Терехов, Иван Акинфович
| Иван Акинфович Терехов | |
|---|---|
 | |
| Шочмо кече | 26 идым (8 шыжа) 1835 |
| Шочмо вер | |
| Колымо кече | 18 (30) ӱярня 1880 (44 ий) |
| Колымо вер | |
| Эл | |
| Паша | фотограф |
 РУВИКИ.Медиаште медиафайл-влак | |
Иван Акинфович (Акинфиевич)[1][2] Терехов (1835 ий 26 сентябрь [8 октябрь], Екатеринбург, Пермь губерний — 1880 ий 18 март, Екатеринбург, Пермь губерний)[1] — российысе фотограф да Екатеринбургышто икымше фотоательем почшо[3][4]. Тереховмытын фотограф династийыштым негызлыше[4], Екатеринбургысо 2-шо гильдиян купеч[5]. Фотографий паша дене пеш шуко наградын озаже. Князь Алексей Александровичын разрешенийже почеш шке пашалаштыже Тудын Императорлык Кӱкшытшын лӱмеш сӱретшым ончыкташ луктеден[2].
Биографий
1835 ий[2] 26 сентябрьыште[1] (южо возымаште 1840 ий ушештаралтеш)[1] Пермь губернийысе Екатеринбургышто мещан ешеш шочын[1].
1850-ше ийла мучаш гыч пӱтынь ешыже Екатеринбургышто шкенжын кок пачашан пеле кӱ пӧртыштыжӧ Тӱҥ проспект, 8-ште (кызыт Ленин проспект) илен[6]. Иван Екатеринбургысо уездный училищым тунем пытарен[1]. Иванын шочмо изаже — Николай Акинфович Терехов[2].
Екатеринбург оласе думын гласныже[6] да черке старосто лийын[6].
Фотографий дене пашаланымаш сай парышым конден, тидыже Тереховлан 2-шо гильдиян купеч лияш йӧным пуэн[7]. Туге гынат шалатылме илыш койыш тудым 1880 ийыште панкрутыш шуктен[1][6]. Тыгеракын, Российысе историй да краевед Н. К. Чупин ик серышыштыже палемден: «Терехов шкенжын чынжымак сылне пашажлан пеш шуко налеш, но шке артист койышыжлан кӧра пеш кумда йол дене ила. Кодшо ий тӱҥалтыште лачак поян шӧртньӧ промышленник да шке семынже ораде Колчинын полышыжо веле тудын чыла погыжым парымжылан верч аукцион гыч ужален колтымо деч утарен»[6].
Кумло вич ияшыж годым Иван Акинфовичын ватыже Александра Савельевна (шочынжо Голышева) колен[6].
Художник А. И. Корзухинын возымо Александра Савельевнан портретше Екатеринбургысо сӱрет галерейыште верланен[8].
Иван Акинфович пелашыже деч вара идалык гыч, 1880 ий 18 мартыште, Екатеринбургеш колен[1]. Ивановский шӱгарлаште ватыж пелен тойымо[1].
- Александра Савельевна Терехова
А. С. Терехова (1875)
А. С. Терехован портретше (А. Корзухин, 1875)
А. С. Терехова малыме пӧлемыште (1879)
1881 ийыште Тереховын пӧртшым торгайыме дене ужалыме[1].
«Фотограф И. Тереховъ»
Иван Терехов тӱҥ проспектыште шке пӧртшын икымше пачашыштыже «Екатеринбургышто Тереховын фотографийже» оласе икымше фотомастерскойым почын. Мемнан кече марте оралте аралалт кодын огыл, а пӧрт олмышто кызыт «Тӱҥ проспект» галерей верланен[6][9].
1875 ий 27 февральысе «Ирбитысе ярмиҥга лаштыкыште» фотограф Иван Тереховын пашаж нерген увер савыкталтын. Тудо Пассаж ваштареш Мензелинцевын наследникше-влакын пӧртыштышт пашам ышта манын палемдыме. «Тӱрлӧ кугытан да тӱшкан фотографий портретым войзем; рӱмбык игече фотографий пашалан чаракым ок ыште»[10].
«Ирбитысе ярмиҥга лаштык» увертарен: «Терехов шкаланже пеҥгыде репутацийым налын: тыште тудын пашаже, кузе ойлат, южгунам тышке толын лекше чыла моло фотографмыт деч утларак аклалтеш, да сандене нине господа-влак, тыгай келшыдыме конкурентым вашлиймекышт, шукыж годым мемнан оланам вигак коден каят»[3].
1875 ийыште «Ирбитысе ярмиҥга лаштык» палемда: «И. А. Терехов эреак нойыде пашам ыштымыже, шочынак да вияҥден толмо художник шижмашыж дене, тыге каласаш лиеш гын, шке произведенийлаштыже моткоч чапле кӱкшытыш шуын. …Пашан технике велже гыч г. Терехов эн тыгыде ӱзгарымат налаш пеш чот ойыркалыме деч ок кодо, да фотографий шотышто кеч-могай саемдымашым эскерен шукташ манын, нимогай оксамат ок чамане… Мыланна эше каласаш гына кодеш: поян Екатеринбург ола, кушто г. Терехов эре ила, шке кӧргыштыжӧ сайын тунемше вияҥше еҥ-влакым ашна, нунышт мемнан рӱдола-влакнашке да касвел кугыжаныш-влакын цивилизаций рӱдерышкышт чӱчкыдын миен коштмышт дене чыла йытырлакымат аклен моштымыштым пеш чот вияҥденыт, да сандене г. Терехов, ынде обществын йодмашыже дене тӧр кӱкшытыш шогалмеке да тудын вучымыжым онылгоч пален моштымеке, нунын коклаште шкенжын артистлык произведенийже-влакым сайын аклыше-влакым эртак муэдаш тӱҥалеш»[11].
