Кыдал Озакъял
| Ял | |
| Кыдал Озакъял | |
|---|---|
| руш. Среднее Азяково | |
.jpg) | |
| 56°37′21″ с. ш. 47°38′50″ в. д.GЯO | |
| Эл |
 Россий |
| Федерацийын субъектше | Марий Эл |
| Муниципал район | Медведево |
| Ял шотан илем | Озакъял |
| Историй да географий | |
| Шагат ӱштӧ | UTC+3:00 |
| Калык чот | |
| Калык |
|
| Официал йылме | марий, руш |
| Цифран идентификатор-влак | |
| Почто индекс | 425209 |
| ОКТМО код | 88628407101 |
| ОКАТО код (2014 ий марте) | 88228807001 |
|
|
|
 |
|
Кыдал Озакъял (руш. Среднее Азяково) — Россий Федерацийысе Марий Элын Медведево районысо ял, Озакъял ял шотан илемын административ рӱдерже[2]. Ял гыч район рӱдӧ, Медведево посёлко марте, 10 уштыш, а республикын рӱдолаже, Йошкар-Ола марте, 16 уштыш лиеш. Ялыште утларакше марий-влак илат[3].
Географий
Медведево ола сынан посёлко муниципал район административ рӱдер деч 10 уштыш касвелне верланен.
Историй
Ял нерген ушештарымаш икымше гана XVII курым кыдалысе документлаште вашлиялтеш.
Чарла уездын 1763 ийысе илем-влакын лӱмыштышт ял «Шеклянур Старокрещенская» лӱм дене вашлиялтеш, варажым 1795 ий гыч 1930-шо ийла мучаш марте ял «Шеклянур Пектуганово» маналтын[4].
1903 ийыште кресаньык Сергей Яковлевын пӧртыштыжӧ земский училище почылтын, школын у оралтыжым 1909 ийыште чодыра промышленник М. С. Лебедевын шийвундыж дене чоҥымо.
1919 ийыште Кыдал Озакъялыште 3 паша артель пашам ыштен, 153 еҥ чодыра пашам шуктен. 1926 ийыште школ пашаеҥ-влакын темлымышт почеш лудмо пӧрт, 1959 ийыште — книгагудо да лудмо зал почылтыныт.
1941—1945 ийласе Кугу Ачамланде сар фронтыш ял гыч 53 еҥым налыныт.
Сар жапыште ялозанлык артельын пасу да фермылаштыже 7 пӧръеҥ да 62 ӱдырамаш пашам ыштен. Эн кугу окса парышым мӱкшотар пуэн, молан манаш гын колхозын 35 мӱкш ешыже лийын.
Кыдал Озакъялыште ялысе администрацийын оралтыже, книгагудо, почто, фельдшер-акушер пункт, ветеринар пункт, кевыт верланеныт.
Кызыт Кыдал Озакъялыште урем-корно кыл асфальтан да тӧремдыме мландан улеш. Рӱдӧ вӱдпуч да вӱд колтымо кышкар пашам ышта. Ялыш газым пуртымо.
Ялыште Г. Н. Петухов лӱмеш Озакъял тӱҥалтыш школ-йочасад верланен. Ялысе книгагудо, почто пӧлка, МФЦ-ын посна пӧлкаже, тул ваштареш кучедалше-влакын ПЧ-66 посна оролгудышт, Медведево РЭ-ын фельдшер-акушер пунктшо пашам ыштат. 2 кочкыш кевыт да ик сатулык кевыт уло[5].
Калык
| 2002[6] | 2010[7] | 2013[8] | 2014[9] | 2016[10] | 2018[11] |
|---|---|---|---|---|---|
| 656 | ↗716 | ↗766 | ↗778 | ↘708 | ↗714 |
| 2020[12] | 2021[13] | ||||
| ↘662 | ↗701 |
2014 ий 1 январьлан калык чот:
| Калык | Калык чот, еҥ | Ужаш |
|---|---|---|
| Чылаже | 778 | 100,0 % |
| Марий-влак | 624 | 80,2 % |
| Руш-влак | 135 | 17,4 % |
| Татар-влак | 4 | 0,5 % |
| Чуваш-влак | 6 | 0,8 % |
| Моло | 9 | 1,2 % |
2025 ий 1 майысе увер почеш, Марий Эл Республикын Медведево вел Кыдал Озакъялыште калыкын чотшо — 716 еҥ.
