Хлебников, Алексей Васильевич

РУВИКИ — эрыкан энциклопедий гыч материал
РУВИКИ-ште тыгай тукымлӱм дене вес еҥ нерген статьям лудаш лиеш: Хлебников.
Алексей Васильевич Хлебников
Хлебников, Алексей Васильевич.jpg
Шочмо кече 1929 ий 28 сорла(1929-08-28)
Шочмо вер Уржумноля, Марий Турек район, Марий автоном область, РСФСР
Колымо кече 2000 ий 31 шорыкйол(2000-01-31) (70 ий)
Колымо вер Йошкар-Ола, Россий
Эл  СССР
 Россий
Шанче алан историй
Паша вер Н. К. Крупская лӱмеш Марий педагогике институт
Образований
Шанче степень историй шанче доктор
Шанче званий профессор
Награде ден премий-влак
RUS Honorary Worker of Higher Professional Education 2004 ribbon.svg
Заслуженный деятель науки РСФСР.png
Почётная грамота Министерства просвещения РСФСР
Марий АССР-ысе шанчын да техникын сулло пашаеҥже (1979)


Алексей Васильевич Хлебников (1929 ий, 28 август, Уржумноля, Угарман кундем але Марий Турек кантон — 2000 ий, 31 январь, Йошкар-Ола) — историйым шымлыше марий совет шанчызе да туныктышо, историй шанче доктор, профессор. Марий-влак кокла гыч икымше историй шанче доктор. КПСС историй кафедрын вуйлатышыже, Н. К. Крупская лӱмеш Марий педагогике институт ректорын шанче паша шотышто алмаштышыже (1969—1989). Россий Федерацийысе кӱшыл профессионал туныктымашын Чапле пашаеҥже (1999). РСФСР шанчын сулло пашаеҥже (1980). Марий АССР шанчын да техникын сулло пашаеҥже (1979)[1].

Илыш корно

1929 ий 28 августышто, кызытсе Марий Эл Республикын Марий Турек вел Уржумноля ялыште шочын[2][3][4].

1936 ий гыч 1943 ий марте Сенде шымияш школышто, 1944 ий гыч 1947 ий марте — шочмо районысо Марий Пыламарий педагогике училищыште тунемын[5].

1950 ийыште Н. К. Крупская лӱмеш марий педагогике институтын историй факультетшым сайын тунем пытарен[2][3]. Тиде жапыштак факультетысе деканатын секретарьжылан тыршен[5].

1953 ийыште СССР шанче академийын Озаҥысе филиалыштыже аспирантурым тунем пытарен[2][3].

Паша корныжо шочмо ялысе колхозышто кӱтӱчӧ, прицепъеҥ, МТС трактор бригадын учётчикше, ялсоветын секретарьжылан тӱҥалын.

1956 ий гыч – МарНИИ-н кугурак шанче пашаеҥже, тунамак пединститутышто туныктымо пашажым умбакыже шуэн[2][3][5].

1953—1956 ийлаште — кугурак туныктышо, 1960—1969 ийлаште — доцент, историй факультетын деканже, 1969—1974 ийлаште — КПСС историй кафедрын вуйлатышыже, 1970 ий гыч — профессор, 1974–1989 ийлаште — Н. К. Крупская лӱмеш Марий педагогике институт ректорын шанче паша шотышто алмаштышыже[2][3][6][7].

Мер пашаштат тыршен: РСФСР Просвещений министерствын мер дисциплине шотышто шанче-методик каҥашын йыжыҥъеҥже; Юл-Виче экономике кумдыкысо гуманитар шанче аланыште кычалме-шымлыме пашам палемдыме да вӱдымӧ шотышто шанче-методик каҥашын йыжыҥъеҥже, «Знание» обществын Марий Эл республикысе пӧлка правленийжын мер-политик шинчымашым шарыме шотышто шанче-методик каҥашын председательже. Йошкар-Оласе вузлан мер шанче кафедрысе туныктышо-влаклан теорий семинарым вӱден[5].

2000 ий 31 январьыште Йошкар-Олаште колен[2][3].

