Пушков, Борис Сергеевич

РУВИКИ — эрыкан энциклопедий гыч материал
Борис Сергеевич Пушков
Пушков, Борис Сергеевич.jpg
Шочмо кече 1931 ий 3 сӱрем(1931-07-03)
Шочмо вер Можга
Колымо кече 2014 ий 5 ага(2014-05-05) (82 ий)
Колымо вер Йошкар-Ола
Гражданлык Россий
Паша сомыл сӱретче
Награде да премий

Борис Сергеевич Пушков (3 сӱрем 1931, Можга[d], Удмурт Автоном Совет Социалистик Республик — 5 ага 2014, Йошкар-Ола) — совет да россий сӱретче, 1961 ий гыч СССР сӱретче-влак ушемын йыжъеҥже. Марий АССР сӱретче-влак ушемын председательже (1968―1971, 1974― 1975), РСФСР сӱретче-влак ушем вуйверын йыжъеҥже (1972―1976). Марий сӱретсымыктышын сыныжым да поснак ― марий пӱртӱсым ойырен ончыктышо сӱретче-влак кокла гыч иктыже. Россий Федерацийын сулло сӱретчыже (1996). Марий АССР кугыжаныш премийын лауреатше (1976). 1962 ий гыч КПСС йыжъеҥ.

Илыш корныжо

1931 ий 3 сӱремыште Можга оласе кӱртньыгорно мастарын ешыштыже шочын[1][2]. Ончыкылык пашам ойырен налмаштыже палыме сӱретче, Озаҥысе сылнысымыктыш училищыште тунемше, кугурак изаже Анатолий (1920―1983) кугун полшен[3].

Вашке еш Виче кундемысе Виче Алан станцийыш куснен да кугу корно казармыш илаш пурен. 1944 ийыште ачажын у пашавер дене кылдалтше (1947 ийыште Изи Какшан эҥерыште колен) Марий АССР-ысе Йошкар-Олаш кусна, живописец Б. И. Осиповын вуйлатымыж почеш 11 №-ан школ пелен сӱретсымыктыш студийым (кызыт ― Т. И. Александрова лӱмеш 11 №-ан лицей) тунем пытара[3]. 1949 ийыште Озаҥысе сылнысымыктыш училищым тунем пытарен[1][2].

18 ияш «Марий сӱретче» товариществыш ушнен. 1949―1991 ийлаште ― РСФСР Сылнысымыктыш фондын Марий мастаргудыжын пашаеҥже[1][2].

1951―1954 ийлаште, Совет Армийыште служитлыме годым, салтак-влаклан сӱретсымыктыш кружокым вӱден[3].

1961 ийыште тудын да сӱретче А. Бутовын темлымышт дене Йошкар-Олаште РСФСР сӱретче-влак ушемын марий пӧлкаже почылтеш. Тудо ийыштак СССР сӱретче-влак ушемыш пурен[3][4].

1968―1971 да 1974―1975 ийлаште ― Марий АССР сӱретче-влак ушемын председательже[1][2].

2014 ий 5 агаште Йошкар-Олаште колен[4][5].

Сӱретсымыктыш паша

1949 ийыште М. Шкетан лӱмеш марий театрыште сар деч варасе икымше республикысе сылнысӱрет ончерыште, палыме сӱретче-влакын пашашт воктене, тудын «Салтакын товатлымыже», «Шудым солышо-влак» сӱретше, «Эр лум» да «Теле кече» пӱртӱс сӱретше-влакат кеченыт[6].

1951―1954 ийлаште, Совет Армийыште служитлымыж годым, этюдлаште Якутийын, Сибирьын, Балтий теҥызын пӱртӱсыштым сӱретлен, вара нуно «Балтий теҥыз» (1954) да «Ленысе меҥге-влак» (1954) сӱретлан негыз лийыныт. 1955 ийыште тудын пашаже-влак Марий шанче-краевед тоштерыште (кызыт Т. Евсеев лӱмеш Марий Эл калыкле тоштер) «Марий мланде» ончерыште экспонироватлалтыныт[3][6].

