Никитин, Валерий Валентинович

Валерий Валентинович Никитин
Валерий Валентинович Никитин
Шочмо кече	1940 ий 17 пургыж
Шочмо вер	Изяслав район, Каменец-Подольск область, УССР, СССР
Колымо кече	25 ага 2024 (84 ий)
Колымо вер	Йошкар-Ола, Россий;
Шанче алан	археологий
Паша вер	Марий йылмым, сылнымутым да историйым научно-шымлыше институт
Образований	Н. К. Крупская лӱмеш Марий кугыжаныш педагогике институт;
Шанче степень	историй шанче доктор
Палыме	Кокла Юл кундемысе кӱ курым годсо калык-влакын пого поянлыкшым шымлыше

Валерий Валентинович Никитин (1940 ий, февраль тылзын 17 кечыже, Плужное – 2024 ий, май тылзын 25 кечыже, Йошкар-Ола) – марий археолог. Кокла Юл кундемысе кӱ курым годсо калык-влакын пого поянлыкше шотышто пеш кугу шинчымашан да моштымашан еҥ, специалист.

Илыш корныжо

1940 ийын 17 февральыште Украинын Каменец-Подольск (кызыт Хмельницк) кундемын Плужное селаштыже шочын.

1957 ийыште Плужнысе СПТУ-што тунемын, тунем пытарымеке, Казах ССР-ын Караганда кундемыштыже сӧреман мландыште пашам ыштен.

1959 ий гыч 1962 ий марте Валерий Валентинович Совет Армийын Украин ССР-ысе Волынь кундемысе Владимир-Волынский олаште танк полкышто служиен.

Марий кугыжаныш педагогике институтым тунем пытарен (1966 ий).

1969 ий гыч 1971 ий марте Валерий Валентинович Республикысе шанче-краевед тоштерын революций деч ондаксе пӧлкажым вуйлатен.

1971 ий гыч – Марий йылмым, сылнымутым да историйым научно-шымлыше институтын археологий пӧлкан шанче пашаеҥже, варажым вуйлатышыже. 2015 ий гыч – тӱҥ шанче пашаеҥ^[1].

230 утла шанче пашам, 13 монографийым^[1], икмыняр книгам возен, ты шотыштак «Марий АССР археологический памятник-влакын атласышт» / «Атлас археологических памятников Марийской АССР» (автор-влак радамыште) (1990 ий).

2024 ий май тылзын 25 кечыштыже колен^[2]. Йошкар-Оласе Туруново шӱгарлаште тойымо.

Шанче пашаже

1969 ийыште Валерий Валентинович Г. А. Архиповын вуйлатымыж почеш шке пасусо шымлымашыжым тӱҥалын.

1970 ий гыч 1973 ий марте Г. А. Архипов дене пырля Уржум да Выжум археологий комплекс-влакым да тошто марий тӱвыран Починковысе шӱгарлажым шымлен^[3].

1993 ий гыч 2021 ий марте Марий археологий экспедиций-влакым вуйлатен^[1] (Никитин 1956–1960 ийлаште Марий археологий экспедицийым вуйлатыше Альфред Халиковын тунемшыже-влак кокла гыч иктыже улеш).

Еш

Пелашыже – марий археолог Татьяна Багишевна Никитина (Шикаева) (1954 ийыште шочын).

Шанче, шымлыме да чап лӱмжӧ-влак

Историй шанче кандидат (1983 ий)
Историй шанче доктор (1988 ий)^[1]
* Марий Эл Республик шанчын сулло пашаеҥже (1995 ий)

Марий Эл Республикын Чап грамотыжо

Пӱртӱс да гуманитар шанче пашам савыктыме шотышто Марий Эл Республикын М. Н. Янтемир лӱмеш кугыжаныш премийже (2009 ий)
«Марий Эл ончылно суаплан» орденын медальже (2015 ий)^[4]
«Марий Эл ончылно суаплан» II степенян орден (2020 ий).

Тӱҥ шанче паша-влак

Материалы к археологической карте Марийской АССР. Йошкар-Ола, 1978. Вып. 2 (соавтор - П.Н. СТАРОСТИН). 102 с
Материалы к археологической карте Марийской АССР. Йошкар-Ола, 1982. Вып. 3 (соавтор - B.C. ПАТРУШЕВ). 112 с.
Атлас археологических памятников Марийской АССР. Эпоха камня и раннего металла. Йошкар-Ола, 1990. Вып. 1 (соавтор - Б.С. СОЛОВЬЕВ). 242 с.
Никитин В. В. Медно-каменный век Марийского края (середина III- начало II тыс. н. э.).— Йошкар-Ола, 1991
Каменный век Марийского края. Йошкар-Ола, 1996. Тр. МарАЭ. Т. IV. 180 с.
Поселения и постройки Марийского Поволжья (эпоха камня и бронзы). Йошкар-Ола, 2002. Тр. МарАЭ. Т. VII (соавтор - Б.С. СОЛОВЬЕВ). 161 с^[3].

Палемдымаш

↑ ¹ ² ³ ⁴ Никитин Валерий Валентинович (неопр.). Марийский научно-исследовательский институт языка, литературы и истории им. В.М. Васильева. Тергыме кече: 26 ага 2024.
↑ 25 мая в возрасте 84 лет ушел из жизни известный российский археолог Валерий Валентинович Никитин (неопр.). Марийский научно-исследовательский институт языка, литературы и истории им. В.М. Васильева (26 ага 2024). Тергыме кече: 26 ага 2024.
↑ ¹ ² НИКИТИН Валерий Валентинович (неопр.). Марийская история в лицах. Тергыме кече: 24 вӱдшор 2022. Архивлыме 6 пургыж 2020 ий.
↑ Выдающийся археолог республики В. В. Никитин награждён медалью ордена «За заслуги перед Марий Эл» (неопр.). Тергыме кече: 19 сӱрем 2022. Архивлыме 15 шорыкйол 2020 ий.

Литератур

Никитин Валерий Валентинович // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2007. — С. 253. — 2032 экз. — ISBN 5-87898-357-0.

Кылвер-влак

Никитин Валерий Валентинович.

[:1-1] ¹ ² ³ ⁴ Никитин Валерий Валентинович (неопр.). Марийский научно-исследовательский институт языка, литературы и истории им. В.М. Васильева. Тергыме кече: 26 ага 2024.

[2] 25 мая в возрасте 84 лет ушел из жизни известный российский археолог Валерий Валентинович Никитин (неопр.). Марийский научно-исследовательский институт языка, литературы и истории им. В.М. Васильева (26 ага 2024). Тергыме кече: 26 ага 2024.

[:0-3] ¹ ² НИКИТИН Валерий Валентинович (неопр.). Марийская история в лицах. Тергыме кече: 24 вӱдшор 2022. Архивлыме 6 пургыж 2020 ий.

[4] Выдающийся археолог республики В. В. Никитин награждён медалью ордена «За заслуги перед Марий Эл» (неопр.). Тергыме кече: 19 сӱрем 2022. Архивлыме 15 шорыкйол 2020 ий.

[1]

[2]

[3]

[4]