Дамаскин (Семёнов-Руднев)

Епископ Дамаскин
Дамаскин (Дмитрий Семёнов-Руднев) епископын портретше, Готтлоб Аугуст Либе, XVIII курым кыдал.
Угарман да Алатырь епископ
1783 ий 22 сентябрь — 1794 ий 12 январь
Ончыч лийше	Иоасаф (Заболотский)
Алмаштыше	Павел (Пономарев)
Епископ Севский и Орловский, Моско епархийын викарийже
1782 ий 5 июль — 1783 ий 22 сентябрь
Ончыч лийше	Амвросий (Подобедов)
Алмаштыше	Феоктист (Мочульский)
Шочмо годым лӱм	Дмитрий Ефимович Семёнов-Руднев
Шочмаш	1737 Тула, Тула провинций[d], Моско губерний[d], Россий империй
Колымаш	29 теле 1795(1795-12-29) Моско, Россий империй

Дамаскин епископ (тӱняште Дмитрий Андреевич (Ефимович?, Семёнович?) Семёнов-Руднев; 1737, Тула, Моско губерний^[d] — 29 теле 1795, Моско) — Руш православий черкын епископшо, Угарман да Алатырь епископ (1783—1794), шанчызе-сотемдарче.

Археограф, библиограф да филолог, Юл кундемысе финн-угор йылме-влакым эн ончыч шымлыше-влак кокла гыч иктыже. Екатерина II императрицын кӱштымыж почеш чумырымо «Словарь языков разных народов в Нижегородской епархии обитающих» (1784—1785) рукопись пашан авторжо; мутерын кокымшо томжо тӱрыснек марий йылмылан пӧлеклалтын да тушко 6 тӱжем наре мут пура, XVIII курымысо эн тичмаш лексикографий памятник-влак кокла гыч иктыже улеш.

Илыш корныжо

1737 ий январь мучаште шочын. «Руш биографий мутерын» палемда: XIX курым мучаште тудын шочмо верже Тула губернийын чекыштыже лийын. Я. И. Горожанский палемден: тудо Невельысе пӧръеҥ-влакын Спасо-Преображенский монастырьыштын настоятельже Гамалиил архимандритын кочажын изаже (тукым кочаже) лийын да Андреевич ачалӱмым нумалын; туге гынат, «Православий энциклопедийын» уверже почеш, тудо Ефимович лийын. Тидын годымак тудын ачажын, ялысе священникын, лӱмжӧ Симеон лийын (ик гана гына Макарий архимандритын «История нижегородской иерархии» пашаштыже ончыкталтын (160-шо л.).

1750 ийыште Крутицысе духовный семинарийыште тунемаш тӱҥалын (ачажын Моско епархийыш пурымыжлан кӧра); 1752 ийыште Славян-грек-латин академийыш кусарыме, тушто Руднев фамилийым налын.

1761 ийыште, академийым тунем пытарымеке, Крутицысе духовный семинарийыш риторике да грек йылме туныктышылан палемдыме да «ректор ден префект укелан кӧра тудым виктарен». 1765 ийыште йот элыш каяш кумылжым ончыктен да 1766 ий июньышто инспектор семын, ныл студент-семинарист (Розанов, Новиков, Смирнов да Андреевский) дене пырля Гёттинген университетыш колтымо, тушто нуно тӱрлӧ курсым колыштыныт: герменевтике, богословий, черке историй, опытный физике, статистике да чын (чистый) математике почеш, тыгак немыч да француз йылме-влакым тунемыныт. 1772 ийыште тӱшка Российыш пӧртылын (колышо Смирнов деч посна), тидын годым Дмитрий Семёновым йот элыште руш историй почеш пашажлан Корольын историй институтын экстраординарный йыжъеҥже-влак радамыш налме. 1773 ийыште, Санкт-Петербургысо архиепископ Гавриил (Петров) да Псковысо архиепископ Иннокентий (Нечаев) улмо годым Петербург шанче академийын профессоржо-влакын эртарыме экзаменышт деч вара, тудо Санкт-Петербург университетыште почылташ палемдыме богословий факультетын словесный шанче да черке историй профессоржо степеньым налын

1774 ий декабрьыште Москош толын да славян-грек-латин академийын туныктышыжлан шогалтыме, а 1775 ий апрельыште академийын префектше да философий профессоржлан палемдыме. Монахлыкыш Дамаскин лӱм дене Амвросий (Подобедов) архимандрит Екатерина II императрицын улмыж годым Перервинский монастырьыште 1775 ий 8 сентябрьыште постригым ыштен; тудо ийынак 13 октябрьыште Латкок Апостол черкыште иеромонахыш пуртен (посвятитлен).

