Майатул

РУВИКИ — эрыкан энциклопедий гыч материал
«Майатул»
«Majatuli»
Изображение логотипа
Майатул.jpg
Йылме финн-угор йылме-влак
Негызлыше-влак Россий Федерацийын тӱвыра министерствыже, Тӱнямбап финн-угорский фонд, Марий Эл Республикын тӱвыра министерствыже, Удмурт Республикын тӱвыра министерствыже да моло
Эртарыме жап 1992 ий гыч кызыт марте
Верланымаш
Эртарыме ола Йошкар-Ола, Марий Эл
Эл Россий
Сайт majatul.shketan.ru

«Майатул» (мар. «Маятул» — возакыште аралыме тул, эре йӱлышӧ возак; фин. «Majatuli») — финн-угор калык театр-влакын тӱнямбал фестивальышт. Кажне кок ийын эртаралтеш.

Тӱҥ ойыртемже

1990-ше ийлаште шочшо, икмыняр театр фестиваль-влак кокла гыч иктыже, ик родо-тукым йылме тӱшкаште улмо негызеш шочын. 1997 ий гыч «Майатул» лӱмым налын. Тиде мутын «тул» вожшо чыла финн-угор йылмылан икгай улеш (таҥ. мар. тул, курыкмар. тыл, йӱдв.-касв. мар. төл, эрзя тол, коми тыл, фин. tuli, венг. tűz, йӱдвел саам. dolla[1]). Тиде ий гычак фестивальын штаб-пачержылан Йошкар-Ола шотлалтеш.

Эртарыме вер-влак

I фестиваль — 1992 ий

1992 ий 26 март гыч 2 апрель марте Ижевскыште эртен. Ты пашаш Карелий, Коми, Марий Эл, Мордовий, Удмуртий, Коми-Пермяк национал йырвелла гыч, тыгак Финляндий да Эстоний гыч театр-влак ушненыт. Фестивальын кӱшыл суаптаржым (гран-прижым) М. Шкетан лӱмеш марий калыкле театрын «Пыжаш» (А. И. Пудин «Очаг») спектакльже сулен.

II фестиваль — 1994 ий

1994 ий июньышто Нурмес олаште (Финляндий) эртен. Эн сай спектакль-влак коклаште одо театрын «Эбга» моноспектакльже, «Ависура» театрын (Будапешт) «Венгр Электра» спектакльже, М. Шкетан лӱмеш марий калыкле театрын «Окса тул» спектакльже палемдалтыныт. Тиде фестиваль гыч тӱҥалын, ончыл вер-влакым пуымаш эртаралтын огыл.

III фестиваль — 1997 ий

III фестивальын пашаштыже (17—23 октябрь 1997 ий, Йошкар-Ола) Карелий, Коми, Мордовий, Удмуртий, Коми-Пермяк автоном йырвел, Финляндий да Эстоний гыч 9 театр ушнен. Марий театр сымыктышым 2 театр ончыктен: М. Шкетан лӱмеш мрий калыкле театр да Марий самырык театр. Эн сай спектакль-влак коклаште жюри Карелий Республикысе калыкле театрын шындыме, Р. Г. Мустоненын «Кушто суртет, суксо?» драмыжым, М. Шкетан лӱмеш марий калыкле театрын А. И. Пудинын «Ой, луй модеш…» драмыжым да «Феникс» театрын (Финляндий) Е. Линденын «Тӧрштылшӧ коля» спектакльжым палемден. Фестивальым иктешлыме годым М. Шкетан лӱмеш марий калыкле театр финн режиссёр Пааво Лискин шындыме «Калевала» спектакльжым ончыктен.

Фестиваль кышкарыште театр пашаеҥ-влакын «Финн-угор театр-влак да тӱнямбал театр илыш» тӱнямбал конференцийышт эртен. Нунын пеҥгыдемдыме иктешлымаште финн-угор калык театр-влакын ушемышт шочмым родо калык-влакын тӱвыра историйыштышт ойыртемалтше кугу сеҥымаш семын аклыме.

