Макарий Желтоводский
| Макарий Желтоводский, Унженский | |
|---|---|
 Макарий Желтоводский, Унженский. XVII курымысо юмыноҥа | |
| Шочын |
1349 ий Угарман |
| Колен |
1444 ий Унжа |
| Чеслалтеш | православийыште |
| Тӱсыкыштӧ | преподобный |
| Главная святыня | капкуатше Макар-Унжа монастырьыште аралалтеш |
| Шарныме кече |
7 август (25 июль); тыгак 5 февраль (23 январь) — Кострома шнуй-влакын Соборыштышт |
| Подвижничество | монастырь-влакым негызлымаш, юм ыштымаш |
 РУВИКИ.Медиаште медиафайл-влак | |
Макарий Желтоводский (Макарий Унженский; 1349, Угарман — 1444, Унжа) — православий монах, икмыняр монастырьлан негызым пыштен, ювиян (чудотворец), Юл пелен илыше калык-влакын миссионерже. Руш черкым канонизацийлыме шнуй еҥ-влак радамыште улеш. Шарнымаш кече 7 августышто (25 июльышто), тыгак 5 февральыште (23 январьыште) — Кострома шнуй-влакын Соборыштышт.
Илыш пӱрымашыже
Илышыж нерген возымо (Житие) дене келшышын Макарий 1349 ийыште Ӱлыл Угарман олаште Йыван ден Марьян поро кумылан ешыште шочын[1]. Тудо изинекак моткоч ӧрыктарыше айдеме ыле. Автор ойла, пуйто тудо райысе укш гыч «леторасль» куржын, моло огыл[2]. Преданий почеш, ача-аважын суртшо Мироносий черке деч 7 важык ӧрдыжтӧ улмаш, а вес могырышто, 7 важык ӧрдыжтӧ, Макарийын иктаҥашыже Евфимий Суздальскийын пӧртшо верланен улмаш.
Макарий XIV курымын кокымшо пелыштыже илыше кумдан палыме черке-политике пашаеҥ, ончыкылык архиепископ Суздальскийын тунемшыж-влак йыргек гыч лектын[2]. Житие дене келшышын, Макарий латкок ияшак ача-ава деч йышт лектын каен да архимандрит Дионисийын негызлыме Печоро-Вознесенск монастырьыште монах лӱмым налаш ӱпшым тӱредыктен (иноческий постриг). Шуко еҥ-влак монах илышыш ача-аваштын сугыньышт деч посна кусненыт, южгунам нунын кумылышт ваштарешат каеныт. Тыге Макарий ачаж-аважлан ойгым конден, нуным ойышт деч посна монастырьыш кая. Тарваныше-влак Христосын сугыньжо почеш иленыт: ««кӧ Мый декем толеш да шке ачажым, аважым, изаж ден шӱжарже-влакым, тыгак шке илышыжымат ужмышудымын ок ончо, тудо Мыйын тунемшем лийын ок керт».» (Лк. 14:26)[2]. Тӱредме деч вара Дионисий чукарайым (отрок) шке декыже келейникыш налеш[1]. Шке туныктышыж деч Макарий тӱшкан илыме уставым налын да тиде жапыште православий монах-влак коклаште шарлыше «тамле тымык» ман ойлымо — исихазм деке — кумылан улмыжым ончыктен[2].
Монастырьыште Макар шкенжым пеҥгыде аскет семын ончыктен. Кочмо шотышто, тудо шужен колаш огыл манын веле сийлалтын, но тидын годым, моло-влак ончылно пӱтым кучышо семын кояш огыл манын, моло семынак монастырь трапезыш коштын. Чулым илышыжлан кӧра, Макарий монастырь калык коклаште кугу пагалымашым сулен. Тиде тудын илышыжым нелемден, ийла-влак эртымке, «шып илаш» манын, тудо монастырь гыч еҥ уке верышке лектын каяш шонен пыштен[1].
