Каникул
Б. Н. Ельцин лӱмеш книгагудын материалже
Б. Н. Ельцин лӱмеш книгагудын материалже
| Каникул | |
|---|---|
 Каникул. Сӱретче Анатолий Янев. 1980-ше ийла | |
| Кучылтмо алан | Туныктымаш |
| Лекме кече | XIX курымын кокымшо пелыже (Россий) |
Кани́кул (руш. Кани́кулы) — тиде шинчымашым налме жапыште канышлан да моло илышкыл шонымашлан палемдыме каныш, тудым шинчымашым пуымо нерген тӧртык, туныктышаш кечышот график да шинчымашым пуышо тӧнежын верысе акт-влакышт дене палемдыме.
Этимологий
Акрет Римыште кеҥежымсе шокшо жап Сириус шӱдырын эрдене коймыж дене иктеш толын, тудым Canicula («изи пий») маныныт. Нине кече-влакым «dies caniculares»[1] — «пий кече-влак» (22 июль гыч 23 август марте) маныныт. Лач тыге шокшо кеҥеж каныш жапым лӱмденыт[2][3][4].
Российыште
Российыште 1917 ий марте каникул мут дене кеҥеж каныш жапым лӱмденыт. Владимир Дальын умылтарыше мутерыштыже тыгай умылымашым муаш лиеш: «Каникул — шокшо кеҥеж жап, каналтымаш, тунемме верлаште пашам ыштыдыме жап; тичмаш каникул 1 июль гыч 15 август марте; южо вере июнь гыч, эсогыл май гыч шотлат»[5].
Революций деч ончыч тӱҥалтыш школ ден приходской училищылаште каникул куд але шым тылзе шуйнен — «пасу пашам мучашлыме деч тудым вес ийын тӱҥалме марте». Ты жап кундемын ойыртемже деч шоген: нуно октябрь-декабрьыште тӱҥалыныт да март-майыште мучашлалтыныт[6].
ВШЭ НИУ-н Шинчымашым вияҥдыме институтын тӱҥ шанче пашаеҥже, профессор Ирина Абанкина палемден[7]:
«Мемнан школысо каныш-влак пайрем але пӱртӱс игече дене кылдалтыныт. Март мучаш — апрель тӱҥалтыште йӧндымӧ каныш вӱдшор дене келыштаралтын, тунам шуко кундемыште школ марте миен шуаш неле лийын. 1 сентябрьыште тунемме идалыкын тӱҥалмыже — тиде Пётр I-ын вуйлаташ тӱҥалмыж деч ончычсо рушын у ий йӱлаже. Шыжымсе каникул-влак — ноябрь пайрем-шамыч».
1803 ийыште туныктымо реформын негызшым палемдыше «Калык просвещенийын ончылгоч лукмо правилже-влак» шочыныт. Тушто, мутлан, тунемме идалык 1 августышто тӱҥалшаш да вес ийын 1 июльышто мучашлалтшаш манын ончыктымо[8].
Совет кучем ийлаште тунемме идалык тӱрлӧ жапыште тӱҥалын. Шуко школышто — 14 августышто.
1935 ийыште Калык комиссар-влак Каҥашын да ВКП(б) ЦК-н «Тӱҥалтыш, тичмаш огыл кыдалаш да кыдалаш школышто тунемме пашам эртарыме да кӧргӧ радам нерген» пунчалышт лектын. Документ дене келшышын, тунемме идалык 1 сентябрьыште тӱҥалын. Каникул жап тыге палемдалтын: шыжысе — 5 гыч 9 ноябрь марте, теле — 30 декабрь гыч 10 январь марте, шошымсо — 24 гыч 31 март марте, кеҥеж — тунемме идалык мучашлалтме кече гыч 31 август марте[8].
Ялысе школлаште шошымсо каникул верысе йӧн дене кылдалтын, районысо депутат-влак каҥашын исполнитель комитетын пунчалже почеш вес жапыш кусаралт кертеш.
СССР Министр-влак Каҥашын 1970 ий 8 сентябрьыште лекше 749 №-ан пунчалже дене[9] школлаште урок-влак 1 сентябрьыште тӱҥалыт да, экзамен да практикым эртарымым шотыш налын, 1-7 класслаште — 30 майыште, 8 классыште — 10 июньышто, 9-10 (11) класслаште — 25 июньышто мучашлалтыт манын палемдыме.