IV фестиваль — 2002 ий

IV Тӱнямбал фестивальыште (15—23 ноябрь 2002 ий) финн-угор мер калыкым Россий гыч 9 драме театр еш да Эстоний гыч театр ончыктеныт. Тиде фестиваль калыкле драматургийлан пӧлеклалтын. Фестивальын эн сай пашаже-влак коклаште — «Пӱчӧ вате» легенде (режиссёр А. Тюрнпу, Раквере театр, Эстоний), С. ден А. Горчаковмытын «Сонарзе пӧрт» муро-драме фантазийышт (режиссёр С. Горчакова, Коми Республикысе фольклор театр  (руш.)), тыгак А. Радостевын «Гузи ден Мези» эксцентрике комедийже (режиссёр С. Мещангин, Коми-Пермяк йырвелысе драме театр  (руш.)).

V фестиваль — 2004 ий

V «Майатул» фестиваль (19—28 ноябрь 2004 ий) уло тӱнясе финн-угор мер калыкын ӱшанъеҥже-влакым поген: Карелий, Коми, Марий Эл, Мордовий, Удмуртий, Коми-Пермяк да Ханты-Мансийск автоном йырвелла гыч 10 театр, тыгак Ева Каналашын Йӱк театрже (Венгрий), «Феникс» театр (Финляндий) да Эстон музык академийын Кӱшыл театр школын тунемшыж-влакын спектакльышт. Тылеч посна, 5-ше фестивальын паша радамышкыже «Кугу сорта» этно-арт электрон фестивальысе лауреат-влакын спектакльышт пуреныт. Фестивальыште у паша-влак коклаште эн сай семын Карелийысе калыкле театрын «Тӱням ыштымаш» / «Творение мира» спектакльже, Эстон сем академийысе Кӱшыл театр школын «Ош мардежоҥ да каваште коштшо-влак» / «Белые паруса и небоходы» спектакльже да Марий самырык театрысе Г. Гордеевын «Куван кенеж» психологий драмыже палемдалтыныт. Фестиваль кышкарыште «Российысе театр илыш да финн-угор драматургийым вияҥдыме йодыш-влак» конференций да драматург-влакын семинар эртеныт.

VI фестиваль — 2006 ий

2006 ий 17 гыч 26 ноябрьыште «Софокл гыч Вампилов марте» ӱжыкой дене VI фестиваль эртен. Вашлиймашын еҥже-влак индеш тӱрлӧ усталык еш гыч лийыныт. Фестивальын эн волгыдо татшылан М. Шкетан лӱмеш марий калыкле драме театрын режиссёр О. Иркабаев-Этайнын вуйлатымыж почеш ямдылыме «Чодыра кокласе омо» спектакльын ончыкталтмыже шотлалтеш. Тидын деч посна, Марий ТЮЗ-ын ончыктымо О. Иркабаев-Этайнын шындыме «Пундаште» драме да режиссёр И. Кузьминын вуйлатымыж почеш, Василий Шукшинын ойлымашыже-влак негызеш, Мордовийысе калыкле театрын  (руш.) модмо «Уш каен» комедий кӱкшӧ акым налыныт[2].

VII фестиваль — 2008 ий

Фестиваль 2008 ий 18 гыч 24 ноябрь марте эртен да «Его Величество актёр» теме почеш программе ямдылалтын. Лач тунам фестивальыш театр-влак кокласе таҥасымаш уэш пӧртылын. Фестиваль эртыме годым финн-угор йылмыла дене сылнымутым возышо автор-влаклан семинар, тыгак «Калыкле театр XXI курымышто» йодыш дене йыргешке ӱстел лийын.

Фестивальын эн шокшын вашлийме пашаже, Сергей Пронин Карелийысе калыкле театрыште  (руш.) Сеппо Кантервон пьесыж почеш шындыме, «Лемби» спектакльже лийын. Тиде спектакль «Фестивальын событийже» чап суаптарым сулен[2].

VIII фестиваль — 2010 ий

Фестиваль 2010 ий 18 гыч 27 ноябрь марте пайремлын эртен, тыште Коми, Марий Эл, Мордовий, Удмуртий республикла гыч, Пермь кундем, Хант-Манси автоном йырвел гыч латкум калыкле театрын ӱшанъеҥже-влак, тыгак Финляндий гыч уна — Марионетке театр — погыненыт. Толшо-влакын радамышкышт кок у еш ушнен: Эстоний «Teine laine» /«Кокымшо толкын» ушемын да Эстон драме театрын усталыкшым ончыктен, а Норвегий Каутокейно гыч Саам театрым колтен.