Икмыняр ий корнышто коштмек, Житие дене келшышын, Макарийын йотъеҥ подвигше тӱҥалтыште, Лух эҥерыште лийын[1], вара Юл эҥер серыште, Юрьевец уездысе Решма слобода воктен изи кельем чоҥен, икмыняр жап гыч, 1390-шо ийлаште, тыште Юмын Тӧран волымыжо (Богоявления Господня) обительым, ончыкылык Макарийын пустыньжым негызлен. Преданий почеш, Макарий ден тудын тунемшыже-влак курык воктен тавым кӱнченыт, тысе вӱд эмлышылан шотлалтеш[3]
Илыш книгаже увертара, Маркарий Руш йӱдвелыштат, очыни, Каргополь мландыштат лийын.
Житие дене келшышын, 1434 ийыште Керженец эҥер аҥыште, Макарий шнуй деч шнуй да Живоначальный Троице лӱмеш Желтоводский Макариев монастырьым негызлен[1]. Обительын лийме 4 ий жапыште Макарий деке шагал огыл монах-влак ушеныт. Обитель кумдан палыме лийын. Тудым тӱзаташ Москосо кугу князь Василий Тёмный надырым пуэн. Житиелан келшышын, преподобный Макарий «толшо йот веран еҥже-влак дене шыве-шыве мутланен, православийыш шагал огыл мордвам, татарым, марийым да чуваш-влакым савырен.
Обительын вияҥ тӱзланымыже улыжат 5 ий шуйнен. Илыш книгаж дене келшышын, 1439 ийыште, озаҥ татар-влакын руш мландышке керылт пурымышт годым[1], Улу-Мухаммед да Мамотяк хан-влак пустыньым шалатеныт. Шуко монахым пуштыныт, а Макарийым пленыш налыныт да Озаҥыш наҥгаеныт. Изиш лиймек, хан тудым колтен, но тошто верысе монастырьым тӧрлаш чарен. Житиен пеш шерге ужашыжлан Макарийын татар плен гыч тудлан ӱшаныше еҥ-влакым лӱдыкшдымо верлаш утарымыж нерген каласкалымаш шотлалтеш. Кунам тиде лийын, тудлан 90 ий улмаш[2].
Макарий, колышо монах-влакым мландеш тоен, илыше еҥ-влак дене Галич мландыш каен, тушто у обительым ышташ шонен. Макарий кужу корным эртымеке, шке руш корныеҥже-влак дене, Житиен каласкалымыж почеш[1], Унжа эҥер деке толын шуын, тушто 1439 ийыште[2] сер дечын 15 уштыш ӧрдыжтӧ «Макарийын у пустыньыжым» негызлен, варажым Макарь-Унжа монастырь семын палыме лийын. Озаҥ гыч Унжаш кайышыжла, тудо Варнаван пустыньыштыжо шогалын, Варвара Ветлужская дене мутланен. Житиелан келышын, тиде куснен кайыме годым тудын пелен улшо еҥ-влак преподобныйын кумалмыж дене гына вийым налыныт (шордо нерген моткоч сылнын Макарийын чоклымыжо).
Илен-толын, 1444 ийыште, 95 ияш Макарий тыныслын Макарий-Унжа монстырьыште юмын ончык верланен[1].
Куатше (Мощи)
Юмын шотеш ужмо еҥын капкуатшым 1671 ийыште мумо.
Юмын шотеш ужмо Макарийын капкуатше Макар-Унжа монастырьыште аралалтеш. 2007 ий гыч тудын вуйлатышыже Шнуй-Троицкий Макарий Желтоводск монастырьыште верланен[4].
Ӧрыктарыше масак
Житиешто Юмын шотеш ужмо айдеме нерген ойлымаш тудын латкок масакше нерген каласкалыме дене мучашлалтеш[2]. Макарийын илымыж годсо ик ӧрыктарымаш — ушканысе Фёдорын ӱдыржым паремдымыж нерген[1].
Молышт колымекыже лийыныт. Нунын коклаште кугыжан сарзывуй Иван Выродковым черже деч эмлыме нерген ойлымаш уло. Колымыж деч вара лийше вес кок масакыште Макарий, Солигалич, Унжа ола-влакым аралыше сарзе семын улеш, кӧк алаша ӱмбалне, кидыштыже вырунгым (пращ) да пикшым кучен, йошкар-кӱреналге тӱсан вургемым чиен. Эше кок маскше Макарийын ӱдырамаш-влакын неле илыш годым полшымо нерген каласыме: Мариям плен да намыс дене утарымаш да Еленам шкем пуштмо шучко язык деч утарыме нерген[2].