Кызытсе школлаште каникул график 2012 ий 29 декабрьысе 273-ФЗ №-ан «Россий Федерацийыште шинчымашым пуымо нерген» Федерал тӧртык дене палемдалтеш[10].
Российысе студент-влаклан икгай каникул график уке. Кӱшыл шинчымашым пуышо тунемме тӧнеж-влакын вуйлатышышт расписанийым шкевуя ямдылат, тыгодым тунемме планым, курсым, тунемме йӧным да производственный практикын улмыжым шотыш налыт. Шукыж годым студент-влак экзамен сессий деч вара каникулыш каят. Каникулын кужытшо идалыкыште тунемме кече-влакын чотышт деч шога. Вузлаште, кушто тунемме идалык кум але ныл семестрлан пайлалтеш, тунемме модуль-влак коклаште ешартыш каныш-влак лийын кертыт[11].
Колледж ден техникумлаште кеҥеж каныш график вузысо семынак чоҥалтын: ончыч сессий, вара производственный практике да каникул. Поизводственный практике уке годым студент-влакын каникулышт шукыж годым июнь кыдалне — мучаште, экзамен-влак деч вара, тӱҥалеш. Производственный практикыш кайыше студент-влаклан — июль мучаште — август тӱҥалтыште[11].
Каникул радамлык нерген тунемше-влак деканатыште, шинчымашым пуышо тӧнежын сайтыштыже але шке кабинетыштышт пален налын кертыт.
Моло элыште
Тӱнян тӱрлӧ элласе школлаште каникул жап ойыртемалтеш. Германийыште тунемме идалык 24 август гыч 15 сентябрь жапыште тӱҥалеш[7]. Теле каникул-влак январь мучаш гыч февральын тӱрлӧ кечыже марте эртат. Шыжым школышто тунемше-влак октябрь мучаште, утларакшым кок арня, канат. Рошто каныш-влак 20-23 декабрьыште тӱҥалыт да 3-11 январьыште мучашлалтыт.
Финляндийыште кеҥеж каныш-влак тӱҥ шотышто 1 июнь гыч август кыдал марте шуйнат. Рошто каныш-влак — 22 декабрь гыч 8 январь марте. Кугече каникулыш тунемше-шамыч март мучаште але апрель тӱҥалтыште каят[12].
США-ште каникул жап штат, школ округ, тунемме тӧнеж да тунемше-влакын ийготыштлан келшышын ойыртемалтеш. Шыжым школьник-влак утларакшым сентябрьыште але октябрьыште, телым — февральыште але мартыште, шошым — мартыште але апрельыште, кеҥежым — июнь гыч август мучаш марте канат[13].
Китайыште тунемме идалык кок семестрлан пайлалтеш, сандене теле да кеҥеж каникул-влак гына улыт. Кеҥеж каныш — июльышто да августышто, теле — январь кыдал гыч февраль кыдал марте.
Японийыште тунемме идалык апрельын кокымшо арняж гыч тӱҥалеш. Кеҥеж каникул-влак — июль мучаш гыч август марте, теле — декабрь мучаш гыч январьын икымше арняже марте, шошымсо — март кыдалне.
Филиппиныште каникулым Шинчымаш министерстве палемда. Тунемме идалык августышто тӱҥалеш да июньышто мучашлалтеш. Шошым тунемше-влак ик арням апрельыште канат. Рошто каникул утларакшым 24 декабрьыште тӱҥалеш да 6 январь деч вара икымше шочмын мучашлалтеш. Школ директор-влак шке шонымашышт почеш тунемме идалык жапыште кум кече марте канышым увертарен кертыт[14].
ЮАР-ыште тунемме идалык январь кыдалне тӱҥалеш да ныл чырыклан пайлалтеш: январь-март, апрель-июнь, июль-сентябрь да октябрь-декабрь тӱҥалтыш. Декабрьыште кеҥеж каникул тӱҥалеш, тудо, вес тунемме идалык тӱҥалме марте, тылзат пеле шуйна.
Танзанийыште у тунемме идалык У ий пайрем-влак деч вара тӱҥалеш. Эн кужу «кеҥеж» каныш-влак декабрьлан логалыт. Вес каникул шнуй Рамадан тылзыште толеш. Ик тылзе тунемше-влак июльышто канат[15].
