Йӱштӧ Кугыза

РУВИКИ — эрыкан энциклопедий гыч материал
Йӱштӧ Кугыза
курыкмар. Ӱштӹ Кугуза
Лумӱдыр да Йӱштӧ Кугыза
Лумӱдыр да Йӱштӧ Кугыза
Марий йомак гыч телысе юзыеҥ
Вершӧр Марий Эл, Россий
Пӧръеҥ / ӱдырамаш пӧръеҥ
Лекмаш Кызытсе марий легенде
Отождествления Дед Мороз

Йӱштӧ Кугыза (курыкмар. Ӱштӹ Кугуза) ― марий йомак гыч телысе юзыеҥ, Российысе Дед Мороз гай[1]. Марий йылме гыч кусарымеке, «Йӱштӧ коча» лиеш[2]. Шке оралтыштыже Кукнур селаште ила. Шке кучем верыштыже тудо Лумӱдыр (руш. Снегурочка) дене пырля уна-влакым вашлиеш[3].

Йӱштӧ Кугыза нерген легенде

Йӱштӧ коча нерген легенде X курым гыч тӱҥалеш. Марий-влак «кугыза» мут дене чыла водыжым лӱмдат. Нунын пӧрт водыж Сурт Кугызашт, кылмыктыш водыж Покшым Кугызашт, курык водыж Курык Кугызашт улыт.

Йӱштӧ коча нерген тошто легенде негызеш верысе историк-краевед, историй науко кандидат Руслан Бушков кызытсе легендым возен. Шке пашалаштыже тудо марий патырын шочмо верже — Шернур районлан пӧлеклалтше шуко историй фактым, легендым да мифым шымлен.

Шанчыеҥын шонымыж почеш, Йӱштӧ Кугыза Кукнур селаште (кызытсе Марий Эл Шернур районысо кундемыште) шочын. Коча акрет жапыште кугу кӱ пӧртыштӧ илен. Тудын Йӱштӧ Кува лӱман пелашыже, Поран эргыже да Теле ӱдыржӧ лийыныт[2].

Бушковын тыршымыжлан кӧра марий Йӱштӧ Кугыза 2012 ийыште шкенжын ожнысекак улшо шочмо верышкыже пӧртылын[4], тушто шке уныкаже да полышкалышыже Лумӱдыр (руш. Снегурочка — тура куараш гын, «лум ӱдыр») дене верланен[3].

Сын

Йӱштӧ Кугыза тӱжвал сынже дене Российысе Дед Мороз гай, но икмыняр ойыртем уло. Тудын пондашыже кужу, нугыдо да чал, йошкар потам ӱшталман кужу ош шокшо тулуп. Тудын вургемжым национальный марий тӱр дене дене сӧрастарыме[2]. Вуйышкыжо ош ӱмбалан меж упшым упшалын. Пу гыч ыштыме юзо тоя дене коштеш.

Марий пайрем Шорыкйол, вургемым савыркален чийыше Васли Кугыза, Васли Кува да Маска улшан тӱшка. Марий Эл Республикын Национальный музейжын фондшо, Йошкар-Ола

Телымсе марий юзыеҥын сыныштыже Кукнур Тӱвыра пӧрт директор Анатолий Конаков улеш[5]. 2012 ийыште пайремле чумыргымаште тудлан у лӱм дене официальнын шочмо нерген кагазым  (руш.) (мар. кучыктымо. Кагазыште возымо: Йӱштӧ Кугыза X курымышто шочын[6].

Телысе пайрем годым Йӱштӧ Кугыза йӧратыме Лумӱдыр уныкаж дене пырля лектеш. Тудын Кукнур ял администрацийыште шкенжын секретарьже уло, тудын дене коча деке мияш возалташ лиеш.

Кукнур селаште 2021 ий ноябрьыште Йӱштӧ Кугызан оралтан верже почылтын[5]. Тудо 22 декабрьыште шочын манын шотлалтеш. Тиде кечын марий-влак Шорыкйол (Шорык йол) пайремым палемдат. Тиде пайремыште нуно посна юзо пашам ыштат — шорыкым йолжо гыч шупшкедат. Тидыже вес ийыште шорыклан шуко пачам ышташыже полша манын, марий-влак шонат[3].

