Шереметев, Сергей Васильевич

РУВИКИ — эрыкан энциклопедий гыч материал
В Рувики есть статьи о других людях с такой фамилией, см. Шереметев.
Сергей Васильевич Шереметев
палыдыме сӱретчын портрет пашаже, 19 к. кыдал
палыдыме сӱретчын портрет пашаже,
19 к. кыдал
Шочмо кече 1792 ий 28 сорла(1792-08-28)
Колымо кече 1866 ий 6 шорыкйол(1866-01-06) (73 ий)
Пурымаш  Россий империй
Званий генерал-майор
Награде да премий
Логотип РУВИКИ.Медиа РУВИКИ.Медиаште медиафайл-влак

Сергей Васильевич Шереметев (1792 ий сорла тылзын 28-ше кечынже — 1866 ий шорыкйол тылзын 6-шо кечынже, Женева, Швейцарий[1][2], вес данный почеш — Монтрё, Швейцарий[3]) — генерал-майор, 1812 ийысе Ачамланде сарын  (руш.) (мар. да декабрист-влакын пудыранчыкыштым чарыше кокла гыч, Угарман губернийысе дворян-влакын ончылъеҥже, шолып ойпуышо.

Илыш корныжо

Шереметевмыт тукым гыч, фельдмаршалын изаже Василий Петровичын укшыж гыч лийын да генерал-майор Василий Сергеевичын да Татьяна Ивановна Марченкон кугурак эргышт. Декабрист Николай Шереметевын изаже.

1808 ий ӱярня тылзын 4-ше кечынже Литвасе уланысе полкыш корнет лӱмпале дене служитлаш каен. 1809 ий ага тылзын 1-ше кечынже (але 1809 ий шорыкйол тылзын 1-ше кечынже) Лейб-Гренадер полкыш прапорщик семын кусарыме, да тиде 1809 ийыштак Кавалергард полкыш  (руш.) (мар. логалын. Ачамланде сар годым Шереметев кредалмашлаште лийын: Бородино воктене, тидын годым керде деч чурийже, пурла кидше сусырген, пуля йолжым эмгатен, 3-шо степенян шнуй Анна орден дене палемдалтын. 1813 ийыште Кульм воктене 4-ше степенян Шнуй Владимирын орденже  (руш.) (мар. налын. 1814 ийыште Фершампенуаз воктене 2-шо степенян Шнуй Аннан орденже  (руш.) (мар. дене палемдыме. 1813 ий шорыкйол тылзын 14-ше кечынже поручик лӱмпалым налын. Тиде ийынак идым тылзын 23-шо кечынже — штабс-ротмистр, 1818 ий шыжа тылзын 15-ше кечынже (ий чын огыл) — ротмистр да 1819 ий пургыж тылзын 15-ше кечынже эскадронын командиржылан шогалтыме, а ик тылзе гыч, ӱярня тылзын 13-шо кечынже, полковник лӱмпалым налын, тиде ийынак идым тылзын 22-шо кечынже алмазан 2-шо степенян шнуй Аннан орденже дене суапландарыме.

1825 ий теле тылзын 15-ше кечынже Шереметев, тидын деч ончыч Кавалергард полкын стройыштыжо мятежник-влак ваштареш лийын, флигель-адъютантлан шогалтыме. 1826 ий сорла тылзын 22-шо кечынже 3-шо степенян шнуй Владимир орденым налын. 1827 ий теле тылзын 6-шо кечынже генерал-майор лӱмпалым налын, 1-ше Кирасир дивизийын начальникше пелен лияш шогалтыме. 1828 ий шыжа тылзын 31-ше кечынже 4-ше Улан дивизийын 2-шо бригадын командиржылан шогалтыме. 1828 ийыште, Турцийысе кампаний годым, Шереметев Кӱшыл кӱштымаш почеш, Куштылго гвардий имнешке-влак дивизий пелен колтымо лийын да Варным авырен налмаште лийын; 1829 ийыште, граф Крейцын отрядын авангардшым вуйлатышыла, ага тылзын 20-шо кечынже Эскимиле ял воктене (Туртукай воктене) Гассан-пашан вуйлатыме турко-влак ӱмбаке керылтын да нуным шалатен, тидын верч 4-ше степенян Шнуй Георгийын орденже  (руш.) (мар. дене наградитлыме; вара тудо Силистрийым авырен налмаште чыла осада корпусын имнешке-влакшым вуйлатен; сӱрем тылзын 13-шо кечынже Айдос воктене кредалмаште лийын да 1-ше степенян шнуй Анна орденым налын; 19-ше кечынже Ямболи воктене турко-влакым шалатен да 21-ше кечынже олам налын; 31-ше кечынже Сливно воктене кредалын. Ямболи да Сливном налмылан алмазан шӧртньӧ кердым налын. Сорла тылзын 23-шо кечынже Шереметев Демотикам, Фереджикым да Айробольым налын.