Школ каникул-влак график
Россий Фдерацийысе Просвещений министерствын темлымашыже-влак почеш, Российысе шинчымашым пуышо кажне тӧнеж каныш кечым шкевуя палемден кертеш.
2025/2026 тунемме идалыклан темлымаш-влак почеш, чырыкан тунемме системыште тыгай каникул-влакым палемдыме[16]:
- шыже — 25 октябрь гыч 2 ноябрь марте;
- теле — 31 декабрь гыч 11 январь марте;
- шошо — 28 март гыч 5 апрель марте;
- кеҥеж — 27 май гыч 31 август марте.
Икымше класслаште тунемше-влаклан кумшо чырыкыште ешартыш каныш кече-влакым ойыраш темлалтеш — 16 гыч 22 февраль марте.
Кум ужашан системыште тунемме идалык кум икгай ужашлан пайлалтеш, нунын кокла гыч кажныже кок икгай кужытан модульлан пайлалтеш. Школышто тунемеше-шамыч вич арня тунемыт, а вара ик арнялан каникулыш каят.
Кум ужашан системыште канышлан Россий Федерацийын Просвещений министерствыже тыгай кече-влакым ойырен[16]:
- икымше — 4 гыч 12 октябрь марте;
- кокымшо — 15 гыч 23 ноябрь марте;
- кумшо — 31 декабрь гыч 11 январь марте;
- нылымше — 21 февраль гыч 1 март марте;
- визымше — 28 март гыч 4 апрель марте.
Каникул деч посна, кугыжаныш пайрем-влак годым ешартыш каныш кече-шамыч темлалтыт, нунын коклаште Калыкын икоян улмо кечыже, Ачамландым аралышын кечыже, Сеҥымаш кече да молат.
Тӱвыраште каныш кечым ончыктымаш
Кинематографыште
- «Добро пожаловать, или Посторонним вход воспрещён» (1964);
- «Каникулы Бонифация» (1965);
- «Сто дней после детства» (1975);
- «Каникулы в Простоквашино» (1980);
- «Каникулы Петрова и Васечкина, обыкновенные и невероятные» (1984);
- «Королевство полной луны» (2012);
- «Camp Rock: Музыкальные каникулы» (2008).
Сылнымутышто
- Николай Носов «Шурик у дедушки» (1956);
- Юрий Нагибин «Эхо» (1960);
- Рене Госсини, Жак-Жак Сампе «Каникулы малыша Николя» (1962);
- Анатолий Алексин «В Стране Вечных Каникул» (1966);
- Любовь Воронкова «Гуси-лебеди» (1966);
- Евгений Носов «Варька» (1967);
- Владислав Крапивин «Бегство рогатых викингов» (1975);
- Анатолий Гладилин «Секрет Жени Сидорова» (1975);
- Юз Алешковский «Кыш и я в Крыму» (1975);
- Сильвия Труу «Месяц как взрослая» (1978);
- Евгений Велтистов «Миллион и один день каникул» (1979);
- Кир Булычёв «Гостья из будущего. Каникулы в космосе или планета Пять-Четыре» (1986);
- Анатолий Рыбаков «Каникулы Кроша» (1998);
- Тамара Михеева «Асино лето» (2008);
- Наринэ Абгарян «Манюня пишет фантастичЫскЫй роман» (2011);
- Давид Гроссман «С кем бы побегать» (2011);
- Тинатин Мжаванадзе «Лето, бабушка и я» (2022)[17];
- Наталья Евдокимова «Лето пахнет солью» (2023);
- Ольга Бочкова «Правдивые истории из жизни Никиты» (2024).
Палемдымаш
- ↑ Holberg J. B. Sirius: Brightest Diamond in the Night Sky. — Chichester, UK: Praxis Publishing, 2007. — P. 22. — ISBN 0-387-48941-X.
- ↑ Каникула // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
- ↑ Вакация // Толковый словарь живого великорусского языка : в 4 т. / авт.-сост. В. И. Даль. — 2-е изд. — СПб. : Типография М. О. Вольфа, 1880—1882. — Т. 1. — С. 163.
