Пижме (Вичын игэҥерже)

РУВИКИ — эрыкан энциклопедий гыч материал
Пижме
руш. Пижма
Угарман область Тоншаево районышто ПижмеУгарман область Тоншаево районышто Пижме
Сынже
Кужыт 305 км
Бассейн 14 660 км²
Вӱдым кучылтмаш 90 м³/с
Вӱд йогымаш
Вӱдшинча  
 • Координат 57°36′35″ с. ш. 46°53′22″ в. д.GЯO
Аҥ Виче
 • Верланымаш Советск ола (Киров область)
 • Координат 57°36′44″ с. ш. 48°57′46″ в. д.GЯO
Верланымаш
Вӱд системе Виче → Чолман → Юл → Каспий теҥыз
Эл
Регион Угарман область, Киров область
ГВР код 10010300412111100036375[1]
ГКГН номер 0018983
Пижме (Вичын игэҥерже) (Киров область)
Пелганде точко — вӱдшинча
вӱдшинча
Канде точко
аҥ
Логотип РУВИКИ.Медиа РУВИКИ.Медиаште медиафайл-влак

Пижме (руш. Пижма) — Российын Угарман да Киров кундемлаштыже йогышо эҥер, Вичын пурла игэҥерже (Юлын вӱдкучемже). Кужытшо — 305 уштыш[2], вӱд погымо кумдыкшо — 14 660 км²[3]. Идалыкысе кокла вӱд роскотшо — 90 м³/с[3]. Кылме тылзе кыдалне кылма, вӱдшорын кокымшо пелыштыже ий кая[3]. Тӱҥ шотышто лум вӱд дене темеш[3]. Вӱдмучашыж деч 400 уштыш тораште Виче эҥерыш йоген пура.

Лӱмжӧ мар. Пижме — «вязкий» мут гыч лектын, молан манаш гын, эҥер кадыргыл йога, пундаштыже йошкын, куп коклаште йога[4].

Серже-влак кӱкшӧ огытыл, но тура да шукырак ужашыже чодыра дене леведалтше. Пижме Угарман кундемысе Виче кундемын чек воктене, Пижма посёлко деч йӱдвел могырысо куп гыч тӱҥалеш. Эрвел могыр лап мучко йога, вӱдгорныжо пеш кадыргылше, йогынын писылыкше изи. Шола гычат, пурла гычат шуко игэҥер дене ушна[5].

Тӱҥ игэҥер-влак: Сюзюм, Юма, Боковая — шола; Ошма, Йӓрӓҥ, Иж, Лемде — пурла.

Пижымын пурла серыштыже, Виче эҥерыш йоген пурымыж деч икмыняр уштыш тораште Кукарка ола верланен.

Пуш дене коштмаш

Пижме йогынын пытартыш 100 уштыш йргынжо ондак карап коштман лийын, но кызыт эҥер чот талкемын.

Туге гынат, Пижмын вӱдаҥже (устье) деч 132-шо уштыш гыч Р-176 автомашина корно кӱвар марте («Виче» автогорно) Россий Федерацийын элгӧргысӧ вӱдгорно-влак лӱмерышкышт пура[6].

Но, Киров кундемыште изи пуш дене ияш лийме вӱд объект-влакым кучылтмо правилын 4.4 пунктшо почеш[7], йырым-йырысе йырвечым аралымаш, пӱртӱс поянлыкым кучылтмым саклыме, эскерыме да виктарыме шотышто пашам шуктышо кугыжаныш еҥ-влакын изи суднышт деч молылан, Пижме ден Лемде эҥерла гоч шке семын коштшо изи пуш дене ияш чарыме.

Пижме эртымгорнышто

Пижме эҥерын кыдал йогыныштыжо XII—XIV курымласе Еманавысе  (руш.) (мар. да Покстинысе  (руш.) (мар. тошто руш шӱгарла верланеныт[8][9].