Фестивальын палемдыме лауреатше лӱмым Саам калыкле театрын «Всё при себе» спектакльыште тӱҥ рольым модшо Сара-Маргарет Оскал да Марий ТЮЗ-ын Геннадий Гордеевын «Кунам кӱдырчӧ кӱдырта» пьесыж почеш спектакльым шындыше режиссёр Олег Иркабаев-Этайн суленыт. Спектакль-влакын таҥасымаште сеҥышыш Хельсинки гыч Марионетке театрын «Мальчик-лебедь Йӱксерге» сылнылык проектше лектын.

Тылеч посна, фестивальыште Россий Федерацийысе финн-угор театр-влакын тӱнямбал ассоциацийыштым негызлыме официал пайрем эртен, ассоциаций тыгай фестиваль-влакым эреак эртараш мутым пуэн, тыгодым вашлийше могырым черет дене палемдаш кутырен келшеныт[2].

IX фестиваль — 2012 ий

Тиде фестиваль Саранскыште 2012 ий 22 гыч 31 октябрь марте «Шумбрат, Майатул!» ӱжыкой дене эртен. Чылажге тушто Российын шым калыкле театрже да кок йотэл театр Эстоний да Финляндий гыч толыныт.

Фестивальын ик тӱҥ татшылан Хант-Манси АО-н обь-угор калык-влакын «Кече» театрыштышт режиссёр Анна-Ксения Вишневскаян, Татьяна Молданован «В одиночестве своего гнезда» повестьше почеш шындыме, «Шем муро» спектакльын премьерыже шотлалтын.

Вес шарнаш кодшо спектакль — Эстоний гыч «Олым пырдыжан театрын» «Sugrierror.com» эксперимент постановкыжо, нуно чолга усталык экспериментлан посна суаптарым налыныт. Спектакльын шкешотан улмыжо тыште — командын кажне йыжъеҥже шке шочмо йылмыж дене ойлен — марла, одыла, хантла, мансила да эстонла[2].

Поснак Коми Республикын муро-драме театрын Светлана Горчакован шындыме «Вожак» муро спектакльжым палемдаш кӱлеш. Артист-влак Валентина Соколова ден Александр Ветошкин калыкле фольклор йӱлам эн сайын шуктымылан жюрин посна дипломжым налыныт.

X фестиваль — 2014 ий

2014 ий октябрь тылзын 21 гыч 27 кечыже-влак лӱмгечан фестивальым эртарыме дене палемдалтыныт. Йошкар-Ола Российысе лу театр гыч уна-влакым да ик йотэл унам — «Таарка» эстон преданий театрым — вашлийын. Фестивальын тӱҥ шонымашыже «Классике да тачысе пагыт: калыкле гыч тӱнямбал драматургий марте» теме дене палемдалтын. Вер-влакым палемдыме официал радам лийын огыл гынат, жюри икмыняр постановкым кӱкшын аклен.

Ончышо-влак Ханты-Мансийскысе обь-угор калык-влакын «Кече» театрыште Анна-Ксения Вишневскаян да тудын командыжын Чингиз Айтматовын «И дольше века длится день» романже почеш шындыме драмым поснак шокшын вашлийыныт.

Тиде ийынак Йошкар-Олам фестивальым эре эртарыме площадке семын увертарыме, тудо финн-угор театр-влакын усталык рӱдержын тамгаже семын лийын[2].

XI фестиваль — 2016 ий

2016 ий 12 гыч 19 ноябрьыште эртыше латикымше фестиваль «Марий Театр Эл» икымше тӱнямбал фестивальын эн кӱлешан ужашыже семын историйыш пурен. Тиде гана иканаште кум кугу театр акций иктеш ушнен («Майатул», «Келшымаш кӱвар», «Теле кас-влак»), нуно, сымыктышым вияҥдыме кӱлешан йодыш-влакым каҥашыше, тӱнямбал конференций да йыргешке ӱстел-влак дене эртеныт.

Тышке Российын шым кундемже гыч финн-угор йылме-влак дене ойлышо латик профессионал еш, тыгак Финляндий гыч уна-влак — «Эрыкан зона» театр — толыныт. Фестивальын тӱҥ шонымашыже тӱвыра йӱлам ончыкылык тукымлан арален кодымо да пуаш кӱлешлыкым пеҥгыдемден ончыктен.

