Амельченко, Анатолий Дмитриевич

РУВИКИ — эрыкан энциклопедий гыч материал
РУВИКИ-ште тыгай тукымлӱм дене вес еҥ нерген статьям лудаш лиеш: Амельченко.
Анатолий Дмитриевич Амельченко
Амельченко, Анатолий Дмитриевич.jpg
Шочмо кече 1940 ий 23 шорыкйол(1940-01-23)
Шочмо вер Усть-Нем, Усть-Кулом район, Коми АССР, РСФСР, СССР
Колымо кече 2005 ий 10 идым(2005-09-10) (65 ий)
Колымо вер Йынгы Кушыргы, Курыкмарий район, Марий Эл, Россий
Гражданлык  СССР →  Россий
Паша сомыл
кинорежиссёр
Награде да премий

Honored Worker of Culture of the Russian Federation.png
Олык Ипай лӱмеш Марий комсомолын премийже (1988)

Анатолий Дмитриевич Амельченко (1940 ий 23 январь, Усть-Нем, Усть-Куломск вел, Коми АССР, РСФСР, СССР ― 2005 ий 10 сентябрь, Йынгы Кушыргы, Курыкмарий вел, Марий Эл, Россий) ― совет да россий тӱвыра пашаеҥ, кинорежиссёр. Марий Элысе Курыкмарий велне «Юнга-фильм» киностудийым ыштыше да вуйлатыше (1973―2005). Россий Федераций тӱвыран сулло пашаеҥже (1992). Олык Ипай лӱмеш Марий комсомол премийын лауреатше (1988).

Илыш корныжо

1940 ий 23 январьыште Коми Республик Усть-Кулом районысо Усть-Нем ялыште шочын[1][2]. Шочмекше, ик ий гыч ешыж дене аважын шочмо верышкыже, Марий АССР Курыкмарий вел Йынгы Кушыргы ялыш куснен[3].

1961 ий гыч ― Пистерла клубын вуйлатышыже. 1969 ий гыч ― Марий АССР Курыкмарий районысо Йынгы Кушыргы ялысе клубын вуйлатышыже[1][2][4][5].

1973 ийыште «Юнга-фильм» киностудийым почын[1][2][6]. Шке семын тунемаш шонымаш дене Москваш, Ленинградыш, Уфаш, Казаньыш да СССР-ын моло олалаштыже эртыше курслаш да стажировкылаш коштын. Икымше туныктышыжлан да вӱден шогышо айдемылан РСФСР Тӱвыра министерствын шанче пашаеҥже С. И. Ильичёвым, Ленинградысе тӱвыра институтысо кафедрын вуйлатышыже Л. С. Гориным, «Мосфильм» киностудийын операторжо П. Н. Терпсихоровым шотлен. Авторын икымше усталык пашаже «Сай тӱҥалтыш» фильм лийын, верысе «Коммунизм» колхозын ончыл презым ончышыжо К. В. Гаврилова нерген каласкален. 1972 ийыште Москошто кином войзаш йӧратыше-влакын Пӱтынь российысе смотрышто тиде паша кӱкшын аклалтын да II степенян дипломым налын, а вара Пӱтынь ушемысе смотрышто ― III степенян диплом дене палемдалтын[3].

Чылаже кинорежиссёр модмо да документ негызеш 100 утла фильмым войзен, нунын кокла гыч шукыжо россий да тӱнямбал конкурслаште сеҥыше радамыш логалыныт: 6 Гран-прим да 30 наре моло тӱрлӧ суаптарым налыныт! «Юнга-фильм» киностудий кином снимаяш йӧратыше-влакын Пӱтынь ушемысе смотрын лауреатше лийын. Шуко фильмже Рӱдӧ телевидений дене «Объектив» программе гоч ончыкталтыныт: «Шӱшпык семан ял», «Шаргеньы», «Юнга ӱмбалне шонанпыл», «Шаргеньы», «Чон почын», «Салам лийже, мыйын эрем!», «Ялыште сӱан», тыгак марий да чуваш ончышо-влакат ужыныт. Тыгай фильм-влакше палыме улыт: «Икымше ошкыл», «Кинде верч кредалмаш» кино-ойлымаш «Эрыкан, у ешыште», кино-сӱрет, «Курыкмарий тӱр» киноэтюд, «Ялысе сӱретче», «Садовод-любитель» очерк сӱрет-влак да т. м. Кинорежиссёрын шуко фильмжылан сценарийым курыкмарий поэт, журналист, Россий да Марий Эл тӱвыран сулло пашаеҥже Н. П. Егоров возен, тудо пырля ыштыме пашалан "Экраныште «Юнга-фильм» (Юнго-Кушергысе ялысе любительский «Юнга-фильм» киностудийын паша опытшо гыч) книгам пӧлеклен[3].

