Ковалёва, Лидия Фёдоровна

РУВИКИ-ште тыгай тукымлӱм дене вес еҥ нерген статьям лудаш лиеш: Ковалёв.

РУВИКИ-ште тыгай тукымлӱм дене вес еҥ нерген статьям лудаш лиеш: Кузнецов.

Лидия Фёдоровна Ковалёва
Шочмо кече	1940 ий 25 шорыкйол(1940-01-25)
Шочмо вер	Юрюзань ола, Катав-Ивановский район, Челябинск кундем, РСФСР, СССР
Колымо кече	2010 ий 25 вӱдшор(2010-04-25) (70 ий)
Колымо вер	Моско, Россий
Гражданстве	СССР  Россий
Профессий	опер мурызо
Усталык жап	1968—2008
Театр	Кугу театр Эрик Сапаев лӱмеш Марий опер да балет театр
Суаптар	Марий АССР-ын сулло артистше (1970) Марий АССР-ын Кугыжаныш премийже (1970)

Лидия Фёдоровна Ковалёва (марлан лекмекыже — Кузнецова; 25 шорыкйол 1940, Юрюзань^[d], Катав-Ивановский район^[d], Челябинск область, РСФСР, СССР — 25 вӱдшор 2010, Моско, Россий) — совет да россий опер да концерт мурызо, семым туныктышо. Марий сем театрын мурызыжо (1968―1972), Кугу театрын опер солисткыже (1974―1995). ГИТИС-ын, Москосо консерваторийын, Лӱмын ыштыме кугыжаныш сымыктыш институтын да Маймонид лӱмеш Кугыжаныш классике академийын туныктышыжо, профессор (1987―2008). РСФСР-ын сулло артистше (1982). Марий АССР-ын сулло артистше (1970). Марий АССР Кугыжаныш премийын лауреатше (1970).

Илыш корныжо

1940 ий 25 январьыште Челябинск кундемысе Юрюзань олаште шочын. Ачаже Фёдор Фёдорович Кугу Ачамланде сар жапыште Моском арален, 26-шо стрелок-влак полкысо ече батальонышто служиен. 1942 ийыште Угарман кундемыште кредалын, нелын сусырген, сусыргымыж деч тӧрланен кертын огыл, эмлымверыште колен.

Пашам эр ышташ тӱҥалын, сандене верысе школын 9-10-шо класслажым экстерн дене тунем лектын.

Вара ешыж дене пырля Курган олаш куснен, тушто тудо Зауралье муро да куштышо ансамбльын артисткыже лийын.

1969 ийыште профессор Н. А. Сервальын классыштыже Ленинградысе консерваторийым тунем лектын.

1968―1972 ийлаште — Йошкар-Оласе Марий музык театрын (кызыт — Эрик Сапаев лӱмеш Марий опер да балет театр) солисткыже.

1972 ий гыч — стажёр, 1974―1995 ийлаште — Кугу театрын опер солисткыже.

1987 ий гыч ГИТИС-ыште туныктен, 1992―2008 ийлаште — Москосо консерваторийыште, тунамак Лӱмын ыштыме кугыжаныш сымыктыш институтышто (ГСИИ) да Маймонид лӱмеш Кугыжаныш классике академийыште туныктен, профессор.

1982 ийыште тудлан «РСФСР-ын сулло артистше» чаплӱмым пуэныт. Марий АССР-ын сулло артистше да Кугыжаныш премийжын лауреатше улеш. Медаль-влак дене суапландаралтын.

Марлан лекше, пелашыже — Лев Леонтьевич Кузнецов, Российын калык артистше, Кугу театрыште руш да йотэлысе оперлаште тӱҥ партий-влакым мурышо (1976―2005), кок йочашт — Юлия ӱдыржӧ да Анатолий эргыже.

2010 ий 25 апрельыште Москошто колен, тушанак тойымо.

Семлык усталыкше

Йӱкшӧ — сопрано.

Ленинградысе консерваторийыште тунеммыж годым шке усталыкшым сылнын мурен-куштымо смотр ден концертлаште ончыктен: такмакым, калык мурым, опер гыч арий-влакым мурен.

Марий музык театрыште пашам ыштымыж годым ик семынак классике да марий калыкле репертуарысе оперлаште мурен. Тыште тудо театрысе чыла тӱҥ партийым: «Евгений Онегиныште» Татьяна, «Травиатыште» Виолетта, «Чио-Чио-сан», «Летучая мышь», «Цыганская любовь» опереттылаште — мурен.

