Тропик-влакын тӱнямбал кечышт
| Тропик-влакын тӱнямбал кечышт | |
|---|---|
 | |
| Тӱрлылык | Экологий, социал |
| Ышталтын | 2016 ий 14 июньышто 2014 ий 29 июньым шарныме лӱмеш, кунам Аун Сан Су Чжи тропикын могай улмо нерген докладшым лудын |
| Ыштыше | Ушнышо Наций-влакын организацийышт |
| Палемдат | ий еда |
| Кече | 29 пеледыш |
Тропик-влакын тӱнямбал кечышт (англ. International Day of the Tropics) — 29 июньышто, Нобелевский премийын лауреатше Аун Сан Су Чжин тропикын кӱлешлыкше нерген докладшым шарныме лӱмеш тӧнежлыме. Шарныктыш кечым ООН-ын Генеральный Ассамблейже 2016 ий 14 июньышто увертарен, 2016 ий гыч ий еда палемдалтеш[1].
Тропик-влакын тӱнямбал кечышт тропиклан да тушто илыше еҥ-влаклан тӱткышым утларак ойыраш, экологий, экономике нерген, демографий да тропик регион-влакын моло аспектышт нерген шинчымаш кӱкшытым нӧлталме шонымаш дене ышталтын[1].
Шарнымаш кечым эртарашлан тӱҥ шӱкалтыш да негыз-влак
2014 ий 29 июньышто мьянман политике пашаеҥ да Тӱнясе Нобелевский премийын лауреатше Аун Сан Су Чжи ООН-ын ӱшанъеҥже-влаклан, шанче-шымлыше институтласе аналитик-влакын ямдылыме, йӱдвел да кечывалвел тропик поясын экосистемыштыже улшо эл-влакын тропик, экономике да тазалыкаралтыш йодышлам лончылыман докладым темлен[1][2].
Докладыште пӱсӧ йодыш-влак тӱшкалалт йоҥгалтыныт да планетыште тропикын Йӱдвел полушарий ден Рак, Кечывалвел полушарий ден Козерог коклаште моткоч кӱлешан улмыжым палемдыме. Мланде шарын 40 процент наре тропик кумдыкышто 80% биологий вид-влак да пелыж деч утла вӱд поянлык (54 %) улеш. Эксперт-влакын прогнозышт почеш, XXI курым кыдалне планетысе калык-влакын кугу ужашыже, тидын шотыштак йоча-влакын чумыр чотышт гыч 65–67 % тропикыште илаш тӱҥалыт[1][2].
Докладын иктешлымаштыже Мландын икшырымын пеҥгыдын вияҥме кышкарыште тропикын кӱлешан ужаш улмыж нерген тезис лийын. Тиде жапыштак глобальный манме климат вашталтмаш, тропик чодырам писын руэн пытарымаш, калык чот шукемме да урбанизаций планетын экологий кышкарыштыже регионысо тропик кумдыкым пӧртылтыдымын вашталтат[1][3][4].
Тропике кундемысе ятыр элыште калык тӱшкан чотшо писын кушмаш пӱсын шогышо илышкыл проблеме-влак дене кылдалтын: тропикысе калык кокла гыч шукышт, кугу калык тӱшка дене илымылан кӧра, кочкыш да вӱд ситыдымаш дене орланат. Южо элыште гына аза шочмым эскераш да нужналык кӱкшытым иземдаш полшышо ончык ошкылым палынак ыштыме[1][3][4].
Шарнымаш кечым палемдымаш
Тропикын ончыкылык илышыште вержым, тудын пӱсын шогышо йодышыжо-влакын кумдыкшым шотыш налын, да 2016 ий 14 июньышто докладын лекме кечыжым шарныме семын, ООН-ын Генеральный Ассамблейже A/RES/70/267 пунчалым луктын, тыште 29 июнь Тропик-влакын тӱнямбал кечышт семын увертаралтын[1].
Пунчалыште Генеральный Ассамблей Ушымо Калык-влак Организацийыште улшо кугыжаныш ден организаций-влаклан, тыгак планетысе моло мер толкынлан, кугыжанышын калыкле приоритетше-влак дене келшышын, тропике кундем нерген шинчымашым нӧлталшаш верч Тӱнямбал тропик кечым палемдаш темлен[1].
Тыгак
- Биологий тӱрлылыкын тӱнямбал кечыже
- Ир пӱртӱсын тӱнямбал кечыже
- Чодыран тӱнямбал кечыже
- Тылзын тӱнямбал кечыже
Палемдымаш
- ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 Международный день тропиков, <https://www.un.org/ru/observances/tropics-day>. Тергыме: 9 сорла 2024.
- ↑ 1 2 2014 State of the Tropics report (неопр.). www.jcu.edu.au. Тергыме кече: 9 сорла 2024.
- ↑ 1 2 Иващенко Александр Стефанович. Демографическая проблема в странах Тропической Африки (60-е гг. Xx В. - начало XXI В. ) // Вестник Адыгейского государственного университета. Серия: Регионоведение: философия, история, социология, юриспруденция, политология, культурология. — 2018. — № 3 (224).
- ↑ 1 2 Рост населения превратит Африку в безжизненную пустыню к концу века, 2019-06-26, <https://ria.ru/20190626/1555933064.html>. Тергыме: 9 сорла 2024.
Литератур
- Иващенко Александр Стефанович. Демографическая проблема в странах Тропической Африки (60-е гг. Xx В. — начало XXI В. ) // Вестник Адыгейского государственного университета. Серия: Регионоведение: философия, история, социология, юриспруденция, политология, культурология. — 2018. — № 3 (224).