Фестивальын эн сай проектше-влак премий дене палемдалтыныт: Одо кугыжаныш калыкле театрлан «Чепсан мурыжо» калык эпосым сайын илышыш шыҥдарымылан диплом; А. М. Горький лӱмеш театр (Коми-Пермяк калыкле драмтеатр) А. Волошинан «Йӱштӧ кеҥеж» пьесыжым шкесемын ончыктымыжлан; финн труппын «Ӱшан» экспрессив спектакльже посна ойыртемалтмыжлан, тудо «У театр йылмым кычалмылан» посна суаптар дене палемдалтын[2].

XII фестиваль — 2018 ий

2018 ий 14 гыч 18 ноябрь марте эртыше фестиваль финн-угор драматургийыште комедий жанрлан пӧлеклалтын. Фестиваль жапыште Финляндий гыч палыме театр критик Кирсикки Моринган вуйлатымыж почеш пьесе автор-влаклан посна семинар эртаралтын.

Эн кӱкшӧ суаптарым — фестивальын Гран-прижым — М. Шкетан лӱмеш марий калыкле драме театрын А. Н. Островскийын пьесыж почеш режиссёр Василий Пектеевын шындыме «Лумӱдыр» спектакль налын. Ты паша эше икмыняр номинацийыште сеҥыше лийын, тидын шотыштак «Эн сай сем дене сӧрастарымаш» да «Ӱшан» посна лӱм (Светлана Александрова Лумӱдырын рольыштыжо), «Чап да лӱм верч» приз (Иван Смирнов Берендей кугыжан образшым чоҥымылан). Ончышо-влак «Кече» театрын «Чев-Чев» спектакльыштыже сӱретче-сценограф Мария Саблинан да режиссёр Анна-Ксения Вишневскаян пашаштым поснак шокшын вашлийыныт[3].

XIII фестиваль — 2020 ий

XIII фестиваль 2020 ий 24—30 сентябрьыште Йошкар-Олаште, М. Шкетан лӱмеш марий калыкле драме театрыште эртен. Фестивальыште Марий Эл (4 театр), Мордовий, Удмуртий, Коми, Коми-Пермяк да Ханты-Мансийск автоном йырвелла гыч калыкле театр-влак ушненыт. Театр вашлиймаш Марий Эл Республикын шочмыжлан 100 ий теммылан пӧлеклалтын. Эн кӱкшӧ акым (Гран-прим) Мордовий кугыжаныш калыкле драме театрын «Куйгорож» спектакльже налын[4].

XIV фестиваль — 2022 ий

XIV фестиваль 2022 ий 23—29 майыште Йошкар-Олаште, М. Шкетан лӱмеш Марий калыкле драме театрыште эртен. Фестивальыште шым кундем гыч театр-влак ушненыт: Мордовий, Коми, Удмуртий, Марий Эл, Карелий, Коми-Пермяк да Ханты-Мансийск автоном йырвелла гыч[5]. Эн кӱкшӧ акым (гран-прим) М. Шкетан лӱмеш Марий калыкле драме театрын «Югорно» спектакльже налын (реж. Василий Пектеев)[6].

Спектакль-влакым ончымо да каҥашыме деч посна фестиваль кышкарыште «РФ-ысе калыкле театр-влакын илыш-йӱлашт да вияҥшаш ончыкылыкышт» йодыш дене йыргешке ӱстел эртен, культурологий доктор Галина Шкалинан «Финн-угор тӱня дене палыме лиймаш» лекций-презентацийже лийын, тыгак «Майатул» сад ден аллейым почыныт.

XV фестиваль — 2024 ий

XV фестиваль 2024 ий 24—31 майыште Йошкар-Олаште, М. Шкетан лӱмеш Марий калыкле драме театрыште эртен. Эн кӱкшӧ акым (гран-прим) Карелий Республикын калыкле театрын «Нора» спектакльже налын[7].

Жюри

  • Корчак М. М., театр критик, РФ-н Театр пашаеҥ-влак ушемын (СТД) драме да калыкле театр-влакын кабинетшым вуйлатыше (Моско ола);
  • Глебова Е. В., театр критик, РФ-н СТД-н «Страстной бульвар, 10» журналжын редакторжо (Моско ола);
  • Давлетшина Д. Г., театр критик (Ӱпӧ ола);
  • Сивакова Э. В., РГИСИ-м (Российысе кугыжаныш сцене сымыктыш институтым) тунем лектын (Санкт-Петербург ола).

