Попов, Никандр Семёнович
| Никандр Семёнович Попов | |
|---|---|
 | |
| Шочмо кече | 12 шорыкйол 1950 (76 ий) |
| Шочмо вер | |
| Гражданлык |
 СССР →  Россий |
| Паша сомыл | этнограф, мер пашаеҥ |
| Награде да премий | |
Ника́ндр Семёнович Попо́в (шоч. 12 шорыкйол 1950, Параньга район, Марий Автоном Совет Социализм Республик) — совет да россий шанче пашаеҥ, шанче-этнограф, мер пашаеҥ. Историй шанче кандидат (1981), В. М. Васильев лӱмеш Йылмым, сылнымутым да историйым шымлыше марий институтын историй секторым (1983—1993), этнографий / этнологий пӧлкам вуйлатыше (1998 ий гыч). Финляндийысе Финн-угор ушемын йотэлысе йыжыҥъеҥже (Хельсинки ола, 2003). «Марий ушем» кундем-влак кокласе мер организацийын председательже. Марий Эл Республик шанчын сулло пашаеҥже (2000). «Марий Эл ончылно суаплан» орденын медальже дене суапландаралтын (2020).
Илыш корныжо
1950 ий 12 февральыште кызытсе Марий Элысе Параньга вел Памашъялеш шочын[1]. Шочмо ялысе тӱҥалтыш школышто тунемын, кандашымше классым Параньга вел Кугу Пумарий кыдалаш школышто тунем пытарен. 1965—1969 ийлаште Марий АССР-ысе Оршанке педагогике училищыште тунемын. 1972 ийыште Н. К. Крупская лӱмеш марий кугыжаныш педагогике институтын естествознаний факультетшым тунем пытарен. Вара, факультетым почылтшо Марий кугыжаныш университетыш кусарыме да тудым биологий-химий факультетыш савырыме дене 1972—1974 ийлаште ты факультетыште тунемын[2].
1974—1975 ийлаште Совет армий радамыште служитлен. Вара МарНИИ-н историй шанче пашаеҥжылан пашам ышташ тӱҥалын. 1976—1978 ийлаште СССР Шанче Академийын Этнографий институтыштыжо стажировкым эртен, а 1978—1981 ийлаште СССР Шанче Академийын ИЭ-н аспирантурыштыжо тунемын[2].
1983—1993 ийлаште — МарНИИ-н историй пӧлкажым вуйлатышыже. 1998 ийыште Н. И. Миклухо-Маклай лӱмеш РША-н Этнологий да антропологий институтыштыжо докторантурыжым тунем пытарымеке, МарНИИ-н этнографий пӧлка вуйлатышыжлан шогалтыме[2]. 2020 ий марте — МарНИИЯЛИ-н «Этнологий» йогынын кугурак шанче пашаеҥже.
2020 ийыште республикын этнологий шанчыжым вияҥдымашке надыржылан да шуко ияш лектышан пашажлан «Марий Эл ончылно суаплан» орденын медальже дене суапландаралтын[3].
Йошкар-Олаште ила да пашам ышта.
Шанче пашаже
1981 ийыште СССР Шанче Академийын Этнографий институтын аспирантурыжым тунем пытарен да «XIX — XX курым тӱҥалтыште марий-влакын юмылан ӱшанымышт» теме дене историй шанче кандидат шымлызе степеньым налаш диссертацийым сайын арален. Историй шанче кандидат (1981)[2][4].
Шанчыште шымлыме тӱҥ йодышыжо-влак: марий этносын историй ден тӱвыраже, финн-угор калык-влакын этнографийышт, марий юмынйӱла[5]. Шанчыште шке туныктышыжлан С. А. Токаревым, М. М. Громыком, В. Н. Басиловым, П. В. Денисовым шотла[6].
Шанче, шанче-публицистике, тунемме-методике сынан 260 утла шанче пашан, тыгак 6 книган авторжо[5]. 2005 ийыште МарНИИ-се моло шымлызе-влак дене пырля «Марий-влак. Историй-этнографий очерк-влак» тӱшка монографийым савыктыме[7].
