Петр ден Февронийын кечышт

РУВИКИ — эрыкан энциклопедий гыч материал
Петр ден Февронийын кечышт
Святые Пётр ден Февронья. Муромысо Спасо-Преображенский монастырьыште фреске
Святые Пётр ден Февронья. Муромысо Спасо-Преображенский монастырьыште фреске
Тӱрлылык Христиан да калык-христиан
Вес семын Феврония Русальница
Палемдат Эрвел славян-влак
Кече 8 июль (25 июнь)
Йӱла шеҥгек ончалде йӱштылыныт; шоненыт, пуйто тиде кечын пытартыш Русалке-влак сер гычын вӱд йымаке каеныт да мален колтеныт
Кылдалтын Иван Купала деч варасе кече
Логотип РУВИКИ.Медиа РУВИКИ.Медиаште медиафайл-влак

Петр ден Февронийын кечышт — шнуй Пётр ден Феврониям шарныме кече[1], тыгак руш православий черкыште святой Феврония Низибийскаян кечыже[2]. 25 июньышто (8 июль) палемдалтеш.

Эрвел славян-влакын калык календарьыштышт — шудым солымо икымше кече. Тиде кечын пытартыш вӱдӱдыр-влак сер гыч вӱд помышыш пурат, сандене йӱштылаш лӱдыкшӧ огыл улмаш[3].

2008 ий гыч Российыште Петр ден Февронийым шарныме кечын Еш, йӧратымаш да ӱшан кечым палемдат.

Пайрем историй

Муромысо Петр ден Феврониян юмоҥа, 1618. Муромысо Рошто Богородицын соборжо гыч

Петыр князь нерген летопись источниклаште возымо огыл. Южо шымлызе-влак Петр ден Февронийым летопись почеш палыме муромысо князь Давид Юрьевич да тудын пелашыж дене кылдат. Князь Давид Муромым 1205 ий гыч 1228 ий марте вуйлатен, Петр лӱм дене ӱпшым тӱредыктен, тудын пелашыж нерген нимоат пале огыл.

Шнуй-влак Руш православий черке дене 1547 ийыште канонизацийлыме улыт. Канонизаций деч вара писын гына «Муромысо Пӧтыр ден Февроний нерген» повесть возалтын. Шымлыше-влакын шонымышт почеш повестьыште кок калык-поэзий сюжет ушнен: тул кишке нерген ю йомак да мудреч ӱдыр нерген манеш-манеш[4]. Калык ойпого-поэзийын йӱлаж дене кылдалтын повестьын тӱҥ героиньыже — Феврония. «Петр ден Февроний нерген повестьын» жанрже историй повесть денат келшен ок тол, шнуй-влакын илышыштым серымаштат (агиографий) ок пеҥгыдемдалт[5][6].

Черкысе шнуй-влакым жаплыме кечылан юлианысе календарь почеш 25 июнь, григориан кечышот почеш 8 июль шотлалтеш. Князь Давидын (Пӧтырын) да княгинян колымо, тойымо кечышт Волгыдо седьмицылан (1228 ий апрельыште) логалме нерген уверат колымышт, тойымо да черкын шарныме кече шотышто йодышым гына шочыкта. Шнуй-влакым канонизацийлыме нерген черке кок тӱрло кечым ончыкта — колымо кечыштым да шнуй капкуатыштым кусарыме кечым. Тидын шотышто шымлыше-влак тыге ойлат: 25 июньышто шнуй князь ден княгинян капкуатыштым Борисоглеб кафедре собор гыч Воевод курыкышто чоҥен шогалтыме у Рошто Богородицын соборышкыжо кусареныт, XV курымышто тудо уже лийын (XVI курымышто уэмденыт), тыште капкуатышт совет кучем марте аралалтыныт[7]. Собор 1930-шо ийла мучаште сӱмыралтын.

Петр ден Февронийын кечышт Петро пӱтылан толеш, тыгодым мужыраҥме йӱла ок шукталт, Руш православий черкын шнуй синодшо капкуатыштым 1992 ийыште кусарыме кечым кокымшо шарныктыш кече семын увертарен, тиде 2012 ий 25 декабрьыште лийын. Пайрем 6 (19) сентябрь деч ончычсо рушарнян эрта[8].

