Йошкар-Олан кӱварже-влак

РУВИКИ — эрыкан энциклопедий гыч материал
Тӱҥ статья: Йошкар-Ола

Йошкар-Ола́н кӱва́рже-влак (руш. Мосты Йошкар-Олы) — Йошкар-Ола кумдыкышто Изи Какшан эҥер гоч чыла стационар кӱварын (кӱртньыгорно, автомобиль, йолын коштмо) лӱмерже.

Йошкар-Олаште Изи Какшан эҥер гоч кандаш кӱвар верланен, нунын кокла гыч нылытше — йолын коштмо (Театрысе, Паркысе, Воскресенский, Гоголь), кумытшо — автомобиль (Вараксола, Вознесений да Рӱдӧ)[прим. 1] да иктыже — кӱртньыгорно.

Тыгак ола кумдык кӧргыштӧ, Изи Какшан эҥерын ӱлыл йогыныштыжо, петырыше вӱдавыртыш (плотина) верланен, тудо йолын кошмто кӱвар сомылым шукта, да Ширяйково микрорайон ден олан вес серже коклаште йолын коштмо вӱдӱмбал (понтон) кӱвар уло.

Автомобиль кӱвар-влак

Вараксино кӱвар

1976 ий апрельыште Водопроводный уремын Какшан дене тӱкнымаште почылтын, тудо олан рӱдӧ кумдыкшым эҥерын вес серже дене уша. Кӱвар кум кутышан кӱртньӧ-бетон чоҥыш дене ышталтын, 2 тӱҥ негыз ӱмбалне улеш. Кӱварын кужытшо — 127 м, лопкытшо — 13 м. Тудым Йошкар-Оласе 41-ше №-ан кӱвар чоҥышо отряд чоҥен. 1991 ий 12 декабрь гыч Вараксино лӱмым нумалеш[прим. 1].

Вараксино кӱвар

Вознесенский кӱвар

1991 ийыште почылтын, олан рӱдыжым Какшанын вес серже дене (Йошкар Армий ден Сарзе-интернационалист уремлам) уша. Кӱвар икымше гана 1822 ийыште чоҥалтын да ола гыч эрвел уездлашке корным почын. Тудын негызыштыже ийым каткалыше меҥге-влак лийыныт. Тер-влак кум радам дене кудалын кертыныт. Шуко гана уэш чоҥалтын, йолын вончымо кӱвар лийын, 1981 ийыште у автомобиль кӱртньӧ-бетон кӱварым чоҥымо дене, кӱварым кораҥдыме, олмешыже 1991 ийыште весым чоҥымо. Кӱварын лӱмжӧ тудын воктен верланыше Вознесенский собор дене кылдалтын[1].

Вознесенский кӱвар

Рӱдӧ кӱвар

1962 ийыште почылтын, проектын авторжо — Р. С. Абагян. 1974 ийыште кӱвар гоч 2-шо №-ан троллейбус коштмо корным почмо. 1991 ийыште уэш пужен чоҥымо. 2013 ий декабрьыште кокымшо Рӱдӧ кӱварым чоҥаш тӱҥалыныт, вара тошто кӱварым уэш олмыктен чоҥеныт, мучашлан кажне кӱварыште кум полоса гыч корно почылтын[2].

Рӱдӧ кӱвар

Йолын коштмо кӱвар-влак

Театр кӱвар

1984 ийыште почылтын, Республикын да Шнуй Мария Ӱдырын площадьышт коклаште верлана, ола рӱдысӧ Чавайн бульвар кумдыкым да эҥерын вес сержым уша.

