Россий кече
Б. Н. Ельцин лӱмеш книгагудын материалже
Б. Н. Ельцин лӱмеш книгагудын материалже
| Россий кече | |
|---|---|
 | |
| Тӱрлылык | Калыкын кечыже |
| Официал | Россий кече |
| Вес семын | 2002-шо ий 1-ше февраль марте — «Россий Федерацийын кугыжаныш суверенитетше нерген Декларацийым пеҥгыдемдыме кече» |
| Ыҥ | РСФСР-ын кугыжаныш суверенитетше нерген деклараций |
| Ышталтын |
1992-шо ий 11-ше июньышто (Россий Федераций Кӱшыл Каҥашын 2981-I №-ан «12 июньысо пайрем кече нерген» пунчалже дене) |
| Палемдат |
 Россий |
| Кече | 12-шо июнь |
| Пайремлымаш | концерт, патриотизм шӱлышан акций, фейерверк |
| Йӱла | Кремльыште Кугыжаныш премий ден суаптарым кучыктымаш |
 РУВИКИ.Медиаште медиафайл-влак | |
Россий кече (руш. День России) (ончычсо лӱмжӧ — Кугыжаныш суверенитет нерген Декларацийым пеҥгыдемдыме кече, тыгак Эрыклык Кече семын палыме) — Россий Федерацийын кугыжаныш пайремже, ий еда 12-шо июньышто палемдалтеш. РФ Кӱшыл Каҥашын 1992-шо ий 11-ше июньысо пунчалже дене РСФСР-ын кугыжаныш суверенитетше нерген Декларацийым пеҥгыдемдыме лӱмеш пайремлаш палемдыме. Каныш кече улеш[1][2].
Историй
1990-ше ий 12-шо июньышто РСФСР калык депутат-влакын I погынышышт РСФСР-ын кугыжаныш суверенитетше нерген Декларацийым пеҥгыдемдыме. Документ республикын Конституций ден законжо-влакын Совет Ушемын актше-влак деч виянрак улмыштым увертарен, тыгак кучемым пайлыме принципым да граждан-влак ден мер организаций-влаклан икгай правам пеҥгыдемден[3][4].
Пайрем каныш кече статусым РФ Кӱшыл Каҥашын 1992-шо ий 11-ше июньысо пунчалже дене келшышын пеҥгыдемдыме[1], эн ончыч пайрем Эрыклык кече маналтын[5].
1993-шо ий июньышто Борис Ельцин Россий граждан-влаклан ӱжмаште палемден:
«Россий шке кугыжаныш пайремжым — Эрыклык кечым — вашлиеш. Тиде пайрем шукерте огыл палемдалтеш, тудо илышышкына кум ий ончыч, Российын кугыжаныш суверенитетше нерген декларацийым пеҥгыдемдыме дене пурен[6].»
Президентын 1994-ше ий 2-шо июньысо кӱштыкшӧ почеш пайремым кугыжаныш пайрем семын увертарыме да Россий Федерацийын кугыжаныш суверенитетше нерген Декларацийым пеҥгыдемдыме кечеш шотлаш тӱҥалме[7].
1998-ше ийыште Борис Ельцин телевизор гоч ӱжмаште пайремлан «Россий Кече» лӱмым пуаш темлен.
Тиде лӱмым 2002-шо ийыште РФ-ын у Паша кодексшын вийыш пурымыжо дене официальнын пеҥгыдемдыме, тушто пайрем да каныш кече-влакым возымо[8].
