Дедов, Олег Александрович

РУВИКИ — эрыкан энциклопедий гыч материал
Олег Александрович Дедов
Олег Александрович Дедов.jpg
Шочмо кече 24 шорыкйол 1937(1937-01-24)
Шочмо вер
Колымо кече 17 идым 2006(2006-09-17) (69 ий)
Колымо вер
Эл
Тунеммаш
Награде
Россий Федерацийын сулло сӱретчыже

Олег Александрович Дедов (24 шорыкйол 1937, Новосибирск — 17 идым 2006, Волгоград) — совет да российысе сӱретче, скульптор, туныктышо, СССР сӱретче-влак ушемын йыжъеҥже, Россий Федерацийын сулло сӱретчыже.

Скульптор семын тӱрлӧ материал дене пашам ыштен: мрамор, пу, ошма, алюминий.

Илыш корныжо

1937 ий 24 январьыште Новосибирскыште, сарзыеҥын ешыштыже шочын. 1944 ий гыч Пензысе 83-шо №-ан пӧръеҥ школышто тунемын. Изинек сӱретлаш йӧратен. А. К. Савицкий лӱмеш Пенза сӱрет училищын  (руш.) (мар. скульптур пӧлкаштыже тунемын, тудым 1956 ийыште тунем пытарен. Умбакыже Харьков сӱрет институтышто «Скульптур» специальность дене пашалык шинчымашыжым келгемден, институтым 1962 ийыште тунем пытарен. Институт деч вара Марий АССР Йошкар-Ола йоча сӱретсымыктыш школ-интернатыште скульптурым туныктышылан пашам ыштен[1]. 1960 ий гыч республикысе, пӱтынь ушемысе да тӱнямбал кӱкшытан ончерлаште чолган тыршен. 1967 ийыште СССР сӱретче-влак ушемыш пурен. Олег Дедовын икымше кугу пашаже-влак Марий АССР-ыште шочыныт.

1973 ийыште Волгоград олашке куснен, РСФСР художественный фондын  (руш.) (мар. сӱрет-ыштенлукшо мастаргудыштыжо пашам ыштен. XX курымын 80-шо ийлаштыже Кугу Ачамланде сар нерген шарнымашым шочыктышо икмыняр пашам шочыктен: маршал Ф. И. Толбухинлан, Совет Ушем Талешке-влак Н. А. Копытёнковын, Т. И. Соловьёвын, А. И. Макаренкон, Чап орденын кавалерже Т. И. Скиданын чапкӱ-бюстшо-влакым чоҥен. 1996 ийыште Волгоград гарнизонын темлымыжым сайлан шотлен да Российыште Йӱдвел Кавказысе сарыште колышо салтак-влаклан икымше чапкӱын соавторжо лийын. Фотосӱрет дене пашам ыштен, но тиде йодыш варажымат Олег Александровичым коден огыл. Тудо, тале вашшогымашан мландыште пашам ышташ йӧным налше, ик сӱретче лийын. 1999—2001 ийлаште Йӱдвел Кавказысе сар эртыме мландыш: Грозныйыш, Кизлярыш, Ханкалаш, Червлёная станицыш — ик гана веле огыл паша командировкыш лектын коштын. Шуко сӱретлен, сӱрет-влакым чӱчкыдын салтак-влаклан шарнен илаш пӧлеклен. Госпитальла гыч сӱрет-влак поснак чоным вургыжтарыше улыт. Паша-влак тематике ончерыш пуреныт[2].

2003 ийыште О. А. Дедов РФ сӱретче-влак ушемын Волгоград кундемысе пӧлка правленийын председательжылан сайлалтын, тудым 2006 ий марте вуйлатен. 2004 ий 10 мартыште скульпторлан сымыктыш аланыште суапшылан «Россий Федерацийын сулло сӱретчыже» чаплӱмым пуэныт[3]. 2005—2006 ийлаште Волгоградысе педагогике университетын Сӱретсымыктышлан туныктымаш институтыштыжо доцентлан пашам ыштен. Тиде жапыштак тудо икмыняр натур этюдым чоҥен, тушто модель семын урюпин казак да казак ӱдыр-влак лийыныт, нунын дене мастаръеҥ «Пукшышо каза» чапкӱм ыштыме годым палыме лийын.