Эрвел славян-влакын

Моло лӱм-влак

руш. Пётр и Феврония, Феврония Русальница[9], Февронии-русальницы[10]; белор. Фяўроння, Пятро, Давыд, Ефрасіння[11]; укр. Петра і Февронії.

С. Соломко «Шӱм йодыш»
Йӱла

Муром князь Пӧтыр да тудын ватыж деч мужыр-влак еш пиал нерген йодын кумалыт[12].

Тиде кече йӧратымашлан да мужыраҥмылан пиалан лийын[13], купала модыш деч вара ваш пӱралтше мужыр-влак палемдалтыныт[14]. Калык ӱшаныме почеш, тиде кече пиалан мужырым шочыкта[15].

Икымше шудо солымаш. Вувер, локтызо, шӱведыше, суртводыж гыч тӱҥалын, вӱдӱдыр-влак марте — нунын кечышт[10]. Нуно (локтызо-влак) ты кечын тирлич шудо вӱдым пунчал луктыт ман шоненыт[16]. Локтызо тирлич вӱдым пунчал луктешат да шке вийжылан, поснак кучемын шыдешкымыж ваштареш кучылтеш. Ты кече деч вара лӱдде йӱштылаш лийын, пуйто тиде кечын пытартыш вӱдӱдыр-влак сер гыч вӱд покшеке йоген каят да мален колтат. Тиде кече тыгак пӱтынь кундемысе пеледше нур ден чодыра шудын лӧзаҥ шумо кечылан шотлалтын. Мланде ӱмбалне чыла кушкыл «Йыван кечылан тичмаш вӱдан»[17].

Калык пале
  • Тиде кечын шокшо лиеш — тылеч варасе 40 кече шокшо лиеш[13].
  • Йыван кече деч ончыч йӱр йӱреш — шурно ешаралтеш, Петро кече деч вара йӱр — засек гыч[18].
  • Йыван деч вара жупан ок кӱл[19].
  • Шудым солымо пагыт[10].

Еш, йӧратымаш да ӱшан кече

Файл:Памятник Петру и Февронье. - panoramio.JPG
Пётр ден Февронийлан чапкӱ, Волгоград
Тӱҥ статья: Еш, йӧратымаш да ӱшан кече

2005 ийыште Волгоградыште тӧнежлыме, 8 июльышто «Муромысо шнуй Петырын да Февронийын кечышт. Российысе йӧратыше-влакын кечышт». Пайремын учредительже-влак: «Виш тӱня», «Ме тиде тӱням ыштена» мер ушем-влак лийыныт.

2006 ий 8 июльышто «Ме тиде тӱням ыштена» мер толкын Волгоградыште «Россий федераций йӧратымаш кечыже» лӱман пайремым эртарен, тышке Муром гыч толшо чолгаеҥ-влак ушненыт, нунын полышышт дене пайрем шке статусшым налын.

2006 ийыште Муром оласе кучемын темлымыж почеш тушто илыше-влак «Мужыр йӧратымаш да еш пиалын российысе кечыж нерген (Муромысо Петр ден Февронийым шарныме лӱмеш) кагазеш 20 тӱжем наре кидпалым погеныт, тышан 8 июльым пӱтынь российысе ешын нрав да чон поянлыкшылан пӧлеклалтше пайрем семын увертараш ӱжыныт[20].

Пӱтынь российысе «Еш, йӧратымаш да ӱшан кече» лӱмым налше пайрем 2008 ий 8 июльышто икымше гана эртен. Тудым Российын кумшо президентше Дмитрий Медведевын пелашыже Светлана Медведеван вуйлатыме Социал-тӱвыра инициативын Фондшо эртарен[20].

Официальнын Еш, йӧратымаш да ӱшан кече Россий Федераций Президентын 2022 ий 28 июньысо Кӱштыкше дене пеҥгыдемдалтын[21].