Умылымашыже да контекст
Эксперт-влакын аклымышт почеш, пайрем деке кумыл жап эртыме семын вашталтын. Эн ончыч 12-шо июньым РСФСР-лан Совет Ушем состав гыч лекташ правам пеҥгыдемдыше Суверенитет нерген деклараций гоч умыленыт. Тудо жапыште кечым чӱчкыдын историй кыл лушкымо да кугыжаныш вияҥмашын ончычсо этапше деч торлымо дене кылденыт[9]. Илен-толын, СССР шаланымашым кугу геополитике пуламыр семын уэш аклымеке, пайремын тӱҥ шонымашыже вашталтын: тӱткышым эртышым шӧрымӧ олмеш кызытсе лӱдыкшӧ йодыш-влак дене лектышан пашам ыштымашке да ончыклык стратегийым чоҥымашке ойырымо[10].
2001-ше ийыште пайрем вашлиймаште Российын президентше Владимир Путин каласен:
«Нине ийлаште чыла чытен лекмына, чумыр опытна — сеҥымашнат, йоҥылышнат — икте нерген ойлат. Кеч-могай реформо еҥ-влаклан кӱлешан улмыж годым гына шотан лиеш. Реформо граждан-влаклан пайдале огыл гын — тудо шолдырга. Лач тиде российысе демократийын тӱҥ урокшо улеш. Тудын нерген ме тачат, Россий кечын, ойлышаш улына[11].»
ВЦИОМ аналитике рӱдерын йодыштмашыжын лектышыже почеш, россиян-влак кокла гыч пелыже (57 %) Совет Ушемын шаланымыжым чамана, тидын деч утлаш лиеш ыле манын шона (2026-шо ий 15-ше февральысе данный почеш)[12].
Йӱла да мероприятий-влак
Пайремын тӱҥ символжылан кугыжаныш триколор (кум тӱсан тисте) шотлалтеш, тӱҥ пайрем мероприятий-влак йӱла почеш Москошто Йошкар площадьыште эртат. 2001-ше ий гыч пайремлымаш Москошто да элын моло олалаштыже салют дене эрта[1].
Тиде кечын Кугу Кремль полатын Георгий залыштыже шанче да технологий, сылнымут да сымыктыш аланыште Россий Федерацийын Кугыжаныш премийже-влакым, тыгак права аралыме да суап пашаште кугу сеҥымашлан «Паша Талешке» медальым кучыктымо пайрем церемоний эрта[4][13][14].
Уло эл мучко оласе уремлам кугыжаныш тисте да темылан келшен толшо баннер-влак дене сӧрастарат. Фестиваль, концерт, ончер проект, спорт таҥасымаш да гражданстве ден патриотизм шӱлышан акций-влак эртат.
2024-ше ийысе ик эн кугу событийлан Краснодар крайысе Сукко посёлкышто эртарыме акций шотлалтеш, тушто 4 тӱжем утла квадрат метр кумдыкан российысе тисте куэмым шарыме. Шем теҥыз серыште эртарыме акций 1221 еҥ ушнен. Тиде сеҥымашым Российысе Рекорд книган экспертше-влак пеҥгыдемденыт[15].
12-шо июнь кече мужыраҥаш шонышо-влак коклаште чапланен. Тыге 2024-ше ийыште Россий кечын Москошто 165 еш чумырген[16].
2007-ше ий гыч «Российысе триколор» акций эртаралтеш, тудын кышкарыште волонтёр-влак кугыжаныш тисте гай кум тӱсан тасма-влакым пуэдат[1][4].
Россий кече лӱмеш Угарман кремль ӱмбалне пайрем салют
Санкт-Петербургышто Петровский фарватер кумдыкышто Россий кечын Россий тистым нӧлтымӧ акцийыште флайбордист-влак 12 метр кӱкшытыш нӧлталтыныт
«Маяковский» метро станцийыште шукерте огыл мужыраҥше вате-марий (2022-шо ий 12-шо июнь)
Волгоградыште илыше-влак Российын шӱдӧ метран тистыжым нумалыт (2023)
РФ-ын Россий кече лӱмеш Анапа воктене шарыме эн кугу тистыже (2024-ше ий 12-шо июнь)
«Ме — Российын гражданже-влак улына!» Пӱтынь Российысе акций йӱлаш савырнен. Тиде акций кышкарыште тунеммаште, спортышто але мер пашаште сеҥымашыш шушо 14 ияш тунемше-влак икымше паспортыштым пайрем шӱлышан вашлиймаште, тыгак кугыжанышын икымше еҥже-влак кид гычат налыт.[1][4].
