Петухов, Виталий Альбертович
| Виталий Альбертович Петухов | |
|---|---|
| Виталий Петухов (Виль Мамут, Кыйыр Витали) | |
 | |
| Шочмо кече | 1954 ий 9 пургыж |
| Шочмо вер | РСФСР, Марий АССР, Курыкмарий кундем, Кугу Сӧреманэҥер ял |
| Колымо кече | 2016 ий 12 шорыкйол (61 ий) |
| Колымо вер | |
| Гражданлык |
 СССР Россий |
| Паша сомыл | серызе, почеламутчо, журналист |
| Награде да премий |
Марий Эл Республикын сулло журналистше (1993), Марий Эл Республикысе С.Г. Чавайн лӱмеш Кугыжаныш премий (1997), Марий Эл Республикын Калык серызыже (2014), Марий Эл Республикын Тӱвыра, савыктыш да калык паша шотышто министерствын Чапкагазше (2003), Марий Эл Республик Президентын Таумутшо (2004), Марий обком ВЛКСМ-ын Чапкагазше (1984). |
Виталий Альбертович Петухов (9 пургыж 1954, Кугу Сӧреманэҥер, Пӹзӹкныр ял шотан илем[d] — 12 шорыкйол 2016, Кужэҥер, Марий Эл Республик) — совет, россий да марий серызе, прозаик, драматург да журналист. 1990 ий гыч СССР серызе-влакын ушемын да Российысе журналист-влакын ушемын йыжъеҥже. Марий Эл Республикын сылнымут аланысе кугыжаныш премийжын лауреатше (1997). Марий Элын калык писательже (2013).
Илыш корныжо
1954 ий 9 пургыжышто Марий АССР-ысе Курыкмарий вел Кого Сӧрмӓнӓнгӹр (руш. Большой Серманангер) ялысе кресаньык ешеш шочын.
1971—1975 ийлаште Н. К. Крупская лӱмеш марий кугыжаныш педагогике институтышто тунемын. 1975 ий гыч «Марийская правда» газетын редакцийжын пашаеҥже. 1975—2016 ийлаште «Заря» газетыште пашам ыштен: 1975—1983 ийлаште корреспондент, пӧлка вуйлатыше да муткучышо секретарь, 1983—2016 ийлаште — тиде савыктышын тӱҥ редакторжо[1].
1990 ий гыч СССР серызе-влакын ушемын йыжъеҥже, Марий Эл Республикысе серызе-влак ушемын Правленийжын йыжъеҥже, Марий АССР серызе-влак ушемын курыкмарий секцийжын еҥже да вуйлатышыже лийын. 1968 ий гыч Петуховын перож йымач икымше сылнымут произведений-влак лекташ тӱҥалыныт, нуно «Ленин корны» курыкмарий газетыште, республикысе «Ямде лий» газетыште да «Ончыко» сылнымут-сылнысымыктыш журналыште савыкталтыныт, мутлан, «Патыр» йомак (1969). 1980 ийыште Петуховын почеламут аршашыже «Курым патыр» антологийыште савыкталтын. Умбакыже тыгай книга-влак возалтыныт, мутлан, «Шылдыран ивла» (1982), «Шӹжвӹк йӱмӹ вӹд» повесть (1984), «Со пуры лижӹ!» поэме (1990), «Ӓкрӓм» (1994), «Пӹсӹ пикш, тангыла янгек» (2006) да «Кучкыжвлӓ дӓ курныжвлӓ» (2013) историй роман-влак, нине кум эртымгорно романлан кумдан палыме учёный-влак, историк Геннадий Айплатов да литературовед Николай Куторов кӱкшӧ акым пуэныт. Чыла тӱҥ произведений-влак Марий книга издательствыште савыкталтыныт[1].
Курыкмарла гына возен. Произведений-влак руш, олыкмарий да моло йылмылаш кусаралтыныт[2].
1993 ийыште Виталий Петуховлан Марий Элын сулло журналистше чаплӱмым пуымо, 2013 ийыште — Марий Эл Республикын калык писательже лийын[3]. 1997 ийыште «Ӓкрӓм», «Пӹсӹ пикш, тангыла янгек» эртымгорно роман-влаклан Петухов Марий Эл Республикын сылнымут аланыште С. Г. Чавайн лӱмеш кугыжаныш премийжым сулен[4].
2016 ий 12 шорыкйолышто, 62 ийыш шуде, Марий Элын Кужэҥер ола сынан посёлкышто колен[5].
2019 ий 8 пургыжышто Кужэҥер муниципал велын рӱдӧ книгагудыштыжо Виталий Петуховлан пӧлеклалтше «Илышын чыла пашаже» шарнымаш кас эртен[6].
Библиографий
- Стихи / Виталий Петухов. — Ончыко. 1980 № 3. С.110—112.
- Не крылья: стихи / Виталий Петухов. — Крылатые годы: сб. стихов. 1982. С. 44—76.