1831 ийыште Шереметев Польшо дене сарыште кредалын; ага тылзын 11-ше кечынже Майданек (Подольский губерний) воктене генерал Колышкан отрядшым шалатен «да плен гыч генерал-майор Щучныйым, 1 штаб-офицерым, 10 обер-офицерым, кок пушкым да 50 тӱжем теҥге оксам утарен, поляк-влакым Австрий чек марте поктен»; 26-шо кечынже Ухон воктене да 28-ше кечынже Хеям воктене кредалын. Польшо сарлан  (руш.) (мар. 2-шо степенян шнуй Владимирын орденже дене палемдыме. 1832 ий сорла тылзын 1-ше кечынже олмыж деч кораҥдыме, а 1833 ий вӱдшор тылзын 2-шо кечынже 1-ше Куштылго имнешке-влак дивизийын 2-шо бригадын командиржылан шогалтыме. 1835 ий ага тылзын 29-ше кечынже мӧҥгысӧ амаллан кӧра службо каен, а 1837 ийыште Угарман губерний дворянствын предводительжылан сайлалтын. Тиде олмышто 1839 ий сорла тылзын 18-ше кечыж марте лийын да шолып ойпуышо лӱмпалым сулен.

Канышыште

Илышын кокымшо пелыжым С. В. Шереметев Угарман губернийыште эртарен, тыште тудын кугу илемже-влак лийыныт. Тудын тӱҥ тукым мландыже (вотчиныже) «ала-кунам чапланыше» Горбатов уездысе  (руш.) (мар. Богородский села лийын, тыште 28 ешарен серыме ял дене пырля 4908 чон шотлалтын. Кресаньык-влак, кудышт-влак коваштым ыштен ужалыме дене иленыт, оброкышто лийыныныт, тидын годым эн изи оклад 25 теҥге лийын, а эн кӱкшӧ 1500 теҥге марте шуын. Села пеш сайын илышлан йӧнештарыме лийын. Тыште лийын: 50 койкан эмлымвер, тудын пелен доктор, эмгудо да юмылтымо пӧлем, азам ыштыше-влаклан пӧлка, кум училище, шапаш кинде кевыт-влак да ныл кӱ черке, иктыж пелен шӱгарла. Богородский села 20 кумдыклан пайлыме улмаш. Кажне кумдыкышто суртоза-влак сайлыме йӧн дене «думче» але окладчик олмыш кок еҥым сайленыт, нунын кокла гыч иктыжым-влакым шеледылыныт, кажне шке ужашыштыже иктӧрлыкым эскерен да кресаньык-влак кокласе чыла ӱчашымаш да келшыдымаш-влакым тӧрлен шогеныт. Тиде тыге ышталтын: ӱчашыше-влак 20 думче-влак кокла гыч ту еҥым кораҥденыт, кудыжлан нуно шке пашаштым лончылаш ӱшанен огытыл. Кодшо-влак кокла гыч шерева почеш кумытшым сайленыт. Думче-влакын пунчалыштым помещик пеҥгыдемдышаш улмаш, ончыктымо да пеҥгыдемдыме деч вара илышыш шыҥдаралтын. Бурмистр да старостам тыгак мер калык сайлен. Тылеч посна, именийыште тулык суд лийын. Туге гынат, кресаньык-влак помещикым моктен огытыл. Мутлан, Шереметевын кресаньык-влак деч нунын мландыштым шке погышкыжо тӱрыснек налмыж годым, тудо жапысе тӧртык-влак почеш, нунылан пеш йӧндымӧ темлымыжлан вуйым шийыныт. Шереметев «вожым колтышо», колыштдымо еҥ-влак дене пеш пеҥгыдын кутырен, нуным вес Йӱрнӧ ялышкыже (Васильсурск уезд) илаш колтен да чӱчкыдынак нуным, Богородскийыште улшо, чыла илыш йӧн деч посна коден. Кугешныше да чылажымат шке кидыштыже кучен илаш тунемше айдеме семын, Шереметев тыгак верысе вуйлатыше, губернатор-влак, князь М. А. Урусов да А. Н. Муравьёв дене тушманла илен. Кресаньык-влак да губернатор Муравьёв дене поснак кугу пудыранчык-влак кресаньык реформо  (руш.) (мар. деч ончыч, 1858—1859 ийласе телым, лийыныт.

