Тамак деч посна тӱнямбал кече

РУВИКИ — эрыкан энциклопедий гыч материал
Тамак деч посна тӱнямбал кече
«Кажне кечым Тамак деч посна тӱнямбал кечым ыште». Тӱнямбал тазалыкаралтыш организацийын постерже, 2018.
«Кажне кечым Тамак деч посна тӱнямбал кечым ыште». Тӱнямбал тазалыкаралтыш организацийын постерже, 2018.
Ыҥ Тамак шупшмым кудалтымаш
Ышталтын 1989 ий 17 майысе WHA42.19 №-ан резолюций дене
Ыштыше Тӱнямбал тазалыкаралтыш организаций
Палемдат Тӱнямбал пайрем
Кече 31 ага
Логотип РУВИКИ.Медиа РУВИКИ.Медиаште медиафайл-влак

Тамак деч посна тӱнямбал кече ( ООН-ын моло официал йылмыла дене: англ. World No Tobacco Day, араб. اليوم العالمي للامتناع عن التدخين, ‎исп. Día Mundial Sin Tabaco, кит. 世界无烟日, фр. Journée mondiale sans tabac

руш. Всемирный день без табака) — 1990 ий гыч ий еда 31 майыште палемдыме тӱнямбал пайрем.

Историй

1989 ий 17 майыште Тӱнямбал тазалыкаралтыш ассамблейын  (руш.) (мар. 42-шо сессийыштыже Тӱнямбал тазалыкаралтыш организаций «Тамак деч посна тӱнямбал кечым» пеҥгыдемден (WHA42.19 №-ан резолюций)[1].

Пайремым Ушнышо Калык-влак орагнизацийын тӱнямбал кече кышкарышкыже пуртымо.

  • Пайрем кечылан 31 майым ойырымо[2].
  • Ты пайремын тӱҥ шонымашыжлан уло тӱнясе калыклан тамакым тӱргымым кудалташ да шке тазалык верч азапланымаш шотлалтеш[2].

1990 ий 31 майыште икымше гана «Тамак деч посна тӱнямбал кече» палемдалтын.

2003 ий майыште 192 эл гыч ВОЗ-ын членже-влак Тамак ваштареш кучедалме шотышто ВОЗ-ын Рамочный манме конвенцийжым луктыныт. 2005 ий 27 февральыште Конвенций вийым налын[1][3].

  • Конвенций тӱшка верлаште тамакым шупшмым, тамак изделийым ыштен лукташ да ужалаш налогым, тыгак нунылан акым кугемдымым чара. Конвенций дене келшышын, тамакым шупшмын эҥгекше нерген шижтарымашан возымаш-влак тамак изделийын упаковкыжын пел кумдыкшым айлышаш улыт[3].

2006 ий 6 февральыште Женева олаште 110 эл гычын тамак ваштареш кучедалме шотышто ВОЗ-ын Рамочный конвенцийжын кугыжаныш-участникше-влакын икымше вашлиймашышт лийын[1].

2024 ийлаште конвенцийын участникше семын 183 эл лийын[2].

Кылдалтше событий-влак

  • 1977 ийыште США-ште Американ онкологий ушем  (руш.) (мар. «Тамакым тӱргымым кудалтыме тӱнямбал кече» пайремым тӧнежлен[4].
  • 1984 ийыште Великобританийыште «Тамакым шупшмым кудалтыме кече» пайремым тӧнежлен.
  • 2001 ийыште «Тамакым шупшмым шагалемдыме нерген» икымше федерал тӧртыкым лукмо[5].
  • 2013 ий 1 июньышто Российыште «Йыр улшо тамак пуш да тамак шупшмо деч еҥ тазалыклан эҥгекым ыштыме деч аралыме нерген» федерал тӧртыкым пеҥгыдемденыт[6].
Индонезийын маркыже — 1997 — Colnect 254165 — Тамак шупшмо дене кучедалме тӱнямбал кече

Шымлымаш-влак

ВОЗ-ын 2013 ийлан данныйже почеш тамакым шупшмо дене начарештше 25 утла чер (шӱм-вӱргорно, шодо да онкологий) нерген увертареныт[7].

British Doctors Study-н Британ шанчызе-влакын шуко ий шымлымышт дене доказатлыме: тамакым шупшмаш шодо рак да миокард инфаркт чер дене черланен кертме лӱдыкшым кугемда, ий еда тӱня мучко 6 миллион наре еҥым, пассивный тамак шупшшо-влакымат, колымашке шукта[7].