Театр кӱвар

Парк (Шындер) кӱвар

Олаште ик кечыше кӱвар  (руш.) (мар. гына. 1980 ийыште почылтын, ончыч оласе ТЭЦ-1  (руш.) (мар. шокшымагистраль кылым ыштыше кӱвар семын палемдалтын, но чоҥымо деч ончыч йолын вончымо кӱвар да провод трубам пыштыме шонымашым иктеш ушаш пунчалым лукмо. Кӱвар ик корно кужытан (пролёт), кучышо негызше кок серыште. Олан рӱдӧ ужашыжым эҥерын вес серже дене уша, Карл Маркс ден Вашский уремласе корнывож да Йошкар-Олан 400-ияш лӱмгечыж лӱмеш тӱвыра да каныме парк коклаште верланен.

Парк кӱвар

Гоголь уремысе кӱвар

2012 ий 24 декабрьыште почылтын. Кӱвар олан рӱдыжым да эҥер вес велысе серым уша, Гоголь урем ден Брюгге эҥерӱмбал ушнымаште верланен. Тудым чоҥымо кӱлешлык тыгай лийын: Рӱдӧ кӱвар гоч йолын коштшо-влакым кораҥдаш, тыге Рӱдӧ кӱварым пӱтынек автомобильлан ойыраш. Кӱварын кужытшо — 132 м, корно радам-влак 4 негызыш эҥертат: 2 серыште да 2 тӱҥ улыт[3]. Изи Какшан эҥерын келгытше пашам шуктымо верыште 8 метрыш шуэш[4]. Кӱвар гыч волымо тошкалтыш пелен кужу пандус уло, тыге эмгак орвам виктараш сай йӧн ышталтын. Кӱварым 2012 ий июньышто МЭР ГУП «Мостремстрой» чоҥаш тӱҥалын[4] да тӱҥ пашам пел ий гыч мучашлыме, 2012 ий декабрьлан телым ышташ лийдыме сӧрастарыме паша-влак гына кодыныт. Проект почеш, кидкучемым кӱртньӧ дене ыштыме, кӱварым гранит плита дене леведме[3].

Гоголь уремысе кӱвар

Воскресенский кӱвар

Кӱварым 2011 ий 8 декабрьыште пайремлын почыныт. Кӱвар Воскресенский эҥерӱмбалым да Патриарший площадьым уша. Кӱвар проект шкешотан, икте гына улеш, негызшым тичмашнек кӱртньӧ гыч велыме: 4 негызан да 3 кутышан, кужытышт 26,5 м, 39 м да 26,5 м. Кӱварын тичмаш кужытшо 115 м, лопкытшо — 4,5 м, нелытше — 152 т[5]. Вӱд ӱмбал кӱкшытшӧ — 5 метр наре[6]. Кӱвар авыртыш мучко парклан келшыше понар-влакым вераҥдыме[5]. Кӱварым МЭР-ысе «Мостремстрой» чоҥен[5]. Чоҥымаш ик ий деч шагалрак жап шуйнен[7]. Воскресенский кӱвар — Российыште йолын коштмо ик кӱвар, тудым тичмашнек гранит дене леведме[8].

Воскресенский кӱвар

Кӱртньыгорно кӱвар-влак

1928 ийыште Зелёный Дол — Йошкар-Ола кӱртньыгорным чоҥымо кышкарыште чоҥалтын. Ончыч тудо посна каштам пыштыман пу кӱвар лийын. XX курымын кокымшо пелыштыже кӱварын утларак кӱлешан лиймыж дене уэш пужен чоҥалтын. Пӱнчерын кечывалвел могырысо чодыран ужашыштыже верланен.

Вӱдавыртыш (плотина)

Изи Какшан эҥерын ӱлыл йогыныштыжо вӱдавыртышым 1960-шо ийла тӱҥалтыште, ола кумдыкышто вӱд кӱкшытым эскерен нӧлташлан чоҥымо, 1967 ийыште уэмден чоҥымо. Проектым М. Д. Кустов ыштен. Тӱҥ сомыл деч посна тыгак эҥер гоч йолгорно семын улеш.