Шанче да туныктымо пашаже

Шымлыме пашан тӱҥ йогынжо — марий калыкын калыкле кугыжаныш историйжым шымлымаш[5][7].

1954 ийыште В. И. Ульянов-Ленин лӱмеш Озаҥысе кугыжаныш университетыште Марий автоном областьым Марий автоном совет социалист республикыш савырыме йодыш дене кандидатлык диссертацийым арален[5][5].

1967 ийыште В. И. Ленин лӱмеш Моско кугыжаныш педагогике институтышто «Марий калыклан совет автономийым ыштымаш да социализмыш куснымо жапыште (1917—1937) тудын вияҥме тӱҥ йодышыжо-влак» теме дене докторлык диссертацийым сайын арален[5][8].

Автор-влак тӱшкан шанче вуйлатышыже да «Очерки истории Марийской АССР» / «Марий АССР историй очерк-влак» кок томан савыктышын шанче редакторжо, кокымшо гана лукмаште кокымшо томын вӱдышо редакторжо, «История Марийской АССР» / «Марий АССР историйын» икымше томын ик авторжо лийын. Ятыр статьям, документ сборникым, монографийм савыктымаште муткучышо редакторын пашажым шуктен[2][3][7].

Марий пединститутышто СССР-ын да Марий кундемын историйже предметым туныктен, «Совет Ушемын йот элласе политикыже» лӱмын ямдылыме курсым вӱден, Марий АССР-ын историйже дене кылдалтше кружокым вуйлатен. Тудын темлымыж дене институтышто шанче пашаеҥ-влакым ямдылыше аспирантурым почыныт: 1973–1981 ийлаште тудын вич тунемшыже (А. Я. Антипин, A. M. Удалов, Ю. А. Адамов, С. А. Утросина, Д. А. Кретинин) кандидатлык диссертацийым сайын араленыт[5][7].

Историй шанче-влакын XIII Тӱнямбал конгрессыштыже (1970) да Туныктышо-влакын пӱтынь ушемысе III погыныштыжо (1978) пашам ыштен[5][7].

Кӱшыл туныктымашым да историй шанчым вияҥдымашке пыштыме надырлан 1980 ийыште «РСФСР шанчын сулло пашаеҥже» чаплӱмым пуэныт, а 1999 ийыште тудо Россий Федерацийын кӱшыл профессионал туныктымашын Чап пашаеҥже лийын. Медаль-влак дене, икмыняр кӱкшӧ оҥпале дене, шуко чап да тауштымо кагаз дене суапландаралтын[2][3][7].

Тӱҥ шанче пашаже-влак

Умбакыже А. В. Хлебниковын тӱҥ шанче паша-влак радамжым ончыктымо[2][3][5][7][9][10][11]:

  • История преобразования Марийской автономной области в автономную советскую социалистическую республику: Автореферат дис. на соискание учён. степени кандидата ист. наук / Казан. гос. ун-т им. В. И. Ульянова-Ленина. Кафедра истории СССР. — Казань: [б. и.], 1954. — 19 с.
  • Марийский край в период подготовки и проведения Великой Октябрьской социалистической революции / Марийский науч.-исслед. ин-т языка, литературы и истории при Совете Министров МАССР. — Йошкар-Ола : [б. и.], 1958. — 168 с. : ил.
  • Образование и развитие советской автономии марийского народа (1917—1929). — Йошкар-Ола: Маркнигоиздат, 1970. — 271 с.
  • Развитие советской автономии марийского народа, 1929—1936. — Йошкар-Ола: Марийское кн. изд-во, 1976. — 164 с.
  • История Марийской АССР / Марийский НИИ яз., лит. и истории им. В. М. Васильева; [Редкол.: А. В. Хлебников (отв. ред.) и др.]. — Йошкар-Ола: Марийское кн. изд-во, 1986. — 21 см.

Т.2: Эпоха социализма (1917—1987). Т.2 / [А. В. Хлебников, В. Ф. Пашуков, А. Р. Смиренский и др.]. — Йошкар-Ола: Марийское кн. изд-во, 1987. — 326,[1] с., [8] л. ил.