Крепостной-влакын утаралтшашыштым умылен, Шереметев кресаньык-влаклан шке эрыкыштым оксала налаш темлен, тидын годым кресаньык погымдарын кажне теҥгежлан 25 теҥгем тӱлаш кӱштен. Кресаньык-влак ончыкылык илыш тыглаяк вашталтшашым (эмансипацийым) умылен, оксала утаралташ кӧнен огытыл, Шереметев нунын ваштареш тӱрлӧ торжа да неле йӧн-влакым кучылтын. Уезд вуйлатыше Стремоухов шкеже, калык ончылно Шереметевын ойжым арален, варажым умылен, оза «шке виктемжым утыжден пиктен кучен да тыгодым ушыжо чын пеҥгыдылыкын чекше деч ӧрдыжкӧ каен», кеч варажым тудын пашажым «калыкын вучымо эрыкше нерген тӱрлӧ шонымаш» дене умылтараш тӧчен гынат. Губернатор, кресаньык-влакым Шереметевын пызырымыж деч аралышыла, Богородский погымдар (вотчина) виктемыште кагаз-влакым печать дене петыраш кӱштен да Элгӧргӧ паша министр деч формально шымлымашым эртараш йодын. 1859 ий ӱярня тылзын 28-ше кечынже, Кӱшылъайдемын кӱштымыж почеш, флигель-адъютант граф Бобринский илемыш колталтын, тудлан кӱштымӧ: «Шереметев дене шкеак вашлийын, тудын деч ты йодыш нерген умылтарымашым йодаш да, нуным терген лектын, кӱлеш лиеш гын, тудым кресаньык-влакым шыгыремдылме, осал пашам чараш кӱлмӧ нерген ӱшандараш. Шереметев ты ойым шотыш ок нал гын, пашам шымлаш тӱҥалме нерген (следствийым) увертараш». Граф Бобринскийын шуктышаш пашаже (миссийже) ӧрдыж гыч ончымаште кугу лектышан лийын. Горбатовысе дворян-влак тудлан кагазым кучыктеныт, кудыштыжо «кресаньык-влакын шинчашт ончылно дворянствын сайлыме верысе кучемын вержым да ыҥжым кӱкшын акленыт, чыным аралымыжлан» тау мутым ойленыт. Ты жапыштак Бобринский, ӱярня тылзын 10-шо кечынже, Муравьёвлан увертарен кертын, «шолып ойпуышо С. В. Шереметевын кумылжылан кӧра, тудо кресаньык-влакым колыштарен кертын, тидын нерген теве мо ӱшандарен кертеш: тышеч кайымыж деч ончыч кресаньык-влак шке помещикыштын поро кумылжылан тауштен, юмын ончылно кумалыныт».

Шереметев погымдар оксан ик теҥгеж гыч 25 ырым налын да «кызытсе жап гыч кресаньык-влаклан окса дене утаралташ темлаш огыл, виешлаш огыл, шке пашашт дене илаш эрыкым пуаш, лишыл жапыште помещик пелен улшо кресаньык-влакын илыш йӧнышт вашталтмым вучышыла, титален илыме вер гыч кусарен ашныме йӧным тетла кучылташ огыл, тыгак шке кресаньык-влакым, уездысе дврян-влакым вуйлатышын келшымыж деч посна, рекрутыш пуаш огыл». Но тидын деч вараат Шереметев ден Муравьёв кокласе вашшогымаш пытен огыл: Шереметев Муравьёвым тудын кагазше-влакым печать дене поген налмыжлан титаклен, тыге «кугыжаныш ончылно сулыкан-влак дене гына ышташ лиеш, нунын чотыштышт тудо ок шотлалт, вет тудо кужу жап да тичмаш ӱшан дене престоллан да ачамландылан служитлен». «Тидын деч посна», тудо ты шотышто серен, «Шереметев тукымышто (ме чыланат тидын дене кугешнена) элым ужалыше-влак нигунамат лийын огытыл да Юмын полшымыж дене огыт лий». Муравьёв ты жапыштак граф Бобринскийын пашажлан да Шереметевын да Стремоуховын «койышыштлан» вуйым шийын.

"Шке кокласе ужмышудымаш да тошто ӱчашымаш кок еҥын кылыштым пӱсемден нелемден, нуно шукертсек ваш шымлен эскереныт да вучыдымын Угарман мландыште вашлийыныт… Вашшогымаш пеш тура да торжа лийын. Айдеме-влакын верышт ӧрыктарышын алмашталтын: тошто декабрист да тӱрлӧ вийлан ӱшаныше титаклыше администраторын олмышкыжо логалын, а, 25-ше ийысе пудыранчык ваштареш улшо, тошто салтак ынде кучемлан ваштарешлыше айдемыш лектын. Нунын коклаште тошто илыш гыч тӱрлӧ ончалтыш уэш кынелын, сеҥаш лийдыме кок кугу куат ваш тӱкнен. Мучаште Стремоуховлан, Кӱшылъайдемын кӱштымыж почеш, шылталмут увертаралтын, а Шереметевлан Элгӧргӧ паша министерстве гыч конфиденциал серыш колталтын, мом тушто серыме — раш пале огыл, но тудын илемжым да тудым шкенжымат аралаш кӱлмӧ нерген кутырен келшыме улмаш. Иктешлымаш тыгай лийын: Шереметев «Российым курымешлан коден каен да кугу ийготан коча лиймеке, Женевыш илаш куснен. Тушто, ойлат, тудым черкыште вашлийыныт»… С. В. Шереметев, «пеш ушан», «нойыде пашам ыштыше, чолга да сеҥаш лийдыме вий-куат дене чапланыше айдеме» лийын. Тиде жапыштак тудо «неле да йӧсӧ койышан айдеме» лийын, кудышто «Александр I жапысе сар ру (закваска)» аралалтын… Тудын сарысе сеҥымашыже-влак нерген император Александр II  (руш.) (мар. пален, тудо икана шке флигель-адъютантше С. А. Шереметев дене мутланымаште шке «родыжын» чапше нерген ойлымыж годым пелештен: «C’etait un mauvais coucheur!».

