Венценосцев, Николай Петрович

РУВИКИ — эрыкан энциклопедий гыч материал
Николай Петрович Венценосцев
Венценосцев, Николай Петрович.jpg
Шочмо кече 1890 ий 31 теле(1890-12-31)
Шочмо вер Аткарск, Аткарск уезд, Саратов губерний, Россий империй
Колымо кече 1948 ий 27 шыжа(1948-10-27) (57 ий)
Колымо вер Йошкар-Ола, Марий АССР, РСФСР, СССР
Гражданлык  Россий империй СССР
Паша сомыл педагог
Награде да премий

Николай Петрович Венценосцев (1890 ий 31 декабрь, Аткарск, Аткарск уезд, Саратов губерний, Россий империй ― 1948 ий 27 октябрь, Йошкар-Ола, Марий АССР, РСФСР, СССР) — руш совет туныктымо да уш-акылым сотемдарыше пашаеҥ, педагог. Н. К. Крупская лӱмеш Марий педагогике институтын директоржо (1943―1946), Марий автоном областьын Шернур кантон Мари-Биляморысо школ олам негызлыше да вуйлатышыже (1920―1926). Паша Талешке (1923).

Илыш корныжо

1890 ий 31 декабрьыште кызытсе Саратов кундем Аткарск олаште туныктышын ешыштыже шочын. 1912 ийыште реальный училищым тунем пытарен, 1915 ийыште ― Озаҥысе туныктымо институтым. Виче губерний ОНО-што туныктышылан, школысо инструкторлан тыршен[1][2].

1920 ийыште Марий мландыш толын: кызытсе Марий Турек районысо Мари-Билямор школ олам (1924 ий гыч ― калык образований станций) негызлен, 1926 ий марте вуйлатен. Ола кышкарыште 2 йочасад, 1 да 2 ступенян марий да руш школ-влак, туныктышо курс-влак, йоча пӧрт, калык книгагудо да молат лийыныт, а пашаче еш 700 еҥан лийын. Жап эртыме дене, Н. К. Крупскаян шкеак полшен шогымыж дене, тудын дене Н. П. Венценосцев ик гана веле огыл вашлийын, ты ола РСФСР Наркомпросын кышкырыштыже терген-ончыктымо (опытно-показательный) тӧнежыш савырнен[1][3][4][5][2].

1926 ий гыч Марий кундемысе профтехшколым, 1927―1929 ийлаште Кужэҥер посёлкышто школ олам вуйлатен. 1933 ий гыч Звениговысе педагогике училищын завучшо лийын, 1936 ий гыч ― Марий АССР Чыкма педагогике училищын завучшо, 1939—1941 ийлаште — директоржо. 1943―1946 ийлаште Н. К. Крупская лӱмеш Марий педагогике институтын директоржо лийын[1][2].

Калыкым туныктымо пашам вияҥдыме надырлан 1923 ийыште тудлан «Паша Талешке» чаплӱмым пуымо. «Почёт тамга» орден, медаль-влак дене суапландаралтын[1][2].

1948 ий 27 октябрьыште Йошкар-Олаште колен[1][2].

Чаплӱм-влак да суаптар-влак

  • Паша Талешке (1923)[1][2]
  • «Почёт тамга» орден (1946)[1][2]
  • «1941—1945 ийласе Кугу Ачамланде сарыште суапле пашалан» медаль[1]
  • Марий АССР Кӱшыл Каҥаш Президиумын Чап грамотыжо (1946)[1]

Шарнымаш

  • 1996 ий гыч тудын лӱмжым Марий Турек районысо Мари-Биляморысе кыдалаш школ нумалеш[1][3].
  • Марий Эл Республик Марий Турек районысо Мари-Билямор кыдалаш школын пӧртыштыжӧ тудын лӱмеш мемориал оҥам вераҥдыме[1][6].
  • Н. П. Венценосцев Марий АССР калык писатель Василий Юксернын «Кӱсле» романысе тӱҥ геройын прототипше лийын.

Палемдымаш

  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Мочаев, 2007, с. 70.
  2. 1 2 3 4 5 6 7 Венценосцев Николай Петрович (неопр.). Марийская история в лицах. Тергыме кече: 2 сорла 2022.
  3. 1 2 МБОУ «Мари-Биляморская СОШ им. Н.П. Венценосцева» - История образовательного учреждения. edu.mari.ru. Тергыме кече: 2 сорла 2022. Архивлыме 20 пургыж 2020 ий.
  4. Бушков Р.а. Создатель городка чудес (о директоре Марийского педагогического института им. Н. К. Крупской Н. П. Венценосцеве) // Вестник Марийского государственного университета. Серия «Исторические науки. Юридические науки». — 2016. — Вып. 3 (7). — С. 16–22. — ISSN 2411-3522.
  5. Мари-Турекский район, Марий Эл, Россия, марийцы, история, река, церковь, Мари-Билямор, Уржум, Уржумка, Ноля, Герой Советского Союза, Суворов, И.И. Марьин, Г.Н. Балыков, Ю.Н. Венценосцев, Отмахов Д.В., первый летчик, С.С. Ямбарцев, Покров Пресвятой Богородицы (руш.). komanda-k.ru (1 пеледыш 2014). Тергыме кече: 2 сорла 2022. Архивлыме 11 вӱдшор 2021 ий.
  6. Домашняя - МБОУ «Мари-Биляморская СОШ им. Н.П. Венценосцева». edu.mari.ru. Тергыме кече: 2 сорла 2022. Архивлыме 10 сорла 2020 ий.

Литератур

  • Кудасов К. Носитель света // Марийская правда. ― 15 мая 1963 г. ― № 113.
  • Венценосцевы: 100 лет на ниве народного просвещения в Республике Марий Эл: Воспоминания и размышления / Под общ. ред. Н. И. Сазонова; Авт. предисл. Б. К. Рейнфельдт. — Йошкар-Ола: Марийский полиграфическо-издательский комбинат, 1998. — 414 с. [24] л. ил., портр.
  • Бушков Р. А. Гордость села Билямор // Турекская сторона. — Казань, 2000. — С. 105—111.
  • Венценосцев Николай Петрович // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2007. — С. 70. — 2032 экз. — ISBN 5-87898-357-0.
  • Апакаев П. А., Колесников А. Ю., Мочаев В. А. Венценосцев Николай Петрович // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — 2-е изд. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2017. — С. 79. — 606 с. — 1500 экз. — ISBN 978-5-905314-35-3.

Кылвер-влак