Марий республик сӱретче-влак кокла гыч икымше профессионал сымыктыш кӱкшытыш лектын: 1957 ийыште, Самырык да студент-влакын тӱнямбал фестивальышт вашеш, Пӱтынь ушемысе сӱретче-влакын ончерыштышт «Теле кече» да «Паркыште шошо» пашаже-влакым ончыктен. 1960 ийыште тудын «Приволжье» пейзажше «Советская Россия» сылнысӱрет ончерыште ончыкталтын[3][6].

1961 ийыште СССР сӱретче-влак ушемыш пурен. Тудо ийыштак «Кугу Юл» ончер проект почылтеш, ты амал дене Совет Ушемын шуко Юлысо олашкыже миен толеш: Ярославль, Горький, Ульяновск, Саратов, Волгоград. Пытартыш олаже сӱретчым сар да сеҥымашлан пӧлеклалтше эпике пейзаж-влакым ышташ кумылаҥден[3][6].

Марий сӱретсымыктышын сыныжым да поснак марий пейзажын сыныжым палемдыше сӱретче-влак кокла гыч иктыже[6]. Тышке «Юл воктене» (1959), «Юл-ава» (1967), «Какшан ӱмбалне» (1974), «Ӱярня кас» (1981), «Шошо вӱдшор» (1983), «Куатле мардеж» (1989), «Чолга май» (1997), «Шыже мардеж» (2000) да моло паша-влак пура[1][2]т.

Сӱретчын усталык пашаштыже 1960-1970-шо ийласе марий живопись сӱрет жанр калыкле-эпике сыным налын. Тудын сюжет пашаже-влак кокла гыч «Муро» (1970) триптих ойыртемалтеш, тудо марий сӱан йӱлам ончыкта. Тиде триптих 1989 ийыште Москошто 16 автоном республикын ончерыштыже рӱдӧ паша лийын. Тудо республикын сӱретсымыктыш историйышкыже пурен, тыгак у сылнысымыктыш формым ― живопись-декоратив панном ― почын, тудым марий живописьыште ончыч иктат ыштен огыл. Тыгак «Шурно пайрем» (1969), «Самырык-влаклан!» (1974) сюжет сӱретше-влакат палыме улыт[1][2][3][6].

1973 ийыште РСФСР сӱретче-влакын Пӱтынь Ушемысе погынын делегатше лийын[3].

Икмыняр ончерын авторжо, тидын коклаштак шке ончержым чумырышо улеш[1][2][7]. 2004 ийыште Йошкар-Олаште савыкталтше «Шарнымашем толкын дене» (руш. «По волнам моей памяти») книган авторжо[3][6].

1971 ийыште тудлан «Марий АССР сымыктышын сулло пашаеҥже» чаплӱмым, 1996 ийыште ― «Россий Федерацийын сулло сӱретчыже» чаплӱмым пуымо. 1976 ийыште Марий АССР Кугыжаныш премийжын лауреатше чаплӱм дене палемдалтын. Тыгак РСФСР-ын да Марий АССР-ын Кӱшыл Каҥаш Президиумын Чапкагазышт дене палемдалтын[3][6].

Суаптар да чаплӱм-влак

  • Россий Федерацийын сулло сӱретчыже (1996)[1][2];;
  • Марий АССР сымыктышын сулло пашаеҥже (1971)[1][2];
  • Марий АССР-ын кугыжаныш премийже (1976)[1][2] — «Муро» триптихлан да пейзаж серийлан[5];
  • «Владимир Ильич Ленинлан 100 ий темме лӱмеш пашаште чолгалыклан» медаль (1970)[3];
  • РСФСР Кӱшыл Каҥаш Президиумын Чапкагазше (1960)[1][2];
  • Марий АССР Кӱшыл Каҥаш Президиумын Чапкагазше (1970)[1][2];
  • Российысе сӱретче-влак ушемын «Мастарлык. Шӱлыш. Йӱла» шӧртньӧ медальже (2011)[5].