1866 ий шорыкйол тылзын 6-шо кечынже Монтрёшто шӱм шогалме дене писын колен[3], Петербург воктене Сергиев пустыньыште тоеныт.

Еш илыш

Шереметев ӱдырым налын огыл, но кресаньык Надежда Зайцева дене ныл йочаже лийын, нуно Сергеев фамилийым налыныт[4]:

  • Василий Сергеевич (1857—1910) — Сербий (1907) да Швеций (1909) посол; камергер.
  • Василий Сергеевич, изирак (1858— ?) — Анастасия Павловна Жердинскаям марлан налын.
  • Юлия Сергеевна (? — 1910) — Борис Алексеевич Шереметевлан (1831—1886) марлан лектын
  • Надежда Сергеевна — Баланокилан марлан лектын.

Суаптар-влак

  • 3-шо степенян шнуй Аннан орденже «Патырлыклан» шпага ӱмбалне (1812)[5]
  • 4-ше степенян шнуй Владимирын бант дене орденже (1813)[5]
  • 2-шо степенян шнуй Аннан орденже (1814); орденлан алмаз тамга-влак (1819)
  • 3-шо степенян шнуй Владимирын орденже (1826 ий сорла тылзын 22-шо кечынже)[6]
  • 4-ше степенян шнуй Георгийын орденже (1829)[5]
  • 1-ше степенян шнуй Аннан орденже (1830 ий шорыкйол тылзын 1-ше кечынже)[5]
  • «Патырлыклан» шӧртньӧ саргурал, алмаз дене (1830)[5]
  • 2-шо степенян шнуй Владимирын орденже (1831)[5]
  • Сар чап дене ойыртемалтмылан 2-шо степенян Польшысо тамга (1840)[5]
  • XXV ий титакдыме службылан Ойыртем Тамга (1840)[5]
  • Кульмысе ырес (Пруссий Королевстве)[5]

Палемдымаш

  1. ↑ История Марийского края в лицах, 2012, с. 207.
  2. ↑ Мочаев, 2007, с. 403.
  3. ↑ 1 2 ЦГИА СПб. ф. 19. оп. 123. д. 22. С. 66
  4. ↑ Губастов К. А. Генеалогические сведения о русских дворянах и дворянских родах, происшедших от внебрачных союзов. — СПб., 1915. — С. 179. — 233, [13] с. с. — 2 экз.
  5. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Список гражданским чинам первых четырёх классов по старшинству. Составлен в Герольдии и исправлен по 1 сентября 1843 года. Санкт-Петербург, 1843.
  6. ↑ Список кавалерам императорских российских орденов всех наименований на лето от Рождества Христова 1827. Часть II. Список кавалерам ордена Св. Владимира 1, 2, 3 и 4 степени. Санкт-Петербург, 1828.

Литератур

  • Шереметев 1-й Сергей Васильевич | Биографии участников наполеоновских войн, Отечественной войны 1812 г. | Napoleonic.ru (руш.). web.archive.org. Тергыме кече: 14 шорыкйол 2026.
  • Исторический сборник о нижегородских губернских предводителях дворянства 1785—1896 гг. Составлен потомственным дворянином Нижегородской губернии, действительным статским советником, Михаилом Андреевичем Зеленецким. Нижний Новгород: Типография У. А. Скирмунт (бывш. А. А. Ржосницкого), 1902.
  • Шереметев Сергей Васильевич // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2007. — С. 403. — 2032 экз. — ISBN 5-87898-357-0.
  • Шереметевы // История Марийского края в лицах (XIV — начало XX веков). — Йошкар-Ола: МарНИИЯЛИ, 2012. — С. 205—211. — 392 с. — 1000 экз. — ISBN 978-5-94950-060-6.
"https://mhr.ruwiki.ru/w/index.php?title=Шереметев,_Сергей_Васильевич&oldid=1231984" гыч налме