Чапланыше еҥ-влак
- Петухов Геннадий Никонович — Россий ялозанлыкын сулло пашаеҥже, РФ Кӱшыл Каҥашын депутатше. Йошкар-Оласе совхоз-техникумын директоржо лийын.
Туризм
«ЗаАзяково» экошындер (экопарк) Марий Эл Республикыште, экологий шот дене яндар паркын кумдыкыштыжо верланен. Кумдыкым газон, корно, пӱя да кӱкшака-влак сӧрастарат. Шке фермыштышт пакчасаска ден емыж-саскам куштат. Тыгак кумдыкышто тӱрлӧ чонан ила — тага ден кайык тӱҥалын, кролик, сӧсна, шӧр ден шылым пуышо ушкалын кугу кӱтӱжӧ марте.
4 еҥлан илаш келыштарыме, чыла шотыштат йӧнан пӧрт-влак, оласе йӱк-йӱан деч тораште верланеныт, уна-шамычлан йыр улшо пӱртӱсын моторлыкшо дене куанаш йӧным ыштат. Сыр ыштыме верыште панораме тӧрза гоч шӧр кочкыш ден сырым ыштыме паша радамым эскераш лиеш. Тыгак фермерын ончен-куштымо яндар кочкышым чатка кафеште тамлен ончаш йӧн уло. Романтик-влак пӧртласе илыш ямым аклен, сибирьысе пушеҥге дене чоҥымо монча чаныште канен да шӱлышым улаҥдыше кас ӱжара ден эр ӱжарам эскерен кертыт.
Жапым пайдалын эртарашлан волейбол площадке, сапбордан да пушкольман пуш дене вейк-парк уло. Кеҥежым паркысе кажне уна фермын чонанже-влакым ужын-эскерен, нуным пукшен да пырля шарнымаш фотом ыштен кертеш[14].
Палемдымаш
- ↑ http://medvedevo12.ru/upload/iblock/5ca/jslsnxm%20am%2001.01.2021.docx
- ↑ Закон Республики Марий Эл от 28.12.2004 № 62-З (ред. от 18.08.2014) «О составе и границах сельских, городских поселений в Республике Марий Эл». Тергыме кече: 2 сӱрем 2025. Архивлыме 2 шыжа 2015 ий.
- ↑ Пекшеева, 2021, с. 61.
- ↑ Деревня Среднее Азяково (Кыдал Озакъял) (руш.). Информационный ресурс Республики Марий Эл «12rus.ru». Тергыме кече: 2 сӱрем 2025. Архивлыме 5 ӱярня 2016 ий.
- ↑ Деревня Среднее Азяково (КЫДАЛ ОЗАКЪЯЛ) | Государственное бюджетное учреждение "Государственный архив Республики Марий Эл" (неопр.). gosarhivrme.ru. Тергыме кече: 30 пеледыш 2025.
- ↑ http://www.perepis2002.ru/content.html?id=11&docid=10715289081460.
- ↑ https://rosstat.gov.ru/free_doc/new_site/perepis2010/croc/perepis_itogi1612.htm.
- ↑ https://web.archive.org/web/20160325015823/http://medvedevo12.ru/city/poselenia/azyakovskoe/Pasport/%D0%9F%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%2001.01.2013.doc.
- ↑ http://medvedevo12.ru/city/poselenia/azyakovskoe/Pasport/pasport2014.doc.
- ↑ http://medvedevo12.ru/city/poselenia/azyakovskoe/Pasport/pasport2017.doc.
- ↑ http://medvedevo12.ru/city/poselenia/azyakovskoe/Pasport/pasport2018.doc.
- ↑ https://rosstat.gov.ru/vpn/2020/Tom1_Chislennost_i_razmeshchenie_naseleniya.
- ↑ http://medvedevo12.ru/upload/iblock/5ca/jslsnxm%20am%2001.01.2021.docx.
- ↑ «ЗаАзяково» эко-парк. Среднее Азяково. (неопр.). www.alean.ru. Тергыме кече: 30 пеледыш 2025.
Литератур
- Среднее Азяково // Энциклопедия Республики Марий Эл / Отв. ред. Н. И. Сараева. — Йошкар-Ола, 2009. — С. 732. — 872 с. — 3505 экз. — ISBN 978-5-94950-049-1.
- Пекшеева Э. И. Среднее Азяково // Наименования населённых пунктов Республики Марий Эл. — Йошкар-Ола: МарНИИЯЛИ, 2021. — С. 61. — 600 экз. — ISBN 978-5-94950-116-0.
.svg)
.svg)