1778 ий апрельыште Богоявленский монастырьын архимандритше саныш нӧлтымӧ, а тудо ийынак 24 майыште Славян-грек-латин академийын ректоржлан да богословий профессоржылан шогалтыме да «Заиконоспасский монастырьын архимандритше манын уэш лӱмдӧ»; 1779 ий 19 апрельыште Москосо Синод конторын йыжъеҥжлан да духовный книга-влакын цензоржлан палемдыме.

Ректор лийме жапыштыже тудо туныктымо йӧным саемден да академий шанчым схоластике кыл деч утарен, академий книгагудым кугемден, академийыште пайремле погынымаш ден диспут-влакым пуртен. Моско университет пелен негызлыме Эрыкан Россий погынымашын (Вольное Российское собрание) пашаштыжат участвоватлен.

1782 ий 5 майыште, Дамаскин архимандритым Севск епископлан, Моско епархийын викарийжлан шогалтыме; 5 июльышто тудын хиротонийже эртен, кудыжым Платон (Левшин) митрополит да Гавриил (Петров) ден Иннокентий (Нечаев) архиепископ-влак шуктеныт. Севск епископ кафедрым налын шогымо годым, Дамаскин владыка кӱчык жапыште благочиний отчётностьым радамлаш, черке проповедь пашам нӧлташ, черке хорым саемдаш шуктен.

1783 ий 22 сентябрь гыч Дамаскин епископым Угарман епархийыш кусарыме, тудым тудо 1794 ий марте виктарен.

Просвещений нерген азапланымаш Дамаскин епископын эре тӱткыш рӱдыштыжӧ лийын. Духовенствыштат тудо шанчым йӧратымашым шыҥдараш тыршен. Священнослужитель-влакым верлаш палемдыме годым преосвященный Дамаскин тӱҥ тӱткышым образованийлан ойырен.

Епархийын духовный семинарийже-влакым тудо йылгыжше (блестящий) кугытыш конден: богословийым туныктымашым кумдаҥдыме, икмыняр верысе йылмым тунеммашым пуртымо, книгагудо-влакым кугемдыме.

Шанчылан пеш кугу кумылан лийын, сандене преосвященный ик гана огыл кӱшыл верым налын шогышо еҥ-влаклан да Петербург митрополит Гаврииллан (Петровлан) возымо серыш ден йодмашлаштыже канышыш каяш да ик шанчылан гына пашам ышташ кумылжым ончыктен.

Шке йодмыжо почеш 1794 ий 12 январьыште Москосо Покровский монастырьыш канышыш колтеныт, туштак 1795 ий 18 (29) декабрьыште колен.

Паша-влак

Дамаскин сылнымут паша дене сомыллалтын, шанчылан кумылан улмыжым ончыктен, паша-влакым возен. Тудын пашаже-влак шуко огытыл, но пеш шерге улыт. Шанче пашаже-влаклан тудым Гёттинген университетын экстраординарный йыжъеҥжлан, Российыште — Шанче академийын йыжъеҥжлан сайлыме.

Тудо Феофан (Прокопович) архиепископын «О происхождении Святого Духа» богословий трактатшым уэш ончен лектын, ешарен да савыктын. — Гота, 1772.