Тыгак ончо

Палемдымаш

  1. ↑ Святые Пётр и Феврония — покровители семьи и брака. Тергыме кече: 24 пеледыш 2016. Архивлыме 1 сӱрем 2016 ий.
  2. ↑ Преподобномученица Феврония дева. День памяти: 25 июня. Тергыме кече: 20 пургыж 2018. Архивлыме 21 пургыж 2018 ий.
  3. ↑ Коринфский, 1901, с. 314.
  4. ↑ Царь Пётр и хитрая жена.
  5. ↑ Кусков, 1977, с. 152.
  6. ↑ Фокеев, 2002, с. 19.
  7. ↑ Никита (Добронравов), 2008, с. 2—5.
  8. ↑ Журналы заседания Священного Синода от 25-26 декабря 2012 года Архивысе копий 20 ӱярня 2019 гыч. Патриархия.ru.
  9. ↑ Народная культура Сибири, 1998, с. 96.
  10. ↑ 1 2 3 Юдина, 2000, с. 309.
  11. ↑ Васілевіч, 1992, с. 578.
  12. ↑ Котович, 2010, с. 198.
  13. ↑ 1 2 Некрылова, 2007, с. 330.
  14. ↑ Терещенко, 1848, с. 83.
  15. ↑ Котович, 2010, с. 200.
  16. ↑ Терещенко, 1848, с. 89.
  17. ↑ Коринфский, 1901, с. 312.
  18. ↑ Грушко, 2000, с. 130.
  19. ↑ Даль, 1880—1882, с. 223.
  20. ↑ 1 2 День семьи, любви и верности. Досье. ТАСС (7 сӱрем 2015). Тергыме кече: 5 сӱрем 2017. Архивлыме 12 вӱдшор 2021 ий.
  21. ↑ Указ Президента Российской Федерации от 28.06.2022 № 411 «О Дне семьи, любви и верности»

Литератур

  • Васілевіч Ул. А. Беларускі народны каляндар (белор.) // Паэзія беларускага земляробчага календара. Склад. Ліс А. С.. — Мн., 1992. — С. 554—612. Архивлыме 11 ага 2012 ий.
  • Грушко Е. А. Энциклопедия русских примет. — М.: ЭКСМО-Пресс, 2000. — 432 с. — ISBN 5-04-004217-5.
  • Купать : Купала // Толковый словарь живого великорусского языка : в 4 т. / авт.-сост. В. И. Даль. — 2-е изд. — СПб. : Типография М. О. Вольфа, 1880—1882. — Т. 2. — С. 223.
  • Золотые правила народной культуры / О. В. Котович, И. И. Крук. — Мн.: Адукацыя i выхаванне, 2010. — 592 с. — 3000 экз. — ISBN 978-985-471-335-9.
  • Коринфский А. А. Народная Русь : Круглый год сказаний, поверий, обычаев и пословиц русского народа. — М.: Издание книгопродавца М. В. Клюкина, 1901.
  • Кусков В. В. История древнерусской литературы. — М.: Высшая школа, 1977. — 246 с. Архивысе копий 18 пеледыш 2010 гыч
  • Народная культура Сибири: Мат-лы VII науч.-практ. семинара Сибирского регион. вузовского центра по фольклору / Редкол.: Т. Г. Леонова (отв. ред.) и др. — Омск: Изд-во Омского гос. пед. ун-та, 1998. — 239 с. — ISBN 5-8268-0269-3.
  • Некрылова А. Ф. Круглый год. — М.: Правда, 1991. — 496 с. — ISBN 5-253-00598-6.
  • Некрылова А. Ф. Русский традиционный календарь: на каждый день и для каждого дома. — СПб.: Азбука-классика, 2007. — 765 с. — ISBN 5352021408.
  • Никита (Добронравов). Житие свв. князей Петра и Февронии в общем контексте истории г. Мурома. // Троицкие листки. — Муром, 2008. — № 29. — С. 2—5.
  • Терещенко А. В. 5. Простонародные обряды // Быт русского народа: забавы, игры, хороводы. — СПб.: Тип. воен.-уч. заведений, 1848. — 181 с.
  • Терещенко А. В. Быт русского народа: забавы, игры, хороводы. — М.: Русская книга, 1999.
  • Фокеев А. Л. Этнографическое направление в русском литературном процессе XIX века: истоки, тенденции, типология. — М.: Народный учитель, 2002. — 216 с.
  • Юдина Н. А. Энциклопедия русских обычаев. — М.: Рипол Классик, 2000. — 510 с. — ISBN 5-9533-0500-1.
  • «Царь Пётр и хитрая жена». Русская народная сказка. Русская старина (сайт сказок).

Кылвер-влак

"https://mhr.ruwiki.ru/w/index.php?title=Петр_ден_Февронийын_кечышт&oldid=1150334" гыч налме