Шарнымаш

  • Б. С. Пушковын пашаже-влак Моско, Ижевск, Озаҥ, Саранск, Йошкар-Ола тоштерлаште да еҥ-влакын погыштышт аралалтыт[1][2][7][8].
  • Б. С. Пушковын пашаже-влак Марий Элын ончыл тоштерлаштыже ― Т. Евсеев лӱмеш калыкле тоштерыште да Республикысе сӱретсымыктыш тоштерыште (24 паша) ― аралалтыт да ончыкталтыт[6][9][10].

Палемдымаш

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 Мочаев, 2007, с. 296.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 Энциклопедия Республики Марий Эл, 2009, с. 662.
  3. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Юбилей художника. Борис Сергеевич Пушков: 90 лет со дня рождения | Национальная библиотека имени С.Г. Чавайна Республики Марий Эл. nbmariel.ru. Тергыме кече: 12 кылме 2023.
  4. ↑ 1 2 Пушков Борис Сергеевич (руш.). Марийская история в лицах. Тергыме кече: 12 кылме 2023.
  5. ↑ 1 2 3 Мочаев, 2017, с. 349.
  6. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Пушков Борис Сергеевич | Республиканский музей изобразительных искусств. rmii.ru. Тергыме кече: 12 кылме 2023.
  7. ↑ 1 2 Поэт земли марийской |«Газета нашего города» (руш.) (13 сӱрем 2014). Тергыме кече: 12 кылме 2023.
  8. ↑ Художественный музей. artmuseum.ru. Тергыме кече: 12 кылме 2023.
  9. ↑ Выставка. Два сердца, покоренные марийским краем. www.marpravda.ru. Тергыме кече: 12 кылме 2023.
  10. ↑ Виртуальная выставка работ заслуженного художника РСФСР Бориса Сергеевича Пушкова 2022, Йошкар-Ола — дата и место проведения, программа мероприятия. (руш.). Культура.РФ. Тергыме кече: 12 кылме 2023.

Литератур

  • Оссовский П. Самобытная сила таланта // Огонёк. ― 1971. ― № 30. ― с. 16―17.
  • Бычков Ю. Истоки // Огонёк. ― 1971. ― № 33. ― С. 8.
  • Товаров-Кошкин Б. Ф. Одарённый художник // Культура и жизнь. ― 1972. ― № 4. ― С. 25.
  • Червонная С. М. Они живут на марийской земле // Дружба народов. ― 1973. ― № 5. ― с. 154―160.
  • Прокушев Г. И. Борис Пушков: [очерк о творчестве художника] / Геннадий Прокушев. ― Йошкар-Ола: Марийское книжное издательство, 1991. ― 88 с.
  • Борис Пушков. Живопись: каталог. ― Йошкар-Ола: Ангел, 2003. ― 18 с.
  • Прокушев Г. И. Пушков Борис Сергеевич // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2007. — С. 296. — 2032 экз. — ISBN 5-87898-357-0.
  • Пушков Борис Сергеевич // Энциклопедия Республики Марий Эл / Отв. ред. Н. И. Сараева. — Йошкар-Ола, 2009. — С. 662. — 872 с. — 3505 экз. — ISBN 978-5-94950-049-1.
  • Прокушев Г. И. Очерки о художниках Марий Эл / Сост., отв. ред. Чеботкин В. А. — Йошкар-Ола: Марийское книжное издательство, 2016. — 336 с.: ил.
  • Прокушев Г. И. Пушков Борис Сергеевич // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — 2-е изд. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2017. — С. 349. — 606 с. — 1500 экз. — ISBN 978-5-905314-35-3.

Кылвер-влак

"https://mhr.ruwiki.ru/w/index.php?title=Пушков,_Борис_Сергеевич&oldid=1232920" гыч налме