Шем кугарня (ужалкалымаш)

РУВИКИ — эрыкан энциклопедий гыч материал
Шем кугарня
Сан-Паулушто телевизорым ужалкалымаш
Сан-Паулушто телевизорым ужалкалымаш
Вес семын Black Friday
Ыҥ Рошто ужалымаш пагытым почеш
Ышталтын XIX курым
Палемдат  США
Кече Ноябрьын нылымше изарня деч варасе кугарня (Тауштымаш кече)
Пайремлымаш Кевытым ондак почмаш, кассыште кугу черет
Йӱла Ужалкалыше да онлайн кевытлаште акым ятырлан волтымаш (90% марте)
Логотип РУВИКИ.Медиа РУВИКИ.Медиаште медиафайл-влак

Шем кугарня (англ. Black Friday) — США-ште Тауштымаш кече деч варасе кугарня. Тиде кече гыч йӱлаш пурышо рошто ужалымашын пагытше тӱҥалеш. Тиде кечын шулдо ак дене ужалаш тӱҥалме йӱла эше XIX курымыштак пеҥгыдемын, а «шем кугарня» манме термин 1966 ийыште шочын да ондакше, тӱҥ шотышто, США-н Эрвел серыштыже кучылталтын. Тауштымо кечын ноябрьысе нылымше изарнян толмыжлан кӧра шем кугарня 23 гыч 29 ноябрь кечылаште толеш[1].

Шем кугарня официал пайремлан ок шотлалт, но ятыр пашаеҥ ты кечын отгулым налеш, ужалкалыше амалкаче-влак деч посна, молан манаш гын, ты кечын сатум налаш кумылан-влак калыкын чотшо икмыняр пачаш кугемеш. Шем кугарнян кевыт-влак пеш эр почылтыт — 5 шагат гутлаште, а южо кугу ужалкалыше вапш — эсогыл пелйӱдымат. Икымше налше-влаклан акым кугунак волтат, 50 деч 80 процент марте — тиде налше-влакын кумылыштым кевытыш толаш утларак савыраш ман ышталтеш.

«Шем кугарня» термин икымше гана Филадельфийыште лектын да Тауштымаш кече деч вара кугарнян корнышто кугу машина пробко лиймым ончыктен[2][3]. Тиде терминын умылымашыже англичан йылмыште утларак кумыл нӧлтышӧ — «in the black» идиомо дене кылдалтын (вес семынже «сай баланс», а ваштарешлыше «in the red»), тыге умылыман: тиде кечын утларак ужалыше-влак «сай окса лектышан лийыт[4].

2000 ийла гыч тӱҥалын, южо компаний тӱнян вес эллаштыжат тыгаяк ужалымашым эртара, 2–10 ий гыч — Российыштат[5].

Рошто пайрем ужалымашын «ачаже»

Ты йӱлалан тӱҥалтышым пыштышылан, кудо варажым «Шем кугарням» шочыктен, Фрэнк Вулворт (англ. Franklin Woolworth) шотлалтеш. Тудо икымше гана шулдо ак дене ужалымашым 1873 ийыште Ланкастер олаште, Пенсильваний штатыште эртарен. Вулворт кресаньык еш гыч лийын да ялысе кумдыкышто илен, но неле пашам ыштымыже шуын огыл. Тудын тунемашат йӧнжӧ лийын огыл, адакшым тудо нимогай кугу моштымаш дене ойыртемалтын огыл. Ачаже 21 ияш рвезылан кевытыш ужалкалышын полышкалышыжлан шогалаш полшен[6].

Тудо жапыште ужалыше-влак сатулан акым шке палемденыт, нуно налше еҥын мыняр оксам тӱлен кертмыжымат шотыш налыныт, шке шинчымашыштлан гына эҥертеныт. Вулворт пашам пеш сайынжак ыштен огыл да тудым икмыняр гана паша гыч лукмо дене лӱдыктеныт. Тунам тудо чоялыкым ончыктен. Тудо пагыт шот дене (сезон) сатум прилавке ӱмбак луктын пыштен да «Чыла 5 цент дене» манын возыман акым ончыктен. Тиде США-ште икымше тӱшка дене ужалымаш (распродажа) лийын. Ик кечыште тудо куд кечаш окса парышым луктын. Тылеч вара шке пашам почаш шонен пыштен, кушан икгай акан сатум ужалымым чӱчкыдынрак эртараш лийын. Тыге XX курым тӱҥалтыште ик эн кугу розничный вапш шочын[7].

Вулвортын кевытше

США-ште розничный ужалымаш (статистике)

США-н торгайыме шотышто калыкле федерацийже эреак Тауштымаш кечын ужалыме нерген уверым савыкта[8]. Пытартыш ийлаште налше-влакын чумыр чотышт 200 миллион еҥ деч кугурак; кокла чек — 400$.

Шотлымаш ончыкта: США-н 20 процент наре ужалымаш шем кугарня да Рошто годым ышталтеш.

Китайысе шем кугарня

Китайыште шке шопкинг кечым ий еда 11 ноябрьыште але лишыл кечылаште эртарат.

Китайыште икымше гана шем кугарням 2009 ийыште Alibaba Group компаний эртараш темлен, нуно «шем кугарняжым» «Озак кечын» эртараш шонен пыштен.