- Соловьиный родник: Повесть, рассказы / Виталий Петухов. — Йошкар-Ола: Марийское книжное издательство, 1984 г. — 95 с.
- Стихи / пер. С. Золотцева, А. Смольникова // Соловьиный родник. Йошкар-Ола, 1984. С. 340—344.
- Видение осени; Туманное утро; Молодые; Земляничное лето; Сын села, родство я это берегу / пер. С. Золотцева // Середина земли родной. М., 1987. С. 313—317.
- Да будет мир!: Стихи, поэма / Виталий Петухов. — Йошкар-Ола: Марийское книжное издательство, 1990 г. — 130 с. — ISBN 5-7590-0084-5
- Акрам : Ист. роман, повесть, рассказы / Виталий Петухов. — Йошкар-Ола: Марийское книжное издательство, 1994 г. — 318 с. — ISBN 5-7590-0527-8
- Шла машина грузовая: кримин. повесть / Виталий Петухов. — Йошкар-Ола: Марийское книжное издательство, 2003 г. — 100 с.
- Тугой лук, острые стрелы : Виталий Петухов / исторический роман. — Йошкар-Ола: МПИК, 2006 г. — 223 с. — ISBN 5-87898-352-4
- А я — далеко…: повесть фэнтези / У сем. 2006. № 1, № 3, № 4. С.97—124; С.93-115; С.73-99.
- Самыньым кыце тӧрлӓт? / Виталий Петухов. — Йошкар-Ола: Марий журнал, 2011 г. — 8 с. — ISBN 978-5-900405-77-3
- Соколы и коршуны : исторический роман / Виталий Петухов. — Йошкар-Ола: Марийское книжное издательство, 2013 г. — 423 с. — ISBN 978-5-7590-1098-2[1]
Суаптар ден премий-влак
- Марий Эл Республикын калык писательже (2013)[3];
- Марий Элын сулло журналистше (1993);
- С. Г. Чавайн лӱмеш кугыжаныш премийже (1997 — «Ӓкрӓм», «Пӹсӹ пикш, тангыла янгек» историй роман-влаклан[4]).
Палемдымаш
- ↑ 1 2 3 Писатели Марий Эл: биобиблиографический справочник / X Международный конгр. финно-угорских писателей; сост. : А. А. Васинкин [и др.]; библиографы : Н. И. Бушкова, Г. И. Байкова. — Йошкар-Ола : Марийское книжное издательство, 2008 г. — 751 с. — С.495-497 — ISBN 978-5-7590-0966-5
- ↑ Виталий Петухов — Mari-Lab. mari-lab.ru. Тергыме кече: 22 кылме 2021. Архивлыме 22 кылме 2021 ий.
- ↑ 1 2 Указ Главы Республики Марий Эл от 19.02.2013 № 25 "О присвоении почетного звания "Народный писатель Республики Марий Эл" Петухову В. А." (руш.). Глава Республики Марий Эл Л. Маркелов. Тергыме кече: 21 пургыж 2021.
- ↑ 1 2 Лауреаты Государственной премии Республики Марий Эл в области литературы им. С. Г. Чавайна (руш.). Национальная библиотека имени С. Г. Чавайна (24 сӱрем 2019). Тергыме кече: 30 шорыкйол 2021. Архивлыме 11 сорла 2020 ий.
- ↑ Не стало горномарийского писателя, журналиста, главного редактора... Культурно-информационный центр «Интеллектуал». Тергыме кече: 3 идым 2025. Архивировано из оригинала 26 шыжа 2020 ий.
- ↑ Вечер памяти «Дело всей жизни», посвящённый памяти Петухова Виталия Альбертовича. Администрация Куженерского муниципального района Республики Марий Эл. Тергыме кече: 3 идым 2025.
Литератур
- Писатели Марий Эл: биобиблиографический справочник / X Международный конгр. финно-угорских писателей; сост. : А. А. Васинкин [и др.]; библиографы : Н. И. Бушкова, Г. И. Байкова. — Йошкар-Ола : Марийское книжное издательство, 2008 г. — 751 с. — С.495-497 — ISBN 978-5-7590-0966-5
- Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2007. — 486 с. — 2032 экз. — ISBN 5-87898-357-0.
- Петухов Виталий Альбертович // Кто есть кто в Марий Эл / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2002. — С. 414. — 2000 экз. — ISBN 5-87898-197-1.
- Петухов Виталий Альбертович // Писатели Марий Эл: биобиблиографический справочник / Сост. Г. Сабанцев, Ю. Соловьёв и др. — Йошкар-Ола: Марийское книжное издательство, 2020. — С. 278—280. — 423 с. — 1000 экз. — ISBN 978-5-7590-1285-6.
Кылвер-влак
- Об авторе. web.archive.org. Тергыме кече: 7 шыжа 2025.
- Вечер памяти «Дело всей жизни», посвящённый памяти Петухова Виталия Альбертовича. Кежемский район. Тергыме кече: 30 шорыкйол 2021. Архивлыме 17 пургыж 2019 ий.