Лемде (Пижмын игэҥерже)
| Лемде | |
|---|---|
| руш. Немда | |
 Киров областьыште Лемде вӱдын сӱретше | |
| Сынже | |
| Кужыт | 162 км |
| Бассейн | 3780 км² |
| Вӱдым кучылтмаш | 6 м³/с |
| Вӱд йогымаш | |
| Вӱдшинча | |
| • Кӱкшыт | 194,0 м |
| • Координат | 56°45′56″ с. ш. 48°57′13″ в. д.GЯO |
| Аҥ | Пижым |
| • Верланымаш | аҥ гыч тӱҥалын пурла сер дене 9 уштыш, Родыгино села воктене (Киров областьысе Кукарка кундем) |
| • Кӱкшыт[?] | 77,8 деч шагалрак м |
| • Координат | 57°35′07″ с. ш. 48°55′18″ в. д.GЯO |
| Эҥер тайыл | 0,7 м/км |
| Верланымаш | |
| Вӱд системе | Пижым → Виче → Чолман → Юл → Каспий теҥыз |
|
|
|
| Эл | |
| Регион | Марий Эл, Кировская область |
| ГВР код | 10010300412111100037273[1] |
|
|
|
 |
|
 РУВИКИ.Медиаште медиафайл-влак | |
Лемде (Немде) (руш. Немда) — Марий Эл Республикыште да Киров областьыште йогышо эҥер, Пыжанью эҥерын пурла йогынжо (Чолман вӱдкучем).
Кужытшо 162 уштыш, вӱдкундем (бассейн) — 3780 уштыш²[2]. Идалыкысе кокла вӱд кучышыжо — 6 м³/сек. Кылме тылзе кыдалне кылма, вӱдшор тылзын кокымшо пелыштыже ий кая. Тӱҥ шотышто лум вӱд дене темеш. Вӱдмучашын кӱкшытшӧ — теҥыз деч 194,0 м кӱшнӧ. Эҥерын ташлымыже — 0,7 м/уштыш.
Эҥерын тӱҥалтышыже Виче кӱкшакаште, Кужэҥер посёлко деч кечывалвел могырыштыла, верланен. Вӱдшинчаже Шойка эҥерын вӱдшинчаже воктенак улеш, тыште Элнет ден Виче эҥер-влакын вӱдкучемышт кокласе вӱдпай верланен. Йогынын тӱҥ корныжо йӱдвелыш шуйнен. Советск ола деч изиш кӱшкырак, Родыгино ял воктене, Пижым эҥерыш йоген пура. Икса верыште эҥерын лопкытшо 60—70 метр лиеш.
Эҥер серыште эн кугу илем-влак Кужэҥер да У Торъял посёлко-влак, Ильинск села улыт. Нунын деч посна эҥер шуко ял кумдык гоч йога.
Лемде вӱд серыште пермь пагытысе ошкӱ (известняк) породо гыч кӱкшӧ курык-влак верланеныт, нуно «Лемде ӱмбалне кӱкшака-влак» лӱм дене палыме улыт, пӱртӱс памятник да кумдан палыме турист погылан шотлалтыт.
Эҥер историйыште
Эҥер нерген эн тошто увер — путешественник Адам Олеарийын (1636 ий)[3].
Изэҥер-влак (вӱдмучаш деч уштыш)
- 8 уштыш: Немдыж эҥер (шола)
- 13 уштыш: Гремечка эҥер (пурла)
- 34 уштыш: Шишурка вӱдйогын (шола)
- 50 уштыш: Шиньга эҥер (шола)
- 58 уштыш: Сурья эҥер (пурла)
- 63 уштыш: Коньга эҥер (Кугу Коньга) (шола)
- 73 уштыш: Лаж эҥер (пурла)
- 89 уштыш: Курба эҥер (шола)
- 94 уштыш: Кичминка эҥер (шола)
- 102 уштыш: Оръю эҥер (шола)
- 111 уштыш: Толман эҥер (шола)
- 118 уштыш: Чуча эҥер (шола)
- 126 уштыш: Шӱкшан эҥер (шола)
- 133 уштыш: Руй эҥер (пурла)
- 149 уштыш: Туньинка эҥер (вӱд реестрыште — лӱмдымӧ эҥер, шола)
Вӱд реестрын данныйже-влак
Россий кугыжаныш вӱд реестрын данныйже почеш Чолман вӱдойыртыш йырвелыш пура, эҥерын вӱд озанлык кумдыкшо — Виче эҥерын Котельнич ола гыч Аркуль ола сынан посёлкын вӱд висыме верже марте, эҥерын вӱдойыртыш йымалже — Виче. Эҥерын вӱдойыртышыже — Чолман. Кугыжаныш вӱд реестрыште эҥерын кодшо — 10010300412111100037303.
Палемдымаш
- ↑ Ресурсы поверхностных вод СССР: Гидрологическая изученность. Т. 11. Средний Урал и Приуралье. Вып. 1. Кама / под ред. В. В. Николаенко. — Л.: Гидрометеоиздат, 1966. — 324 с.
- ↑ Государственный водный реестр: река Немда. textual.ru. Тергыме кече: 1 кылме 2025.
- ↑ Кузнецов С. К. Святыни. Культ предков. Древняя история. — Йошкар-Ола, 2009. — С. 454.