Житиен кӱчык редакций дене возымо утларак масакше Русьын Озаҥ ханстве дене вашпижмашыж дене кылдалтын, — тӱҥалтыш кокытшо 1552 ийыште татар-влакын Унжа олам да Унжа монастырьым шалатымышт нерген каласкалат да руш сарзе-влакын Озаҥыш коштмо походышт годым Иван Выродковым паремдыме масак дене мучашлалтын[1].
1619 ий 24 июньышто патриарх Филаретын Макарийын илыш корныжым шымлаш колтымо комиссийын иктешлымыж почеш 50 утла еҥ преподобный Макарийын кумалмыж почеш чер деч утаралтын. Колотка воктене лийше масак нергенат танык кагазым возымо[1].
Преданий увертара: Макарийын аралыме куатше дене Михаил Фёдорович Романовын илышыжым арален кодымо. Вараракше самырык кугыжа Макарий-Унжа монастырьыш кумалаш толын коштын.
Жаплымаш
Макарий Унжасе монастырьыште кугун пагалыме масакым ыштыше Макарийысе Юмын аван юмоҥаже аралалтеш — Житиелан келшышын, юмынаван сынже Макрийлан 1442 ийыште кончен.
1547–1549 ийласе канонизацийыш Макарий логалын огыл. Но Житие гыч пале, эше 1522 ийыштак тудо Унжаште шнуй семын пагалалтын, тушто тудын лӱмеш юмоҥа лийын. Солигаличыште XVI курым мучко Макарий верысе шнуй семын лийын. Житиен уверже почеш, 1532 ийыште Солигаличыште Макарий лӱмеш, олам татар-влак деч утарыме лӱмеш черкым нӧлтеныт[1].
Шнуй Макарий 1612 ийысе Угарман ополченийын кавасе патронжо лийын.
1619 ийыште угыч патриарх лийше Филарет кӱштен «преподобному отцу Макарию честь воздаяти тако ж, яко ж и прочим святым преподобным отцем» пӱтынь Руш кугыжаныш мучко. Патриархын темлымыж почеш самырык кугыжа Михаил Фёдорович шке аваж пелен, инокиня Марфа дене пырля 1619 ийыште Унжа монастырьыш, кумалаш коштын, Макарийын колоткаж деке миен[1]
— посна сӧрымаш дене — Федорын Юмынава юмоҥажлан да масакым ыштыше Макарий Желтоводскийлан Ачамландым да Черкым утарымыштлан, шкенжым сайлымылан да Патриарх Филаретым польшысо плен гыч утарымылан тауштен.
Илымаш да службо
Макарий Желтоводскийын да Унженскийын илышыже нерген XVI курымышто возымо. Н. В. Поныркон шонымыж почеш, 1552 ийлаште возымо (Озаҥыш коштмо ийлаште) Унжаште (але Унжа монастырьыште) але Солигаличыште (тыште Макарий XVI курымышто верысе шнуй шотлалтын)[1]. И. М. Грицевскийын шонымаште, Унжа монастырьыште возалтын[2].
Житиен кок редакцийже уло, кӱчык да кумда. Тӱҥалтыш версийже кӱчык лийын. Кумда Житием серыше еҥ кӱчыкшо дене пайдаланен, мут кылдышым сӧрастарен, но факт негызшым кумдаҥден огыл. Михаил Фёдорович кугыжан Унжа монастырьыш паломничествыж годым, 1619 ийыште Филарет Никитичын Житиежо лийын, «а даст Бог вперед подлинное Макариево Житие и чудотворение пришлю» возен тудо кугыжалан[5]. Могай тиде редакций лийын, раш огыл.
Макарийлан служийымаш посна списке радамыште Житие деч ондак улеш. Тудым серыме жапым Н. В. Понырко тыгак 1552 ий деч ондак ман ончыкта, молан манаш гын, шнуй деке йодын сӧрвалыме кумалме мутышто «победы православному царю нашему на неверныя варвары» ой уло. Службо солигалисыште шочын: Макарийым тыште «пыдалше да полышкалыше» маныт, «граду нашему Галическому», ойлалтеш, «днесь град твой, отче, Галич, тобою хвалится»[1].