XV фестивалын репертуарже (2024 ий)

Палемдымаш

  1. Вершинин В. И. Происхождение слов марийского языка (этимологический словарь).— Т. II.— Йошкар-Ола, 2018.— С.537.
  2. 1 2 3 4 5 6 История фестиваля – Майатул, <https://majatul.shketan.ru/istoriya-festivalya/>. Тергыме: 30 сӱрем 2025. 
  3. Майатул 2018. MariMedia (руш.). Тергыме кече: 26 сӱрем 2025. Архивлыме 1 пургыж 2020 ий.
  4. В Йошкар-Оле подвели итоги фестиваля «Майатул» (руш.) (2 шыжа 2020). Тергыме кече: 26 сӱрем 2025. Архивлыме 9 шыжа 2020 ий.
  5. В Йошкар-Оле пройдет Международный фестиваль театров финно-угорских народов (руш.). Кидшер (28 вӱдшор 2022). Тергыме кече: 26 сӱрем 2025. Архивлыме 15 ага 2022 ий.
  6. Гран-при фестиваля театров финно-угорских народов получил спектакль Марийского драмтеатра — Министерство культуры, печати и по делам национальностей Республики Марий Эл (руш.). Тергыме кече: 26 сӱрем 2025. Архивлыме 30 ага 2022 ий.
  7. Гран-при фестиваля «Майатул» в Марий Эл получил театр Карелии (неопр.). МариМедиа. Тергыме кече: 27 сӱрем 2025.
  8. Гамлет. Машина. Цемент – Майатул, 2024-03-21, <https://majatul.shketan.ru/gamlet/>. Тергыме: 27 сӱрем 2025. 
  9. Уханас учрсн уршг / Горе от ума – Майатул, 2024-03-20, <https://majatul.shketan.ru/uhanas-uchrsn-urshg-gore-ot-uma/>. Тергыме: 27 сӱрем 2025. 
  10. Кукуй, кукушечка! – Майатул, 2024-03-19, <https://majatul.shketan.ru/kukuj-kukushechka/>. Тергыме: 27 сӱрем 2025. 
  11. Лаюкай агур / Омут Лаюкай – Майатул, 2024-03-18, <https://majatul.shketan.ru/layukaj-agur-omut-layukaj/>. Тергыме: 27 сӱрем 2025. 
  12. Баба гожӧм / Бабье лето – Майатул, 2024-03-17, <https://majatul.shketan.ru/baba-gozh%D3%A7m-babe-leto/>. Тергыме: 27 сӱрем 2025. 
  13. Матерь огонь – Майатул, 2024-03-16, <https://majatul.shketan.ru/mater-ogon/>. Тергыме: 27 сӱрем 2025. 
  14. Арлэн кутсконэз / Начало года – Майатул, 2024-03-15, <https://majatul.shketan.ru/arlen-kutskonez-nachalo-goda/>. Тергыме: 27 сӱрем 2025. 
  15. Йÿксалче / Песни небесной птицы – Майатул, 2024-03-14, <https://majatul.shketan.ru/j%D3%B1ksalche-pesni-nebesnoj-pticzy/>. Тергыме: 27 сӱрем 2025. 
  16. Хан кызы Турандык / Принцесса Турандот – Майатул, 2024-03-13, <https://majatul.shketan.ru/han-kyzy-turandyk-princzessa-turandot/>. Тергыме: 27 сӱрем 2025. 
  17. Побег из ада – Майатул, 2024-03-12, <https://majatul.shketan.ru/pobeg-iz-ada/>. Тергыме: 27 сӱрем 2025. 
  18. Nora / Нора – Майатул, 2024-03-11, <https://majatul.shketan.ru/nora-nora/>. Тергыме: 27 сӱрем 2025. 

Литератур

  • Майатул // Энциклопедия Республики Марий Эл / Отв. ред. Н. И. Сараева. — Йошкар-Ола, 2009. — С. 494—495. — 872 с. — 3505 экз. — ISBN 978-5-94950-049-1.