Чаплӱм да саптар-влак

  • Россий Федерацийысе кӱшыл профессий туныктымашын Чап пашаеҥже (1999)[5][7]
  • РСФСР шанчын сулло пашаеҥже (1980)[2][3][7]
  • Марий АССР-ысе шанчын да техникын сулло пашаеҥже (1979)[2][3][7]
  • «Паша ветеран» медаль[2][3]
  • «Чапле пашалан. Владимир Ильич Ленинын шочмыжлан 100 ий темме лӱмеш» медаль (1970)[2][3]
  • РСФСР Просвещений министерствын Чапкагазше[5]
  • Марий АССР Кӱшыл Каҥаш Президиумын Чапкагазше (1972)[2][3][7]

Шарнымаш

2024 ий 28 ноябрьыште Марий кугыжаныш университетын краевед пӧлкаштыже историй шанче доктор, профессор А. В. Хлебниковын шочмыжлан 90 ий темме лӱмеш «Марийын калыкле кугыжанышлыкшым шымлыше» йыргешке ӱстел коклаште мутланымаш эртен.

Палемдымаш

  1. ↑ Алексей Васильевич Хлебников – доктор исторических наук, профессор | Государственное бюджетное учреждение «Государственный архив Республики Марий Эл» (руш.). gosarhivrme.ru. Тергыме кече: 27 пургыж 2025.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 Мочаев, 2017, с. 471.
  3. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 Энциклопедия Республики Марий Эл, 2009, с. 793.
  4. ↑ Уржумноля | Родная Вятка. rodnaya-vyatka.ru. Тергыме кече: 28 сорла 2024.
  5. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 Хлебников | Гордость Марий Эл (руш.). My Site 2. Тергыме кече: 28 сорла 2024.
  6. ↑ Про100 о МАРИЙ ЭЛ. 1960-1969 годы | Национальная библиотека имени С.Г. Чавайна Республики Марий Эл. nbmariel.ru. Тергыме кече: 28 сорла 2024.
  7. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 ХЛЕБНИКОВ Алексей Васильевич (неопр.). Марийская история в лицах. Тергыме кече: 28 сорла 2024.
  8. ↑ Образование советской автономии марийского народа и основные проблемы ее развития в период перехода к социализму, 1917-1937 : : в 2-х томах : диссертация ... доктора исторических наук : 07.00.00 - Хлебников А.В.. — 1967.
  9. ↑ Алексей Васильевич Хлебников. Марийский край в период подготовки и проведения Великой Октябрьской социалистической революции. — Йошкар-Ола: б. и., 1958. — 168 с.
  10. ↑ Алексей Васильевич Хлебников. Образование и развитие советской автономии марийского народа. (1917-1929). — Йошкар-Ола: Маркнигоиздат, 1970. — 271 с.
  11. ↑ Алексей Васильевич Хлебников. Развитие советской автономии марийского народа, 1929-1936. — Йошкар-Ола: Марийское кн. изд-во, 1976. — 164 с.

Литератур

  • Айплатов Г. Н., Краснов П. В. Хлебников Алексей Васильевич // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2007. — С. 383. — 2032 экз. — ISBN 5-87898-357-0.
  • Хлебников Алексей Васильевич // Энциклопедия Республики Марий Эл / Отв. ред. Н. И. Сараева. — Йошкар-Ола, 2009. — С. 793. — 872 с. — 3505 экз. — ISBN 978-5-94950-049-1.
  • Иванов А. А., Иванов А. Г. Историки Марий Эл XX — начала XXI века: биобиблиографический справочник / А. А. Иванов, А. Г. Иванов; М-во образования и науки Российской Федерации, ФГБОУ ВПО «Марийский гос. ун-т». — Йошкар-Ола: Марийский гос. ун-т, 2013. — 215 с.; ISBN 978-5-94808-785-6.
  • Айплатов Г. Н., Краснов П. В. Хлебников Алексей Васильевич // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — 2-е изд. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2017. — С. 471. — 606 с. — 1500 экз. — ISBN 978-5-905314-35-3.

Кылвер-влак

"https://mhr.ruwiki.ru/w/index.php?title=Хлебников,_Алексей_Васильевич&oldid=1194999" гыч налме