Негызлыме обительже-влак
- 1390-ше ийлаште: Макарий-Решемск монастырь (Юлын пурла серже, Решма села, Кинешема вел, Иваново кундем). Негызлалтын Юмынкончымо Макарийысе пӧръеҥ обитель семын. 1901–1920 ийлаште — Макарий-Решемскысе ӱдырамаш монастырь, с 1994 ий гыч Макарий-Решемскысе пӧръеҥ монастырь, кызыт уэш Макарий-Решемскысе ӱдырамаш монастырь.
- 1435 ий — Шнуй-Троице Макарий Желтоводскийын монастырьже ( Юлын шола серже, Макрьево посёлок, Лысково вел, Угарман кундем). 1439 ийыште йӱлалтеныт, 1620 ийыште Тетюшенскысе монастырьын Авраамий монахше уэш нӧлталын. 1927 ийыште петыралтын, 1992 ийыште угыч почылтын. С 1882 ий гыч — ӱдырамаш монастырь лийын. Пырдыжше воктене Макарий ярмиҥга эртен.
- 1439 ий — Шнуй-Вознесенийысе Свияжскысе Макарийысе пӧръеҥ монастырь (Юл эҥерын пурла серже, Свияжск села деч 2 уштыш, Зеленодольск вел, Татарстан). «Макарийысе Свияжскысе курыкйымал» обительым Макарийысе Унжасе пустыньын инокше Исай Маракарий Желотоводскийын сугыньлымыж почеш чоҥен, тудо ты верым эше 1439 ийыштак ойырен улмаш.
- 1439 ий — Макарийысе-Унжасе Шнуй-Троице пӧръеҥ монастырь (Макарьев ола, Кострома кундем). 1929 ийыште петыралтын. 1993 ийыште ӱдырамаш монастырь семын угыч почылтын.
Кӱшнӧ ончыктымо чыла монастырь-влак кызыт пашам ыштат. Шнуй-Троице Макарий Желтоводскийын монастырьже кугу чоншӱлышым пуышо (духовный) (тыгак тӱвыра да турист) рӱдерлан шотлалтеш. Туге гынат, Чебоксар ГЭС вӱдын кӱкшытшӧ нӧлталтмылан кӧра, шаланен кертме лӱдыкшӧ уло.
Палемдымаш
- ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 Понырко Н. В. Житие Макария Желтоводского и Унженского Архивысе копий 22 идым 2019 гыч // Словарь книжников и книжности Древней Руси : [в 4 вып.] / Рос. акад. наук, Ин-т рус. лит. (Пушкинский Дом) ; отв. ред. Д. С. Лихачёв [и др.]. Л. : Наука, 1987—2017. Вып. 2 : Вторая половина XIV—XVI в., ч. 1 : А—К / ред. Д. М. Буланин, Г. М. Прохоров. — 1988. С. 291—293.
- ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Житие Макария Желтоводского и Унженского Архивысе копий 25 кылме 2019 гыч / Подготовка текста, перевод и комментарии И. М. Грицевской // Библиотека литературы Древней Руси. [Электронное издание] / Институт русской литературы (Пушкинский Дом) РАН. — Т. 13: XVI век.
- ↑ Архимандрит Зосима. Макариев-Решемский мужской монастырь Архивысе копий 14 пеледыш 2018 гыч на потрале Русские церкви.
- ↑ Крестный ход с мощами преподобного Макария Желтоводского проходит в Нижегородской епархии. Патриархия.ru (3 сорла 2007). Тергыме кече: 19 пеледыш 2018. Архивлыме 19 пеледыш 2018 ий.
- ↑ Письма русских государей. М., 1818. С. 27—46
Литератур
- Зонтиков Н. А. Преподобный Макарий Унженский и Желтоводский : к 555-летию со дня преставления. 1444—1999 гг. — Кострома : [б. и.], 1999. — 62 с. : ил.
- Пигин А. В. Сказание о иконе Макария Желтоводского и Унженского в Хергозерском монастыре Каргопольского уезда // Русская агиография : Исследования. Материалы. Публикации. Т. 2. — СПб.: Пушкинский Дом, 2011. — С. 76—111. — ISBN 978-5-91476-035-6.
- Кравец Е. В. Почитание преподобного Макария Унженского и Желтоводского как один из источников движения обновления в России в первой половине XVII века // Труды Нижегородской духовной семинарии. — 2011. — № 9. — С. 227—237.