- ↑ Зигель Ф. Ю. Сокровищница звёздного неба — путеводитель по созвездиям и Луне / Под ред. Г. С. Куликова. — 5-е изд. — М.: Наука, 1986. — С. 126.
- ↑ Каникула // Толковый словарь живого великорусского языка : в 4 т. / авт.-сост. В. И. Даль. — 2-е изд. — СПб. : Типография М. О. Вольфа, 1880—1882. — Т. 2. — С. 84.
- ↑ Воронцова, Ю. (2023-09-25), Школы в дореволюционной России: гимназия, реальное училище, земское училище…, <https://sibmama.ru/school-do-revolucii.htm#9>. Тергыме: 14 идым 2025.
- ↑ 1 2 Борта, Юлия, Школа выживания. Какие каникулы есть у учеников разных стран, <https://aif.ru/society/education/shkola_vyzhivaniya_kakie_kanikuly_est_u_uchenikov_raznyh_stran>. Тергыме: 14 идым 2025.
- ↑ 1 2 Бурт, В. (2023-08-27), «Девочки могли отвлекать мальчиков от учебы, но об этом не говорили». Как начинали учебный год при царе и в СССР, <https://moslenta.ru/istoriya/devochki-mogli-otvlekat-malchikov-ot-ucheby-no-ob-etom-ne-govorili-kak-nachinali-uchebnyi-god-pri-care-i-v-sssr.htm>. Тергыме: 14 идым 2025.
- ↑ Об Уставе средней общеобразовательной школы (не действует на территории РФ 22.07.16 на основании постановления Правительства Российской Федерации от 11.07.2016 N 656) от 08 сентября 1970. docs.cntd.ru. Тергыме кече: 14 идым 2025.
- ↑ Федеральный закон "Об образовании в Российской Федерации" от 29.12.2012 N 273-ФЗ (руш.). КонсультантПлюс. Тергыме кече: 14 идым 2025.
- ↑ 1 2 Платят ли стипендию студентам во время летних каникул, <https://www.banki.ru/news/daytheme/?id=11014509>. Тергыме: 14 идым 2025.
- ↑ Школьные каникулы и отпуск учителей в разных странах, 2023-06-04, <https://repit.online/blog/post/shkolnye-kanikuly-i-otpusk-uchitelej-v-raznyh-stranah.html>. Тергыме: 14 идым 2025.
- ↑ School Holidays in the US 2024-2025 (англ.). www.tutorchase.com. Тергыме кече: 14 идым 2025.
- ↑ Каникулы в филиппинских школах (руш.). TravelAsk. Тергыме кече: 14 идым 2025.
- ↑ Как работает система образования в Танзании? (руш.). Forbes.ru. Тергыме кече: 14 идым 2025.
- ↑ 1 2 График школьных каникул в 2025/26 учебном году, 2025-08-19, <https://iz.ru/1939278/2025-08-19/grafik-shkolnykh-kanikul-v-202526-uchebnom-godu>. Тергыме: 14 идым 2025.
- ↑ Книги о лете и о летних каникулах, рекомендуемые для чтения детям и подросткам. (руш.). VK. Тергыме кече: 14 идым 2025.
Литератур
- Барканов С. В. Социальные и педагогические условия развития системы каникулярного отдыха и оздоровления детей: Дис. … канд. пед. наук (13.00.02). — Кострома: КГПУ им. Некрасова, 2004. — 247 с.
Ишимова А. И. Каникулы 1844 года, или Поездка в Москву / Соч. Александры Ишимовой. — Санкт-Петербург: тип. Имп. Акад. наук, 1846.- Кижаева Д. В. Школьные каникулы в сети или онлайн лагерь как альтернатива классической смене детского отдыха и оздоровления //Аспирант. — 2021. — №. 2. — С. 87-89.
- Мирон Н. И. Лаконично о студенческих каникулах // Мир науки, культуры, образования. — 2015. — № 1 (50).
- Платонова Р. И., Иванова Я. Н., Михина Г. Б. На пути к новой модели организации школьных каникул // Азимут научных исследований: педагогика и психология. — 2020. — № 1 (30).
- Циркуляры и приказы Министерства народного просвещения Российской империи. М., 1878.
- Шмаков С. А. Летний лагерь: вчера и сегодня. Методическое пособие. — Липецк: ИГ «Инфол», 2002. — 384 с.