Вӱдыштӧ кийыше (понтон) кӱвар-влак

Ширяйково микрорайон (Клара Цеткин урем) ден олан вес вел ужашыже (Пӱнчер ото) коклаште, йолын коштмо, вӱдӱмбал кӱвар уло. 1980-ше ийлаште чоҥымо. Кӱварым кажне ийын ий кайыме деч вара пыштат да икымше йӱштӧ толмо дене кораҥдат[9]. 2023 ийыште ола кучем вӱдӱмбал кӱварым тетла пышташ огыл манын пунчалын. Ширяйково микрорайонышто илыше-влакын ола администрацийым шуко гана сӧрвалымышт почеш вӱдӱмбал кӱварым пӧртылташ пунчалыныт[10][11].

Кораҥдыме кӱвар-влак

Чарла олаш пурымо кӱвар. 1822 ийыште кызытсе Вознесенский кӱвар верыште лийын. Тудо мландыш кырыме меҥге ӱмбалне кийыше кӱвар лийын, меҥгылаште ийым каткалыше кышкарым вераҥдыме улмаш. Шуко гана уэш чоҥалтын, мучашлан, ӱлнӧ кодшо, йолын коштмо кӱвар семын кодын. 1986 ийыште кораҥдыме.

Умылтарымаш

  1. ↑ 1 2 Йошкар-Ола оласе исполкомын «Йошкар-Оласе кӱвар-влаклан лӱмым пуымо нерген» 12.12.1991 ийысе 1337 №-ан пунчалже дене келшышын

Палемдымаш

  1. ↑ ВКонтакте | ВКонтакте (руш.). vk.com. Тергыме кече: 2 идым 2025.
  2. ↑ Центральный мост Йошкар-Олы станет таким же, как 60 лет назад, <https://www.mk-mari.ru/social/2022/09/03/centralnyy-most-yoshkaroly-stanet-takim-zhe-kak-60-let-nazad.html>. Тергыме: 2 идым 2025. 
  3. ↑ 1 2 В Йошкар-Оле ведётся активное строительство Гоголевского моста. ИА «МариМедиа». Тергыме кече: 2 идым 2025. Архивлыме 23 теле 2012 ий.
  4. ↑ 1 2 Строительство нового пешеходного моста началось в Йошкар-Оле. ЗАО «Пульс-радио». Тергыме кече: 2 идым 2025. Архивировано из оригинала 18 пургыж 2013 ий.
  5. ↑ 1 2 3 Леонид Маркелов на открытии нового моста прочитал свои стихи. Молодёжный Интернет-журнал «Гражданин». Тергыме кече: 2 идым 2025. Архивировано из оригинала 19 вӱдшор 2013 ий.
  6. ↑ Новый пешеходный мост в центре Йошкар-Олы. ЗАО «Пульс-радио». Тергыме кече: 2 идым 2025. Архивировано из оригинала 18 пургыж 2013 ий.
  7. ↑ Соединяя берега. ЗАО «Пульс-радио». Тергыме кече: 2 идым 2025. Архивировано из оригинала 17 ӱярня 2012 ий.
  8. ↑ Пешеходный мост в районе Патриаршей площади Йошкар-Олы будет открыт в ближайшие дни. ЗАО «Пульс-радио». Тергыме кече: 2 идым 2025. Архивировано из оригинала 18 пургыж 2013 ий.
  9. ↑ В Йошкар-Оле решили больше не выставлять понтонный мост (неопр.). МариМедиа. Тергыме кече: 2 идым 2025.
  10. ↑ В мэрии Йошкар-Олы сообщили, когда будет установлен понтонный мост (неопр.). МариМедиа. Тергыме кече: 2 идым 2025.
  11. ↑ На Малой Кокшаге в Йошкар-Оле установили долгожданный понтонный мост (неопр.). МариМедиа. Тергыме кече: 2 идым 2025.
"https://mhr.ruwiki.ru/w/index.php?title=Йошкар-Олан_кӱварже-влак&oldid=1232752" гыч налме