Шорыкйол пайрем У ий семын улеш[5].

«Поле чудес» телепередачыште

2016 ий 30 декабрьыште Йӱштӧ Кугыза моло калык гыч улшо Йӱштӧ Кугыза-влак дене пырля «Поле чудес»  (руш.) (мар. пайрем телепередачыште лийын, тушто марла мурым мурен. Тудын рольжым Александр Речкин модын.

Передачыште тыгак тудын уныкаже Лумӱдыр (телевӱдышӧ Людмила Фёдорова) лийын. Марий юзыеҥ тиде передачыште Карелий гыч Паккайне да Удмуртий гыч Тол Бабай дене кумытын улмаште модын.

Йӱштӧ Кугыза вӱдышӧ Леонид Якубовичлан посна рецепт почеш ямдылыме национальный шыл кочкышым да марий тӱр дене тӱрлымӧ ончылсакышым пӧлеклен[3].

Оралтан верже

Кызытсе легенде почеш, Йӱштӧ Кугыза Кукнур селаште ила, тудыжо Марий Элын рӱдолаже — Йошкар-Ола — деч 139 километр да Шернур район рӱдер деч 40 километр тораште верланен.

Оралтан верын унаже-влак Юзо чодыраш коштыт, тушто Йомак корно дене каят[7]. Экскурсовод Чодыразе улеш. Корнышто нуно тӱрлӧ водыж дене (Киямат Ӱдыр, Вувер, Овда), Сонарзе, Ший Пӱян Пампалче, шудо дене паремдыше ушан Эмлызе, Вувер Кува, Маска да эсогыл Чодыра Оза дене вашлийыт[8].

Сонарзе аланыш толмеке, уна-влак юж пычал, пикш да дротик дене тура лӱйкалымаште таҥасат. Юзо чодыраште уна-влак туара ӱмбалне але олыман мешак дене курык гыч мунчалтат. Толшо-влак имне дене: кушкыжын, терыште але каретыште — кудалышт кертыт. Тыгак верысе памаш деке мияш лиеш.

Вара шке пӧртшӧ воктене нуным Йӱштӧ Кугыза вашлиеш, тудо шке унаже-влакым У ий дене саламла[3].

2023 ий декабрьлан оралтан вер кундемыште Йӱштӧ Кугызалан пу гыч кок пачашан изирак полатым чоҥымо[9], тушто марий калыкын йомак гыч улшо юзыеҥжын паша пӧлемже верланен. Изи полатыште тыгак унагудо, марий калыкын сурт кӧргӧ ӱзгар тоштерже да оралтан верын унаштлан мастер-классым эртараш пӧлем уло[10].

Палемдымаш

  1. ↑ Тринадцать родственников Деда Мороза. ТАСС (28 теле 2016). Тергыме кече: 12 шорыкйол 2026.
  2. ↑ 1 2 3 Марий Эл: Йушто Кугыза из села Кукнур. Тергыме кече: 12 шорыкйол 2026.
  3. ↑ 1 2 3 4 5 Йушто Кугыза - марийский Дед Мороз. Тергыме кече: 12 шорыкйол 2026.
  4. ↑ Резиденция марийского Деда Мороза. web.archive.org. Тергыме кече: 12 шорыкйол 2026.
  5. ↑ 1 2 3 Марийский Дед Мороз. Тергыме кече: 12 шорыкйол 2026.
  6. ↑ Резиденция марийского Деда Мороза. Тергыме кече: 12 шорыкйол 2026.
  7. ↑ Йӱштӧ Кугыза – марийский Дед Мороз. Тергыме кече: 12 шорыкйол 2026.
  8. ↑ Резиденция марийского Деда Мороза – Йуштӧ... Тергыме кече: 12 шорыкйол 2026.
  9. ↑ Марийский Дед Мороз переехал в новую резиденцию. web.archive.org. Тергыме кече: 12 шорыкйол 2026.
  10. ↑ Глава Марий Эл оценил новую резиденцию марийского Деда Мороза - Йӱшто Кугыза. Тергыме кече: 12 шорыкйол 2026.

Кылвер-влак

"https://mhr.ruwiki.ru/w/index.php?title=Йӱштӧ_Кугыза&oldid=1081304" гыч налме