Иван Терехов Екатеринбургышто да Уралысе моло олалаште фотографийым ыштеден, «кугу да изи кугытан портрет ден картычке-влакым, стереоскопиян сӱрет-влакым» ыштен[7].
1879 ийыште Иван Терехов Естествознанийым йӧратыше-влакын Уралысе ушемыштлан (УОЛЕ) 900 утла сӱретым да фотографийым ыштен[1].
Иван Акинфовичын колымекше, фотографий мастерскойыштыжо пашам тудын изаже Николай Терехов шуен[12].
Паша-влак
- 1875 ий 3 февральыште, Ирбит олалан шӱдӧ ий темме кечын, войзымо сын-влак, оласе обществын тӱжвал сынже, императрице Екатерина II кумалмыже годым шарныктышым шогалташ ямдылыме верыште павильонан площадь, шарныктышын проектше да оласе обществын пӧртшын кӧргӧ сынже[10];
- Икмыняр фотографий «Российысе костюм-влак альбом. 1878» манмашке пурен (Российысе калыкле книгагудышто аралалтеш)[1];
- Коронан еҥ-влакын фотографийышт, тидын шотыштак Николай Максимилиановичын портретше (11.06.1866)[13].
2019 ийыште Свердловск областьысе краевед тоштерыште тудын пашаже-влаклан «Урал фотограф-влак» цикл гыч ончер пӧлеклалтын[5].
М. А. Нуров, Екатеринбургын вуйлатышыже (1873 ден 1880 коклаште)
Д. П. Соломирский
Н. К. Чупин
Грехова Александра
Поляк костюман рвезе
Награде-влак
Иван Акинфович шке сеҥымашыжлан ик гана веле огыл награде дене палемдалтын:
- 1872 — Москваште Пӱтынь Российысе политехник ончерыште той медаль[14];
- 1873 — «Тудын Императорлык кӱкшытшын Кугу государь Алексей Александровичын фотографше» титул («фотограф Е. И. В.»)[1];
- 1876 — Филадельфийыште Тӱнямбал йӧнозанлык ончерын руш пӧлкаже деч награде[1];
- 1882 — 1882 ийысе Пӱтынь Российысе йӧнозанлык ончерыште ший медаль (колымекше)[1].
Палемдымаш
- ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 Екатеринбург. Энциклопедия., 2002, с. 548.
- ↑ 1 2 3 4 Под общей редакцией А.П. Попов, 2013, с. 403.
- ↑ 1 2 Утраченный Главный проспект.
- ↑ 1 2 «Первые фотографы Екатеринбурга»: историческая лекция в «Доме Метенкова».
- ↑ 1 2 СОКМ.
- ↑ 1 2 3 4 5 6 7 Кладбища с историей: где похоронены люди, менявшие Екатеринбург, — от первого садовода до цареубийцы. Екатеринбург онлайн.
- ↑ 1 2 В Екатеринбурге открылась выставка в честь первых фотографов города.
- ↑ Портрет Александры Савельевны Тереховой.
- ↑ Екатеринбургская неделя.
- ↑ 1 2 Ирбитский ярмарочный листок, №23.
- ↑ Листая страницы столетий, 2008, с. 52.
- ↑ Беркович, Бухаркина, 2015.
- ↑ Пермские губернские ведомости.
- ↑ Попов, 2013.
Литератур
- Протоколы Екатеринбургской городской думы за 1-е полугодие 1879.. — Екатеринбург, 1879. — С. 140. — 157 с.
- И. Терехов. Объявление. — Пермские губернские ведомости, 1866. — С. 175.
- [1] // Екатеринбургская неделя. — 1881. — № 15. — С. 223.
- Лица имеющие купеческие свидетельства // Пермские губернские ведомости. — 1869. — № 88. — С. 418.
- И. Терехов. Объявление // Ирбитский ярмарочный листок. — 1875. — № 23. — С. 116.
- А. Шмидт. Фотограф-художник И. А. Терехов // Ирбитский ярмарочный листок. — 1875. — № 11. — С. 53.
- Екатеринбург. Энциклопедия.. — Екатеринбург: Академкнига, 2002. — 728 с. — ISBN 5-93472-068-6.
- Под общей редакцией А.П. Попов. М-Я // Российские фотографы (1839-1930). Словарь-справочник. Том 2. — Коломна: Музей Органической Культуры, 2013. — 816 с. — ISBN 978-5-4465-0050-5.
- Екатеринбург: Листая страницы столетий (1723–2008). 2е издание, исправленное идополненное. — Екатеринбург: ИД «Сократ», 2008. — 240 с. — ISBN 978-5-88664-326-8.
- Е. М. Бирюков. Первый фотограф Екатеринбурга Иван Терехов. — Екатеринбург: Третьи Татищевские чтения: тез. докл. и сообщ., 2000. — С. 299—301.
- Тереховы. Первая выставка из цикла «Уральские фотографы». — Свердловский областной краеведческий музей.
- Е. Бирюков. Его рукой водила муза, но «пером» был фотоаппарат // «Уральский музей» (газета). — 2005. — № 7.
- Альбом костюмов России // отдел эстампов РНБ (Шифр хранения Э АЛЭтн63/3-6).
- Морозов С. Русская художественная фотография. Очерки из истории фотографии 1839—1917. — М.: Искусство, 1955. — С. 48. — 184 с.