Яворский, Виктор Соломонович

Виктор Соломонович Яворский
Виктор Соломонович Яворский
Шочмо кече	1929 ий 17 пеледыш (97 ий)
Шочмо вер	Хабаровск, Дальневосточный край
Эл	СССР → Россий
Шанче алан	зоотехний, генетике, селекций
Паша вер	Марий кугыжаныш университет
Образований	К. А. Тимирязев лӱмеш Москосо ялозанлык академий[d];
Шанче степень	ялозанлык шанче доктор
Шанче званий	профессор
Палыме	цесаркым ончен-куштымо аланыште кугу шинчымашан пашаеҥ, «Волжская белая» урлыкым шонен лукшо-влак кокла гыч иктыже
Награде ден премий-влак	МАССР Кӱшыл Каҥаш Президиумын Чапкагазше[d] (1990) Марий Эл Республикысе шанчын сулло пашаеҥже (1996)

Виктор Соломонович Яво́рский (шоч. 17 пеледыш 1929, Хабаровск, Мӱндыр Эрвел край^[d], РСФСР^[d], СССР) — совет да российысе шанчыеҥ-аграрий, селекционер, генетик. Ялозанлык шанче доктор, профессор. Марий кугыжаныш университетын генетике, янлык-влакым тӱлыктымаш да уэш шочыктымаш кафедрым вуйлатыше (1989—2005)^[1].

Йӧнозанлык кугыт дене цесаркым ончен-куштымо аланыште кугу шинчымашан пашаеҥ семын палыме. Элыштына «Волжская белая» цесаркын икымше тукымжым лукшо тӱшка гыч ик авторжо. Россий Федераций кӱшыл школын сулло пашаеҥже (2002)^[1]. Марий Эл Республик шанчын сулло пашаеҥже (1996)^[1].

Илыш корно

1929 ий пеледыш тылзын 17-ше кечынже Хабаровск олаште шочын^[1]^[2].

1951 ийыште К. А. Тимирязев лӱмеш Моско ялозанлык академийын (руш.) (мар. зоотехник факультетшым «Шанчыеҥ зоотехник» специальность дене тунем пытарен^[1].

Шанче пашам Физиологийым, биохимийым да янлык-влакым пукшымашым шанчын шымлыше Пӱтынь Совет Ушемысе институтышто (Калуга область, Боровск ола) тӱҥалын, тушто кугурак шанче пашаеҥлан тыршен^[1].

1976 ийыште Йошкар-Олаш куснен да Марий кугыжаныш университетыште (МарГУ) пашам ышташ тӱҥалын^[1]. 1989 ий гыч 2005 ий марте МарГУ-н Аграрий-технологий институтын генетике, тӱлымаш да янлык-влакым уэш шочыктымаш кафедрым (ончыч — тӱҥ зоотехний кафедрым) вуйлатен^[1].

Шанче пашаже

Шанче шымлымаш-влакын тӱҥ йодышыжо — ялозанлык кайыкын, поснак цесарке-влакын, генетикыже да селекцийже.

Виктор Яворский Российыште цесаркым йӧнозанлык кугыт дене ончен-куштышо ончыл специалист-влак тӱшка гыч иктыже улеш. Профессор Л. Н. Вейцманын вуйлатымыж почеш да В. С. Яворскийын тыршымыж дене Марий кугыжаныш университетын, ВНИТИП пашаеҥ-влакын да Марий АССР-ысе Волжск чыве фабрикын пашаеҥышт автор-влак тӱшка элыштына цесарке-влакын — «Волжская белая» — икымше тукымжым луктын, тиде 1988 ийыште СССР ялозанлык министерстве дене пеҥгыдемдалтын^[2]^[3]. Тиде тукым кӱкшӧ лектыш да йӧнозанлыкыште ончен-кучаш келыштарыме дене ойыртемалтеш^[2].

90 утла шанче савыктышын авторжо, нунын коклаште вуз-влаклан учебник да кайыкым ончымо шотышто монографий-влак^[1].

Чаплӱм да суаптар

«1941—1945 ийласе Кугу Ачамланде сарыште Германийым сеҥымылан» медаль (1945)^[2]
«Чапле пашалан. Владимир Ильич Ленинын шочмыжлан 100 ий темме лӱмеш» лӱмгече медаль (1970)^[1]
«Пашан ветеранже» медаль (1985)^[1]
ВДНХ-н ший (1987) да той (1955) медальже-влак^[1]^[2]
Россий Федерацийысе кӱшыл школын сулло пашаеҥже чаплӱм (2002)^[1]
Марий Эл Республик шанчын сулло пашаеҥже чаплӱм (1996)^[1]
Россий Федерацийысе кӱшыл профессионал образованийын чапланыше пашаеҥже (1999)^[1]
Марий АССР Кӱшыл Каҥаш Президиумын Чаптаныкше (1978, 1990)^[1]

Палемдымаш

↑ ¹ ² ³ ⁴ ⁵ ⁶ ⁷ ⁸ ⁹ ¹⁰ ¹¹ ¹² ¹³ ¹⁴ ¹⁵ ¹⁶ Яворский Виктор Соломонович (неопр.). Марийская история в лицах. marihistory.ru (2011). Тергыме кече: 4 пургыж 2026.
↑ ¹ ² ³ ⁴ ⁵ Заслуженные деятели науки (неопр.). Музей истории Марийского государственного университета. museum.marsu.ru (2013). Тергыме кече: 4 пургыж 2026.
↑ Отечественная порода цесарок «Волжская белая» (неопр.). База информационно-консультационной службы (ИКС). ЦИиТЭИагропром. Тергыме кече: 4 пургыж 2026.

Кылвер-влак

Яворский Виктор Соломонович (неопр.). Марийская история в лицах. marihistory.ru (2011). Тергыме кече: 4 пургыж 2026.
Заслуженные деятели науки (неопр.). Музей истории Марийского государственного университета. museum.marsu.ru (2013). Тергыме кече: 4 пургыж 2026.

[marihistory-1] ¹ ² ³ ⁴ ⁵ ⁶ ⁷ ⁸ ⁹ ¹⁰ ¹¹ ¹² ¹³ ¹⁴ ¹⁵ ¹⁶ Яворский Виктор Соломонович (неопр.). Марийская история в лицах. marihistory.ru (2011). Тергыме кече: 4 пургыж 2026.

[museum-2] ¹ ² ³ ⁴ ⁵ Заслуженные деятели науки (неопр.). Музей истории Марийского государственного университета. museum.marsu.ru (2013). Тергыме кече: 4 пургыж 2026.

[icsprom-3] Отечественная порода цесарок «Волжская белая» (неопр.). База информационно-консультационной службы (ИКС). ЦИиТЭИагропром. Тергыме кече: 4 пургыж 2026.

[1]

[2]

[3]