«Кид-йол вӱргорнын да моло артерийын эн нелын локтылалтше, икте огыл коронарный шунтированиян пациент-влакым шкеак палем, нуно проблемым умылат да тидым ышташ шонат гынат, тамакым шупшмым кудалтен огыт керт. Шукыж годым медикаментозный средстве-влак полшат, но нунын ӧрдыж эффектышт уло, южгунам суицидальный койышым тарватен кертыт. Поснак шӱм-вӱргорно черан еҥ-влак шотышто, молан манаш гын эше ик уда эффектлан шӱм-вӱргорно осложненийын провокацийже шотлалтеш», — интервьюшто РФ Тазалык аралтыш министерствын профилактике медицине шотышто специалистше С. А. Бойцов ойлен[7].

Теме-влак

Ий еда ты кечым пайремлаш темым ойырат[8]:

  • 1990 ий — «Йоча жап да рвезе пагыт тамак деч посна»[9];
  • 1991 ий — «Тӱшка вер да транспорт: лучо тамак дене пайдаланаш огыл»;
  • 1992 ий — «Паша верыште тамак деч посна: лӱдыкшыдымӧ да таза»[9];
  • 1993 ий — «Тазалыкаралтыш услуго-влак: мемнан окнана тамак деч посна тӱняш»;
  • 1994 ий — «Тӱшка увер йӧн да тамак: тазалык нерген уверым шарымаш»;
  • 1995 ий — «Тамак тендан шонымо деч шергаканрак»[10];
  • 1996 ий — «Спорт да сымыктыш тамак деч посна»[11];
  • 1997 ий — «Тамак деч посна тӱня верч чумыргымаш»;
  • 1998 ий — «Тамак деч посна кушмаш»;
  • 1999 ий — «Пачкым шеҥгелан кодо»[12];
  • 2000 ий — «Тамак пуштеш, шкендычым ондалаш ит пу»;
  • 2001 ий — «Тамакым пассивно шупшмаш пуштеда — айста южым эрыктена»[13];
  • 2002 ий — «Спорт тамак деч посна»[14];
  • 2003 ий — «Тамак деч посна кино ден мода»[15];
  • 2004 ий — «Тамак да нужналык: мучашдыме йыргек»[16];
  • 2005 ий — «Тазалыкаралтыш пашаеҥ-влак да тамак ваштареш кучедалмаш»[17];
  • 2006 ий — «Кеч-могай сынан да тӱрлештарыме тамакат чот лӱдыкшӧ»[18];
  • 2007 ий — «Еҥ-влакын шикшдыме верлаште лийме верышт»[17];
  • 2008 ий — «Самырык-влак тамак деч посна»[17];
  • 2009 ий — «Тамакын тазалыклан эҥгекым кондымыж нерген шижтарымаш»[17];
  • 2010 ий — «Гендерный сӱрет да тамак: маркетингын ӱдырамаш-влаклан посна тӱткышышт»[17];
  • 2011 ий — «ВОЗ-ын тамак шупшмо ваштареш кучедалме тамак рамочный конвенцийже»[17];
  • 2012 ий — «Тамак йӧнозанлыкын вашшогымашыже»[17];
  • 2013 ий — «Тамак рекламым, ужалаш таратымым, тамак компанийын спонсор лиймыжым чараш»[17];
  • 2015 ий — «Тамакым тӧртыкдымын ужалымым чараш»[17];
  • 2016 ий — «Тыглай вӱдылкылан ямде лияш»[17];
  • 2017 ий — «Тамак — вияҥмаште чарак»[17];
  • 2018 ий — «Тамак да шӱм чер»[6];
  • 2019 ий — «Тамак да шодо чер»[8];
  • 2020 ий — "Тамак да у тукым[19];
  • 2021 ий — «Тамак деч утлаш пунчалым лукса»[20];
  • 2022 ий — «Тамак — йырым-йырысе йырвелым лӱдыктымаш»[21];
  • 2023 ий — «Шурным тамак шупшашлан огыл, а кочкашлан куштыза»[22];
  • 2024 ий — «Самырык-влак пашалан пижыт да шомакым налыт»[2];
  • 2025 ий — «Манипулятор-влакын шонымашышт ваштареш шогалына!»[23];
  • 2026 — «Ямым почшыла — никотин да тамак ден аяргымаш ваштареш шогымо»[24].
«Тамак деч посна тӱнямбал кече», Тюмень, 2017 ий

Мероприятий-влак

«Тамак деч посна тӱнямбал кечын» кугыжаныш кӱкшытыштат, калыкыштат мероприятий-влак эртаралтыт:

  • Туныктымо акций;
  • Конференций, семинар, лекций-влак;
  • Шанче ончер-влак;

Спорт таҥасымаш, куржталмаш, таҥошкылмаш, флешмоб-влак.

