санкт-Петербургыш, Керем шотышто тӱҥ управленийыш куснен.
Керем управленийыште пашам ыштымыже Л. И. Яшновлан Йӱдвел, Крым, Белорус, Беловежск, Юл кундемласе чодырам келгын шымлаш йӧным пуэн. Тудын 1901 ийыште Вологдо ден Архангельск губернийлаште кожлан кошкымыжо да озанлык пашам виктарен колтымо нерген аклыме мутшо 1902 ийыште Керем шотышто тӱҥ управлений Чодыра техник-влак дене посна совещанийым эртараш негыз семын лийын.
1901 ий гыч 1904 ий марте Л. И. Яшнов «Чодыра журналын» редакторжо лийын.
Л. И. Яшнов Российысе Чодыра ушемым вуйлатен.
1917—1921 ийлаште Яшнов Симбирск керемысе (удел) округын начальникшылан пашам ыштен.
1921 ийыште Яшновым Горецысе ялозанлык институтын чодыра озанлык кафедрыш пашаш ӱжыныт. 1925 ийыште тудо але гына почмо Озаҥысе ялозанлык да чодырам ончен куштымо институтыш куснен; тыште дендрологий, чодырам куштымо да тӱшка чодыра озанлык курс-влакым лудын. Тудо кок гана декан, туныктымо шотышышто проректор, тунемме лесничестве-влакын (тыгайже кумыт улмаш) вуйлатышышт лийын. Озаҥ олаште Озаҥ чодыра обществым почын, икмыняр ий тудын вуйлатышыже лийын.
1932 ийыште, Озаҥ гыч чодыра факультетым кусарыме деч вара, тудо Юлысо лесотехник институтышто пашам умбакыже виктарен.
Яшнов кукшо мланде кумыкышто (степь, лесостепь) ялозанлык шурным ончен куштымаште чодыра аҥа ден чодыран сай шурно лектышыштым, мландын вийжым кугемдымыжым, вӱдым арален кучымышт нерген ӱшандарен кертын; тудын тӱҥ шонымашыже тыгай лийын: «Кӧ чодыран вӱдым аралымыжлан ок ӱшане, тудо чодыраеҥ огыл». Яшновым Г. Ф. Морозов кӱкшын аклен[3].
Тӱҥ пашаже-влак
- Л. И. Яшнов «Общее лесоводство», «Биология лесных деревьев» тунемме книга-влакым серен, 80 утла кугу шанче пашам савыктен:
- «Тӱҥ пушеҥге ден вондер урлык-влакын пулыкыштым, укшыштым, нӧшмыштым таблице-влак гоч ончыктымаш» (1893) (М. К. Турский дене пырля)
- «Чумыр чодыра озанлык курс» (1921—1922)
- «Чодыра статистике шотышто кӱчык курс» (1923, 1928)
- «Чодыра пушеҥге-влакын биологий курсшо, кӱчыкын возымо: (Чодыра дендрологий)» (1928)
- «Чодырам ончен-куштымо да чодыра озанлыкым кучымо нерген кӱчык курс» (1931)
- «Мландӱмбалсе илыше рок» (1933)
- «Чодыра, вӱд да шурно лектыш» (1933)
- «Чодыран тӱрлӧ улмыжым радамлымаш» (1934)
- «Чодырам руымаш» (1934)
Палемдымаш
- ↑ Г. Ф. Морозов в 1916 году писал: «На пороге самостоятельной лесоводственной деятельности, ещё на студенческой скамье, мы были уже знакомы и любили читать обвеянные особой поэзией леса статьи молодого тогда Леонида Ивановича Яшнова… Мы хорошо знали „Определитель древесных пород“ Турского и Яшнова…»
- ↑ Переписка М. К. Турского и Л. И. Яшновау этого периода была опубликована по инициативе Г. Ф. Морозова в «Лесном журнале» (1909, вып. 8—9).
- ↑ Морозов Г. Ф. Приветствие Л. И. Яшнову: (По случаю 35-летней лесоводственной деятельности). — ЛпВ. — 1916. — № 44. — С. 299—300.
Литератур
- Гиряев Д. М. Лесовод, ученый, гражданин // Лесное хозяйство. — 2003. — № 6. — С. 15—17.
- Денисов С. А. К 150-летию со дня рождения Леонида Ивановича Яшнова (1860—1936) // Вестник МарГТУ. Серия "Лес. Экология. Природопользование. — 2010. — № 1. — С. 90—95.
- Колпиков М. В. К сорокавосьмилетней лесоводственной деятельности профессора Леонида Ивановича Яшнова // Известия Казанского института сельского хозяйства и лесоводства. — 1930. — № 1.
- Анучина Л. А. Яшнов Леонид Иванович // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — 2-е изд. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2017. — С. 532. — 606 с. — 1500 экз. — ISBN 978-5-905314-35-3.