Тудын возымо пашаже-влак коклаште:

• Грек да латин серызе-влакын пашалаштышт славян йылмын кышаже нерген. (Диссертаций) // 1775 гыч 1782 ий марте лудмо проповедь-влак чумыртыш.- М., 1783.
• Инородческий йылме-влакын мутерышт. Грек Черкын черке книгаже-влак нерген. Российысе книгагудо нерген. М. В. Ломоносовын возымыжо-влак. — М., 1778. 1—3 кн.
• Москосо митрополит преосвященный Платонын туныктымо мутшо ден моло возымыжо-влак. — М., 1779.
• Угарман епархийыште илыше тӱрлӧ калык-влакын, лӱмдыман руш, суас, чуваш, эрзя-мокшо да марий-влакын йылмыштын мутерже; Тудын Император Кугытшо уш-акылан Кугыжа Екатерина Алексеевнан, Пӱтынь российысе Императрицын да Шкевуя Виктарышын (Самодержицын) Кӱшыл келшымыже да кӱштымыж почеш, руш мут-влакын алфавит почеш радамлыме да Угарман семинарийыште нине йылме-влакым палыше священник да семинарист-влак деч Угарман да Алатырь епископ преосвященный Дамаскинын эскерымыж йымалне 1785 ийыште чумырымо (кидвозышын шемкагаз (черновой) вариантше Угарман областьын Кугыжаныш архивыштыже аралалтеш: ГАНО, Ф. 2013 «Угарман губернийысе шанче архив комиссийын коллекцийже». — Оп. 602а. — Д. 187).

Кусарыме паша-влак

• немыч йылмыш: Несторын Летописьшын кӱчыкемдыме версийже
• латин йылмыш: Платон, митрополит. «Православное учение, или сокращенная Богословия». — СПб., 1774.
• руш йылмыш: Зульцер. «О полезном с юношеством чтении древних классических писателей». — М., 1780; 1787.

Палемдымаш

Литератур

• Дамаскин (Семенов-Руднев) // Русский биографический словарь : в 25 томах. — СПб., 1905. — Т. 6: Дабелов — Дядьковский. — С. 52—53.
• Дамаскин (Руднев) // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1893. — Т. X. — С. 60—61.
• Архим. Тихон (Затёкин), О. В. Дёгтева. Дамаскин (Семёнов-Руднев) // Православная энциклопедия. — М., 2006. — Т. XIII : «Григорий Палама — Даниель-Ропс». — С. 694-695. — 752 с. — 39 000 экз. — ISBN 5-89572-022-6.
• Семёнов-Руднев, Дмитрий Семёнович (Дамаскин) // Большая энциклопедия : [Текст] : в шестидесяти двух томах / [гл. ред. С. А. Кондратов]. — М.: Терра, 2006. Т. 44. — С. 408. — ISBN 5-273-00432-2.
• Волков В. А., Куликова М. В., Логинов В. С. Московские профессора XVIII — начала XX веков. Гуманитарные и общественные науки. — М.: Янус-К: Московские учебники и картолитография, 2006. — С. 88—89. — 2000 экз. — ISBN 5-8037-0164-5.
• Горожанский Я. И. Дамаскин Семенов Руднев, епископ нижегородский (1737—1795), его жизнь и труды. — Киев: тип. Г. Т. Корчак-Новицкого, 1894. — 318 с.
• Исаков А. А. К вопросу об отношениях Дамаскина (Семенова-Руднева) и Н. И. Новикова // Российская государственность в лицах и судьбах её созидателей: IX—XXI вв. Материалы VII Международной научной конференции, посвященной 800-летию Александра Невского и 300-летию Российской империи. — Липецк, 2021. — С. 64-69.
• * Айплатов Г. Н., Иванов И. Г. Дамаскин (Семёнов-Руднев Дмитрий Ефимович) // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — 2-е изд. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2017. — С. 118. — 606 с. — 1500 экз. — ISBN 978-5-905314-35-3.

Кылвер-влак

• Дамаскин (Семенов-Руднев) Дмитрий Ефимович.
• Дамаскин (Руднев) епископ Нижегородский и Алатырский.
• Дамаскин (Димитрий Семенов Руднев).
• Проповеди Святейшаго правительствующаго синода конторы члена, Ставропигиальнаго второкласнаго Заиконоспаскаго училищнаго монастыря архимандрита, и Московской славено-греко-латинской академии ректора Дамаскина.