Палемдымаш
- ↑ 1 2 3 4 5 История празднования Дня России - ТАСС, <https://tass.ru/info/14886739>. Тергыме: 9 пеледыш 2026.
- ↑ Указ Президента РФ О государственном празднике Российской Федерации. https://docs.cntd.ru (2 пеледыш 1994). Тергыме кече: 9 пеледыш 2026.
- ↑ 12 июня отмечают День России. Межпарламентская Ассамблея государств — участников СНГ. Тергыме кече: 9 пеледыш 2026.
- ↑ 1 2 3 4 День России 2026: когда, какого числа, как празднуют 12 июня, история праздника. РБК Life (28 ага 2026). Тергыме кече: 9 пеледыш 2026.
- ↑ День принятия Декларации о государственном суверенитете России - День России. ФГБУ «Президентская библиотека имени Б.Н. Ельцина». Тергыме кече: 9 пеледыш 2026.
- ↑ Обращение Президента Российской Федерации Б.Н.Ельцина к гражданам Российской Федерации накануне праздника - Дня независимости России. https://yeltsin.ru. Тергыме кече: 9 пеледыш 2026.
- ↑ День России 2026: какого числа, история и традиции. Комсомольская правда. Тергыме кече: 9 пеледыш 2026.
- ↑ День России 2026: когда отмечается и что за праздник, 2025-06-12, <https://ria.ru/prazdniki/den-rossii/>. Тергыме: 9 пеледыш 2026.
- ↑ Декларация о государственном суверенитете Российской Советской Федеративной Социалистической Республики. https://docs.cntd.ru. Тергыме кече: 9 пеледыш 2026.
- ↑ Путин разъяснил свои слова о "геополитической катастрофе" в контексте распада СССР - ТАСС, <https://tass.ru/politika/6603347>. Тергыме: 30 вӱдшор 2024.
- ↑ Выступление на торжественном приеме по случаю Дня принятия Декларации о государственном суверенитете России. http://www.kremlin.ru (12 пеледыш 2001). Тергыме кече: 9 пеледыш 2026.
- ↑ Опрос показал, сколько россиян сожалеют о распаде СССР, 2026-03-17, <https://ria.ru/20260317/sssr-2081239267.html?ysclid=mq0udf2agp240513489>. Тергыме: 9 пеледыш 2026.
- ↑ В День России Владимир Путин вручил медали «Герои труда РФ»: Кого наградил президент, 2024-06-12, <https://www.kp.ru/daily/27594/4944883/?ysclid=mq0vbl7enr427467348>. Тергыме: 9 пеледыш 2026.
- ↑ Путин в День России вручил госпремии и медали Героев Труда. www.rbc.ru (12 пеледыш 2023). Тергыме кече: 9 пеледыш 2026.
- ↑ На Кубани в День России развернули самый большой триколор страны, <https://tass.ru/obschestvo/21077565>. Тергыме: 9 пеледыш 2026.
- ↑ В День России в Москве поженились 165 пар, 2024-06-13, <https://www.interfax-russia.ru/moscow/main/v-den-rossii-v-moskve-pozhenilis-165-par?ysclid=mq0wcqeaqx371000254>. Тергыме: 9 пеледыш 2026.
Кылвер-влак
- Указ Президента Российской Федерации от 2 июня 1994 года № 1113 «О государственном празднике Российской Федерации»
- Ст.112 Трудового кодекса Российской Федерации от 30 декабря 2001 года № 197-ФЗ
- День России // ТАСС
День принятия Декларации о государственном суверенитете России — День России. Статья на сайте Президентской библиотеки