Российыште шем кугарня

Российыште икымше гана «шем кугарня» лӱман ужалымашым 2013 ий 6 декабрьыште эртарыме, пӱтынь тӱня деч арня жаплан варарак. 2014 ий гыч ты ужалымаш пӱтынь тӱня дене ик жапыштак эрта, но изарнян 19 шагат гыч рушарня марте[9]. Ноябрь тылзыште шем кугарня эрта гынат, южо ритейлер-влак тиде терминым кумдан палыме улмыжлан кӧра идалык мучко кучылтыт. Теле сатум ужалаш тӱҥалтышым ышта[10].

2018 ийыште шем кугарнян онлайныште ужалыме кугыт 15 млрд теҥге деч кугурак лийын, тылеч ончычсо идалык дене таҥастарымаште 2 пачаш кугурак[11]. 2019 ийым аклыме почеш, Российыште онлайн-ужалымашын кугытшо 22,3 млрд теҥге марте шуын[12].

Российыште «Black Friday» сату тамга нерген ӱчашымаш

2016 ийыште «Блэк Фрайдэй» российысе компаний «Black Friday» сатун тамгажым регистрироватлен[13]. Тыгеракын компаний «Black Friday» тамгам онлайн-ужалымаште ончыктымым монополизироватлен.

2017 ийыште Монополий ваштареш кучедалше федерал службо, Интернет-торгайымаш компаний-влак Ассоциацийын (30 наре ретейлерым ушнен, ты шотыштак «М.Видео», Media Markt да KupiVip), йодмашыжым ончымек, «Блэк Фрайдэй» компанийын ужалыме тамгам налын, тудлан гына кучылташ лийме йӧным (правам) шкан гына налмашым шотдымо конкуренций семын аклен[14][15].

2018 ийыште интеллектуал права шотышто Суд Монополий ваштареш федерал службын пунчалжым чынлан шотлен[16].

Палемдымаш

  1. ↑ Черная пятница (Black Friday) 2020 в Фокстроте - распродажа, скидки, акции на Блекфрайдей в Киеве и Украине (руш.). www.foxtrot.com.ua. Тергыме кече: 21 кылме 2020. Архивлыме 27 кылме 2020 ий.
  2. ↑ [1966] «Black Friday» (day after Thanksgiving) (англ.). American Dialect Society. Тергыме кече: 19 кылме 2012. Архивировано из оригинала 13 шыжа 2008 ий.
  3. ↑ Ben Zimmer. The Origins of "Black Friday" (англ.). Thinkmap Visual Thesaurus. Тергыме кече: 19 кылме 2012. Архивировано из оригинала 27 кылме 2012 ий.
  4. ↑ Zimmer, Ben The Origins of "Black Friday" (англ.). Word Routes (25 кылме 2011). Тергыме кече: 20 кылме 2017. Архивлыме 29 шорыкйол 2012 ий.
  5. ↑ Почему «черная пятница» не работает в России и ждать ли улучшений — Мнение управляющего директора Criteo Архивысе копий 7 кылме 2016 гыч // vc.ru, 4 ноября 2016
  6. ↑ История Черной пятницы. Почему ее так любят американцы?, 2016-11-18, <https://habr.com/en/companies/banderolka/articles/399361/>. Тергыме: 14 кылме 2024. 
  7. ↑ Почему «Черную пятницу» называют черной, откуда берутся огромные скидки и причем тут два американских президента, <https://kulturologia.ru/blogs/221118/41392/>. Тергыме: 14 кылме 2024. 
  8. ↑ Black Friday Weekend Shines as Shoppers Line up for Deals. Тергыме кече: 30 кылме 2011. Архивировано из оригинала 29 кылме 2011 ий.
  9. ↑ "Черная пятница" вышла за рамки // Коммерсантъ. — 2014-01-12. Архивлыме 19 теле 2018 ий.
  10. ↑ Черная пятница-2024: когда будет, что выгодно покупать, советы экспертов, 20241119T1910, <https://ria.ru/20241119/chernaya_pyatnitsa-1984685465.html>. Тергыме: 5 теле 2024. 
  11. ↑ Онлайн-продажи в России во время "Черной пятницы" выросли в два раза. ТАСС. Тергыме кече: 19 теле 2018. Архивлыме 19 теле 2018 ий.
  12. ↑ Россияне за три дня черной пятницы потратили в интернет-магазинах 22,3 млрд рублей - Hi-Tech Mail.ru. Тергыме кече: 3 теле 2019. Архивлыме 29 кылме 2021 ий.
  13. ↑ Товарный знак "Black Friday" в реестре товарных знаков Роспатента. new.fips.ru. Тергыме кече: 16 теле 2019. Архивлыме 2 теле 2021 ий.
  14. ↑ Исключительное использование бренда Black Friday признали незаконным. РБК. Тергыме кече: 16 теле 2019. Архивлыме 16 теле 2019 ий.
  15. ↑ Ритейлеры отстояли «черную пятницу» (руш.). Ведомости. Тергыме кече: 16 теле 2019. Архивлыме 16 теле 2019 ий.
  16. ↑ Карточка дела № СИП-491/2017 в системе "Мой арбитр". kad.arbitr.ru. Тергыме кече: 16 теле 2019. Архивлыме 16 теле 2019 ий.
"https://mhr.ruwiki.ru/w/index.php?title=Шем_кугарня_(ужалкалымаш)&oldid=1231501" гыч налме