Пайрем тӱрлӧ СМИ-ште кумдан ончыкталтеш. Мутлан, социал кыллаште тиде кечын тыгай хештег-влакым шындат: #деньбезтабака, #Россиянекурит[25].

2008 ийыште ВОЗ Рамочный Конвенцийын положенийже-влакым кумдаҥдашлан мере комплексым пуртен[6]:

  • Тамакым шупшмо мониторинг;
  • Еҥ-влакым тамак шикш деч аралымаш;
  • Тамак шупшмым чарашлан полышым темлымаш;
  • Тамак дене кылдалтше лӱдыкшӧ нерген шижтарымаш;
  • Рекламылан чарымашым эскерымаш, тамак изделийым ужалаш кумылаҥдымаш да спонсорство;
  • Тамак изделийлан налогым кугемдымаш.

2019 ийыште Российыште 2035 ий марте ямдылыме «Тамакым шупшмо ваштареш кучедалме шотышто концепцийым» лукмо[2][26].

2019 ий гыч Российын тӱрлӧ олаштыже «Кушталте, шӱлӧ, тамакым ит шупш!» акций эртаралтеш[22].

2023 ийыште Елец олаште «Лучковская» Модельный Йоча книгагудо «Ме тамакым шупшмылан Уке манына!» стрит-акций эртаралтеш

2024 ийыште ВОЗ уло тӱнясе тӱрлӧ олаште посна дистанцийыш таҥошкылмашым организоватлен[27].

Российыште Тамак деч кораҥме арня (27 май гыч 2 июнь марте) эртен[2].

Челябинскыште «Йоча-влакым тамак йӧнозанлыкын коклаш пурымыж деч аралена!» девиз дене «Чарныза шойыштмым» кампаний эртен. Тудо самырык тукымым тамакым шупшмо деч аралышаш да тамак корпораций-влакын тазалыкым аралыме да мер шонымаш политикылан влиянийыштым шагалемдышаш[28].

Песчанокопский районысо книгагудылаште «Самырык тукым чын ойырымаш верч» проект кышкарыште «Тамак шикше деч посна илышым ойыро» тазалык шагатым эртарыме[29].

2025 ийыште Москошто «Никулинский» тӱвыра пӧртыштӧ  (руш.) (мар. «Тамак деч посна кече» увер акций эртен[30].

Доброе селасе Добросельский модельный книгагудышто (6-шо №-ан филиал) «Яндар юж» Таза илыш йӱла акций эртаралтын[31].

«Тамак деч посна тӱнямбал кече»