1992 ийыште Амельченколан «Россий Федераций тӱвыран сулло пашаеҥже» чаплӱмым пуымо. 1988 ийыште Олык Ипай лӱмеш Марий комсомол премийым налын[1][2][3].

2005 ий 10 сентябрьыште Марий Эл Республик Курыкмарий вел Йынгы Кушыргы ялыште колен[1][2][3].

Пагалымаш

  • Россий Федераций тӱвыран сулло пашаеҥже (1992)[1][2][3]
  • Марий АССР тӱвыран сулло пашаеҥже (1980)[1][2][3]
  • Олык Ипай лӱмеш Марий комсомолын премийже (1988)[1][2][3]

Шарнымаш

  • А. Д. Амельченкон документше, фотожо, газет материалже-влак, кинокамерыже, кызыт Марий Эл Республик Курыкмарий вел Чаломкино ялысе Н. Игнатьев лӱмеш Краеведений тоштерын фондыштыжо аралалтыт[3][6].
  • 2023 ий ноябрьыште, Марий Эл Республик Курыкмарий вел Йынгы Кушыргы ял клубеш «Юнга-фильм» кином войзаш йӧратыше-влакын киностудийыштым почмылан 50 ий темме годым, Н. Игнатьев лӱмеш Краеведений тоштерыште «„Юнга-фильм“ киностудийлан ― 50 ий» ончер почылтын[7].

Палемдымаш

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 Мочаев, 2007, с. 24.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 Энциклопедия Республики Марий Эл, 2009, с. 224.
  3. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 АМЕЛЬЧЕНКО Анатолий Дмитриевич (неопр.). Марийская история в лицах. Тергыме кече: 4 кылме 2023.
  4. ↑ Продолжается наш районный марафон Живи, Горномарийская сторонка! Новости Козьмодемьянска Республики Марий Эл - свежие, последние, актуальные (13 сӱрем 2023). Тергыме кече: 4 кылме 2023.
  5. ↑ Юнго-Кушерга (Йынгы Кушыргы)  | Родная Вятка. rodnaya-vyatka.ru. Тергыме кече: 4 кылме 2023.
  6. ↑ 1 2 Горномарийская библиотека (руш.) (28 теле 2021). Тергыме кече: 4 кылме 2023.
  7. ↑ Выставка «Киностудии Юнга-фильм–50 лет» 2023, Горномарийский район — дата и место проведения, программа мероприятия. (руш.). Культура.РФ. Тергыме кече: 4 кылме 2023.

Литератур

  • Банников Н. Фильм на весь мир // Марийская правда. — 1987. — 23 июля. ― С. 1.
  • Еропов Н. Если бы не он // Ленинский путь. — 1994. — 24 февраля. ― С. 3
  • Волгин Н. Гусли мои // Ленинский путь. — 1994. — 9 июня. ― С. 2.
  • Владимиров Н. Награда из Германии // Марийская правда. — 1998. — 29 января. ― С. 1.
  • Егоров Н. «Юнга-фильм» показывает… // Ленинский путь. — 2000. — 11 февраля. ― С. 2.
  • Краснов П. В., Смирнов А. Ф. Амельченко Анатолий Дмитриевич // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2007. — С. 24. — 2032 экз. — ISBN 5-87898-357-0.
  • Амельченко Анатолий Дмитриевич // Энциклопедия Республики Марий Эл / Отв. ред. Н. И. Сараева. — Йошкар-Ола, 2009. — С. 224. — 872 с. — 3505 экз. — ISBN 978-5-94950-049-1.
  • Краснов П. В., Смирнов А. Ф. Амельченко Анатолий Дмитриевич // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — 2-е изд. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2017. — С. 27. — 606 с. — 1500 экз. — ISBN 978-5-905314-35-3.
  • Кашутина Е. К 80-летию режиссёра, руководителя киностудии «Юнга-фильм» А. Д. Амельченко // Край горномарийский. — 2020. — 24 января. ― С. 6.

Кылвер-влак

"https://mhr.ruwiki.ru/w/index.php?title=Амельченко,_Анатолий_Дмитриевич&oldid=1197024" гыч налме