Кок ий Кугу театрыште стажировко жапыште артистке С. С. Прокофьевын «Война и мир», Н. А. Римский-Корсаковын «Царская невеста» да «Псковитянка», В. Моцартын «Свадьба Фигаро», Ж. Бизен «Кармен» оперлаште икмыняр изи партийым мурен. Тӱҥалтыште тудо концертмейстер-влак дене шуко пашам ыштен. 1973 ий 23 февральыште, кеч-могай сопранолан эн неле да тыланыме партий-влак кокла гыч иктыштыже — «Царская невеста» оперыште, Марфан рольышто — дебютшо лийын. «Пиковая дама», «Травиата» да «Аида», «Сказание о граде Китеже» оперлаште эше икмыняр изи партийым мурымеке, тудо «Иван Сусанин» оперыште Антонидан партийжым мурен, тидын дене тӱҥ партий-влакым мураш праважым пеҥгыдемден, да тудын поснак сайын мурымыжым дирижёр М. Ф. Эрмлер да артистке Н. Д. Шпиллер палемденыт. Тудо Кугу театрын репертуарышкыже писын пурен да кум тылзе гыч «Фауст» оперыште Маргаритан партийжым мурен. Вара мурызо Дж. Пуччинин тыгаяк лӱман оперыштыже Чио-Чио-санын, П. И. Чайковскийын «Евгений Онегин» да тыгаяк лӱман оперыштыже Иолантан, Н. А. Римский-Корсаковын «Садко» оперыштыже Волхован да «Сказка о царе Салтане» оперыштыже Царевна-Лебедьын, Ж. Бизен «Кармен» оперыштыже Микаэлан рольыштым мурен да чоҥен. Тӱрлӧ партийым мурен: «Борис Годунов» оперыште Ксения, «Князь Игорь» оперыште Половец ӱдырым, «Русалка» оперыште Ольгам, «Золото Рейна» оперыште Воглиндам, совет оперлаште — «Зори здесь тихие» — Лиза Бричкинам, «Семён Котко» оперыште — Икымше ӱдырамашым, «Октябрь» оперыште — Ленам.

Кугу театрыште пашам ыштымыж годым тудын концерт репертуарыштыже кугу верым П. И. Чайковскийын, Н. А. Римский-Корсаковын, С. И. Танеевын, А. С. Аренскийын, Р. Шуманын, Ф. Шубертын романсше, калык муро-влак налыныт. Тудо концертлаште шуко мурен: Ю. М. Реентовичын вуйлатыме скрипач-влак ансамбль дене, П. К. Тарасевичын вуйлатыме театр секстетше дене, Ю. Г. Лоевскийын вуйлатыме виолончелист-влак ансамбль дене, В. К. Полянскийын вуйлатыме Москосо кугыжаныш консерваторийын камер хоржо дене. Г. Гендель — В. Моцартын «Мессия» ораторийжым мурымаште лийын. СССР-ысе да вара — Российысе шуко олашке да йот эллашке гастроль дене лектын коштын.

Туныктымо пашам шуктен: ГИТИС-ыште, Москосо консерваторийыште да Маймонид лӱмеш Кугыжаныш классике академийыште туныктен. Тунемшыже-влак коклаште — Г. Бадиковская, А. Долгова, И. Оганезова, С. Трифонова.

Тӱҥ роль-влак

Умбакыже Л. Ф. Ковалёван тӱҥ рольжо-влакым радамлыме:

• Татьяна («Евгений Онегин» П. Чайковский)
• Иоланта («Иоланта» П. И. Чайковский)
• Виолетта («Травиата» Дж. Верди)
• Чио-Чио-сан («Чио-Чио-сан» Дж. Пуччини)
• «Летучая мышь» И. Кальман
• «Цыганская любовь» Ф. Легар
• Маргарита («Фауст» Ш. Гуно)
• Микаэла, Фраскита («Кармен» Ж. Бизе)
• Воглинда («Золото Рейна» Р. Вагнер)
• Деспина («Так поступают все женщины» В. А. Моцарт)
• Кугыжан ӱдыр-Йӱксӧ («Сказка о царе Салтане» Н. А. Римский-Корсаков)
• Марфа ден Шудо ӱдыр («Царская невеста» Н. А. Римский-Корсаков)
• Волхова («Садко» Н. А. Римский-Корсаков)
• Лиза Бричкина («Зори здесь тихие» К. В. Молчанов)
• Леночка («Октябрь» В. Мурадели)
• Икымше ӱдырамаш («Семён Котко» С. Прокофьев)
• Стеша («Псковитянка» Н. А. Римский-Корсаков)
• Антонида («Иван Сусанин» М. И. Глинка)
• Половецк ӱдыр («Князь Игорь» А. П. Бородин)
• Ксения («Борис Годунов» М. П. Мусоргский)

Аклымаш

• РСФСР-ын сулло артистше (1982 ий 9 декабрь);
• Марий АССР-ын сулло артистше (1970);
• Марий АССР-ын Кугыжаныш премийже (1970) — Э. Сапаевын «Акпатыр» оперыштыже Эвикан рольжылан.

Палемдымаш

Литератур

• Яковлева А. С. Л. Ф. Ковалёва // Московская консерватория. От истоков до наших дней. 1866―2006. Биографический энциклопедический словарь. ― М., 2007. ― С. 243―244.
• Мочаев В. А. Ковалёва Лидия Фёдоровна // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2007. — С. 172. — 2032 экз. — ISBN 5-87898-357-0.
• Маршкова Т. И., Рыбакова Л. Д. Большой театр: золотые голоса. ― Москва: Алгоритм, 2011. ― 1021, [2] с.: ил., портр.; 24 см. ― (Москвоведение).; ISBN 978-5-4320-0035-4
• Артищева Р. В. Ковалёва Лидия Фёдоровна // Марийская биографическая энциклопедия / Авт.-сост. В. А. Мочаев. — 2-е изд. — Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2017. — С. 204. — 606 с. — 1500 экз. — ISBN 978-5-905314-35-3.

Кылвер-влак

• Московская государственная консерватория имени П. И. Чайковского. Ковалёва Лидия Фёдоровна
• 100-летие Санкт-Петербургской филармонии. Персоны. Лидия Ковалёва (1940—2010)