Палемдымаш

  1. ↑ 1 2 3 Деятельность ООН в области здравоохранения (руш.). un.org. Тергыме кече: 29 ага 2026.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 Всемирный день без табака, 20240531T0051, <https://ria.ru/20240531/tabak-1949096091.html>. Тергыме: 29 ага 2026. 
  3. ↑ 1 2 Рамочная конвенция Всемирной организации здравоохранения по борьбе против табака. docs.yandex.ru. Тергыме кече: 29 ага 2026.
  4. ↑ Международный день отказа от курения. viza-usa.ru. Тергыме кече: 29 ага 2026.
  5. ↑ Всемирный день без табака 2025: какого числа, история и традиции праздника, <https://www.kp.ru/family/prazdniki/vsemirnyj-den-bez-tabaka/>. Тергыме: 29 ага 2026. 
  6. ↑ 1 2 3 Всемирный день без табака, 20180531T1033, <https://ria.ru/20180531/1521580115.html>. Тергыме: 29 ага 2026. 
  7. ↑ 1 2 3 Всемирный день без табака отмечается в пятницу, 20130531T0102, <https://ria.ru/20130531/940454258.html>. Тергыме: 29 ага 2026. 
  8. ↑ 1 2 31 мая — Всемирный день без табака | ФБУН «Ростовский научно-исследовательский институт микробиологии и паразитологии» Роспотребнадзора (руш.). rniimp.ru. Тергыме кече: 29 ага 2026.
  9. ↑ 1 2 World No-Tobacco Day, 1992. cdc.gov. Тергыме кече: 29 ага 2026.
  10. ↑ World No-Tobacco Day, 1995. cdc.gov. Тергыме кече: 29 ага 2026.
  11. ↑ World No-Tobacco Day -- May 31, 1996. cdc.gov. Тергыме кече: 29 ага 2026.
  12. ↑ World No-Tobacco Day -- May 31, 1999. cdc.gov. Тергыме кече: 29 ага 2026.
  13. ↑ World No-Tobacco Day --- May 31, 2001. cdc.gov. Тергыме кече: 29 ага 2026.
  14. ↑ В пятницу в столице прошла акция, посвященная Всемирному дню без табака, 20020531T1359, <https://ria.ru/20020531/161240.html>. Тергыме: 29 ага 2026. 
  15. ↑ 31 мая – Всемирный день без табачного дыма.
    В 2003 году Всемирный день без табака (31 мая) будет проводиться под девизом «Свободны...     (руш.). medicin.cap.ru (30 ага 2003). Тергыме кече: 29 ага 2026.
  16. ↑ Валерия Иванова. Табак и бедность (руш.). sovetskaya-adygeya.ru (1 пеледыш 2015). Тергыме кече: 29 ага 2026.
  17. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 31 мая - Всемирный день без табака, <http://kerchgb3.ru/novosti/meditsinskie-daty/143-31-maya-vsemirnyj-den-bez-tabaka>. Тергыме: 29 ага 2026. 
  18. ↑ 09:10 Табак опасен в любой разновидности (руш.). medicin.cap.ru (31 ага 2006). Тергыме кече: 29 ага 2026.
  19. ↑ «Камышловские известия». Вредно, но… (руш.). kam-news.ru. Тергыме кече: 29 ага 2026.
  20. ↑ Всемирный день без табака, 20210531T0038, <https://ria.ru/20210531/aktsiya-1734548412.html>. Тергыме: 29 ага 2026. 
  21. ↑ author (2022-05-25), Табак – угроза нашей окружающей среде!, <https://kamensk-uralskiy.ru/news/novosti_zdravoohranenija/15857-tabak-ugroza-nashey-okruzhayuschey-srede.html>. Тергыме: 29 ага 2026. 
  22. ↑ 1 2 Всемирный день без табака (руш.). niioz.ru (31 ага 2023). Тергыме кече: 29 ага 2026.
  23. ↑ Всемирный день без табака 2025 г.: разоблачим уловки манипуляторов! (руш.). who.int. Тергыме кече: 29 ага 2026.
  24. ↑ Call for nominations for the WHO World No Tobacco Day 2026 awards (амер. англ.). who.int. Тергыме кече: 29 ага 2026.
  25. ↑ 31 мая - Всемирный день без табака (руш.). farmacia-rm.ru. Тергыме кече: 29 ага 2026.
  26. ↑ Распоряжение Правительства Российской Федерации от 18.11.2019 № 2732-р ∙ Официальное опубликование правовых актов (руш.). publication.pravo.gov.ru. Тергыме кече: 29 ага 2026.
  27. ↑ World No Tobacco Day walk event (руш.). who.int. Тергыме кече: 29 ага 2026.
  28. ↑ Всемирный день без табака – 2024 (руш.). fbuz-74.ru (27 мая 2024). Тергыме кече: 29 ага 2026.
  29. ↑ Мероприятия, посвященные Всемирному дню без табака, прошли в библиотеках района - Новости Песчанокопского района - газета Колос, 2024-06-03, <https://kolosinform.ru/meropriyatiya-posvyashhennye-vsemirnomu-dnyu-bez-tabaka-proshli-v-bibliotekah-rajona/>. Тергыме: 29 ага 2026. 
  30. ↑ Информационная акция «День без табака» 2025, Московская область — дата и место проведения, программа мероприятия., <https://www.culture.ru/events/5718897/informacionnaya-akciya-den-bez-tabaka>. Тергыме: 29 ага 2026. 
  31. ↑ ЗОЖ — акция «Чистый воздух» к Всемирному дню без табака 2025, Грайворонский район — дата и место проведения, программа мероприятия., <https://www.culture.ru/events/5724777/zozh-akciya-chistyi-vozdukh-k-vsemirnomu-dnyu-bez-tabaka>. Тергыме: 29 ага 2026. 

Кылвер-влак

"https://mhr.ruwiki.ru/w/index.php?title=Тамак_деч_посна_тӱнямбал_кече&oldid=1234435" гыч налме