Игэҥер-влак (вӱдмучаш деч уштыш-ар)

  • 9 уштыш: Немда эҥер (пурла)
  • 44 уштыш: Пыжанью эҥер (шола)
  • 50 уштыш: Шуга эҥер (вӱд реестрыште — лӱмдымӧ эҥер, пурла)
  • 64 уштыш: Кушмара эҥер (шола)
  • 67 уштыш: Иж эҥер (пурла)
  • 76 уштыш: Змеевка эҥер (пурла)
  • 85 уштыш: Шуван (Шуан) эҥер (шола)
  • 91 уштыш: Йӓрӓҥ эҥер (пурла)
  • 116 уштыш: Тужа эҥер (пурла)
  • 132 уштыш: Аржамакша эҥер (шола)
  • 134 уштыш: Тула эҥер (шола)
  • 145 уштыш: Идоморка эҥер (пурла)
  • 147 уштыш: Боковая эҥер (шола)
  • 154 уштыш: Шудумка эҥер (пурла)
  • 168 уштыш: Каменка эҥер (шола)
  • 173 уштыш: Ир эҥер (шола)
  • 178 уштыш: Ошма эҥер (пурла)
  • 184 уштыш: Юма эҥер (шола)
  • 195 уштыш: Унчо эҥер (пурла)
  • 201 уштыш: Сюзюм эҥер (шола)
  • 210 уштыш: Пуетка эҥер (шола)
  • 213 уштыш: Юрика эҥер (пурла)
  • 231 уштыш: Лукшанка эҥер (шола)
  • 238 уштыш: Альца эҥер (шола)
  • 243 уштыш: Изи Вахтан (шола)
  • 256 уштыш: Шайга эҥер (шола)
  • 260 уштыш: Пинал эҥер (шола)
  • 262 уштыш: Липача эҥер (шола)
  • 268 уштыш: Курнуж эҥер (шола)
  • 276 уштыш: Луговка эҥер (пурла)
  • 282 уштыш: Икра эҥер (пурла)

Пристань-влак

  • Кукарка
  • Борок
  • Обухово
  • Ванур
  • Покста
  • Йӓрӓҥ корно

Примечания

  1. ↑ Ресурсы поверхностных вод СССР: Гидрологическая изученность. Т. 11. Средний Урал и Приуралье. Вып. 1. Кама / под ред. В. В. Николаенко. — Л.: Гидрометеоиздат, 1966. — 324 с.
  2. ↑ Пижма : [руш.] / verum.wiki // Государственный водный реестр : [арх. 2013 ий 15 октябрь] / Минприроды России. — 2009. — 29 март.
  3. ↑ 1 2 3 4 Пижма (река в Горьковской и Кировской областях) // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. — (Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров).
  4. ↑ Краткий топонимический словарь (руш.). Тергыме кече: 25 кылме 2025. Архивлыме 28 шорыкйол 2021 ий.
  5. ↑ Пижма, река Вятской и Костромской губернии // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
  6. ↑ Об утверждении перечня внутренних водных путей Российской Федерации (с изменениями на 28 апреля 2018 года), Распоряжение Правительства РФ от 19 декабря 2002 года №1800-р (руш.). docs.cntd.ru. Тергыме кече: 25 кылме 2025. Архивлыме 6 шыжа 2018 ий.
  7. ↑ Об утверждении Правил пользования водными объектами для плавания на маломерных судах в Кировской области (с изменениями на 1 июня 2018 года), Постановление Правительства Кировской области от 13 февраля 2007 года №84/57. docs.cntd.ru. Тергыме кече: 25 кылме 2025. Архивлыме 12 шыжа 2018 ий.
  8. ↑ Макаров Л. Д. Русские поселенцы на берегах Вятки (По данным археологических исследований) // Энциклопедия земли Вятской. Т. 4. История. Киров, 1995. С. 83-84.
  9. ↑ Макаров Л. Д. Древнерусское население Прикамья в X—XV вв. (руш.). lib.udsu.ru. Тергыме кече: 11 теле 2019. Архивлыме 25 кылме 2025 ий.
"https://mhr.ruwiki.ru/w/index.php?title=Пижме_(Вичын_игэҥерже)&oldid=1234876" гыч налме