40 ий утла Марий Эл, Татарстан, Пошкырт республикыласе, Пермь, Киров да Угарман кундемлаште этнографий экспедиций-влакым эртарен[5].
Калык-влак кокласе 10 утла конгресс ден конференцийыште, тыгак республикысе да Пӱтынь Российысе конференцийлаште пашам ыштен[5][8].
Финляндийысе Финн-угор ушемын йотэлысе йыжъеҥже улеш (Хельсинки ола, 2003)[8].
Мер паша
Н. С. Поповын тӱҥ шанче пашаже-влак списке[6]:
Марла
- Попов Н. И. Марий веран йыжынже (О язычестве). — Йошкар-Ола, 1985. — 96 с.
- Попов Н. И. Марий кумалтыш мут (Марийские молитвы-заклинания). —Йошкар-Ола, 1991. — 256 с.
- Попов Н. И., Таныгин А. И. Юмын йула (Основы традиционной марийской религии). — Йошкар-Ола, 2003. — 273 с.
Рушла
- Попов Н. И. Православие в Марийском крае. — Йошкар-Ола, 1987. — 112 с.
- Попов Н. И. Сельские библиотеки Марийского края // Марийский археографический вестник. — 1991. — № 1—2.
- Попов Н. И. На марийском языческом молении // Этнографическое обозрение. — 1996. — № 3. — С. 130—145.
Чаплӱм ден суаптар-влак
- Марий Эл Республикысе шанчын сулло пашаеҥже (2000)[9];
- «Марий Эл ончылно суаплан» орденын медальже (2020)[10].
Литератур
- Попов Никандр Семёнович // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2007. — С. 291. — 2032 экз. — ISBN 5-87898-357-0.
- Мочаев В. А. Попов Никандр Семёнович // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — 2-е изд. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2017. — С. 352. — 606 с. — 1500 экз. — ISBN 978-5-905314-35-3.
Палемдымаш
- ↑ Помосъял | Родная Вятка. rodnaya-vyatka.ru. Тергыме кече: 2 шыжа 2025. Архивлыме 28 сӱрем 2021 ий.
- ↑ 1 2 3 4 ПОПОВ Никандр Семенович (руш.). Марийская история в лицах. Тергыме кече: 2 шыжа 2025. Архивлыме 16 идым 2019 ий.
- ↑ Историк Никандр Попов награждён медалью ордена "За заслуги перед Марий Эл". www.marpravda.ru. Тергыме кече: 2 шыжа 2025.
- ↑ Попов, Никандр Семенович - Верования марийцев XIX - начала XX века : автореферат дис. на соиск. учен. степ. канд. ист. наук : (07.00.07) - Search RSL. search.rsl.ru. Тергыме кече: 2 шыжа 2025.
- ↑ 1 2 3 4 Поздравляем Никандра Семёновича Попова со славным юбилеем! mari-el.gov.ru. Тергыме кече: 2 шыжа 2025. Архивлыме 22 идым 2020 ий.
- ↑ 1 2 Попов Никандр Семенович — "Отечественные этнографы и антропологи. XX век". ethnographica.kunstkamera.ru. Тергыме кече: 2 шыжа 2025.
- ↑ Марийцы. Историко-этнографические очерки [Текст] = Марий калык. Историй сынан этнографий очерк-влак : [коллективная монография] - Search RSL. search.rsl.ru. Тергыме кече: 2 шыжа 2025.
- ↑ 1 2 Тамара Лаврентьевна Молотова. К Юбилею Н.с. Попова // Финно-Угроведение. — 2020. — Вып. 1 (61). — ISSN 2312-0312.
- ↑ История. marnii.ru. Тергыме кече: 2 шыжа 2025. Архивлыме 9 ага 2021 ий.
- ↑ Никандр Поповлан медальым кучыктеныт (руш.). MariUver (20 шорыкйол 2021). Тергыме кече: 2 шыжа 2025. Архивлыме 4 ӱярня 2021 ий.