Усталык пашаже

  • 1960 ий — Икымше паша радам гыч — Н. А. Некрасовын «Мазай кочай да мераҥ-влак» почеламутшо негызеш «Мазай» скульптур. Пӱнчӧ музыр гыч пӱчкедыме, шоҥго пӧръеҥын вуйжым ончыктымо: шинчажым петырыше упш, чока ӧрышан да пондашан. Чыкма тӱвыра-эртымгорно тоштер комплексыш пурышо О. Бендер лӱмеш сатир да юмор тоштерыште ончыкталтеш.
  • 1971 ий — Алексей Бутов дене пырля «Кинде-шинчал» скульптурым чоҥен — верысе ыҥан монументал сымыктыш чапкӱ, Марий Элын рӱдолашкыже — Йошкар-Олашке пурымаште вераҥдыме. Постаментыште олашке толшо уна-влакым «кинде-шинчал» дене вашлийше ӱдырамаш скульптурым шогалтыме[4].
  • 1975 ий — Олег Дедов Марий АССР Медведево район Медведево посёлкыште Сеҥымашын 30 ийжылан пӧлеклалтше Сар Чап монумент воктене пилон-влакым (авыртышым) ыштен[1].
  • 1984 ий кылме тылзылан — Волгоградыште мланде йымалне писын кудалыштше трамвайын «Комсомольская» станцийыштыже пырдыжшым сылнештарыме пашам мучашлен. Олег Александрович Дедов латуньым велыме куд барельефын авторжо, тушто комсомолец-влакын паша да сар талылыкыштым ончыктымо. Барельеф-влак корно станцийын пырдыжше-влакым сӧрастарат.
  • 1985 ий 8 майыште — СССР маршал Ф. И. Толбухинлан памятник-бюстым ыштен (Волгоград ола, Брест урем, 15, 15-ше №-ан кыдалаш школ)[5].
  • 1996 ий 1 кылме тылзе — Российыште Йӱдвел Кавказыште колышо салтак-влаклан икымше чапкӱ проектын ик авторжо. Тиде 20-шо гвардий дивизийын салтакше-влаклан чапкӱ. Сарзе-влакын кумдыкыштыжо вераҥдыме (Волгоград ола, Дзержинский район, Жуков проспект) чапкӱ покшелне — салтакын капше, тудо, колышо йолташ-влакым шарнен, вуйым кумык сакен. Олег Дедов салтакын чурийжым 1995 ий 1 январьыште Чечняште колышо, Волгоградысе лейтенант-танкист Сергей Анатольевич Калисецкийын фотосӱретше почеш ыштен. Скульптур воктене — мрамор плита-влак, тыште Йӱдвел Кавказысе сарыште колышо волгоградец-влакын лӱмыштым серыме[6].
  • 2001 ий — Йӱдвел Кавказысе сарыш лектын коштмо почеш, «Чечня сар сӱретче Олег Дедовын шинчаж дене» скульптур да сӱрет ончер шочын. Волгоградыште, Ханкаласе офицер пӧртлаште, российысе салтак-влакын сар кумдыкыштышт ончыкталтын. «Омоновец Юрий», «Дивизийын шнуйъеҥже Филарет», «Разведчик» да моло скульптур-влак ончышын чонжым тарватат.
  • 2002 ий — кумдан палыме скульптор, Российын калык сӱретчыже Виктор Георгиевич Фетисов дене пырля Урюпинскыште «Пукшышо каза» кок метран гранит чапкӱм ыштен[7].
  • 2005 ий — О. А. Дедов Совет Ушемын Талешкыже Н. И. Белоусовын портретшым (бронзо) ыштен.
  • О. А. Дедовын пашаже-влак Волгоград, Йошкар-Ола, Пенза, Оренбург, Чыкма, Алма-Ата, Харьков тоштерлаште аралалтыт[6].

Примечания

  1. ↑ 1 2 Авторы памятника. Память в камне и бронзе. МБУК «Медведевская ЦБС». Тергыме кече: 18 пургыж 2026.
  2. ↑ В Волгограде открылась выставка "Чечня глазами Дедова". ИА REGNUM (10 кылме 2003). Тергыме кече: 18 пургыж 2026.
  3. ↑ Дедов О.А. Награды России. am@opendata.by. Тергыме кече: 18 пургыж 2026.
  4. ↑ В Йошкар-Оле начали ремонт скульптуры «Хлеб-соль» на кольце Сернурского тракта. ВНД "Новости Марий Эл" (25 пеледыш 2021). Тергыме кече: 18 пургыж 2026.
  5. ↑ Памятник Ф. И. Толбухину. История Волгограда. Тергыме кече: 18 пургыж 2026.
  6. ↑ 1 2 Памятник воинам Волгоградского гарнизона, погибшим в боях на территории Чечни (Волгоград) (руш.). all-volgograd.ru. Тергыме кече: 18 пургыж 2026.
  7. ↑ Вержба М. Урюпинцам сделали козу. www.trud.ru (26 теле 2002). Тергыме кече: 18 пургыж 2026.
"https://mhr.ruwiki.ru/w/index.php?title=Дедов,_Олег_Александрович&oldid=1233667" гыч налме