Вознесенский собор (Йошкар-Ола)

Господьын Нӧлталтмыже собор
	Православий черке
Господьын Нӧлталтмыже собор
	56°38′22″ с. ш. 47°54′13″ в. д.GЯO
Эл	Россий
Ола	Йошкар-Ола,; Вознесенский ур., 31
Конфессий	Православий
Епархий	Йошкар-Оласе
Благочиний	Йошкар-Оласе
Архитектур стиль	Руш барокко[d]
Негызлыше	Иван Пчелин
Негызлалтын	1756
Чоҥымаш	1756 ий
Тӱҥ дате-влак
	1756 — черкым чоҥымаш; 1937 — черкым петырымаш; 1995 — юмылан кумалмым пӧртылтымаш;
Придел-влак	Юмын Аван Казанский юмоҥаже, Господьын Чын да Илышым ыштыше Ыресшым Нӧлтымаш
Статус	Россий калыкын тӱвыра югыпого объектше - федерал кӱкшытан. Рег. № 121610436530006 (ЕГРОКН). Объект № 1210003000 (БД Викигида)
Материал	кермыч[d]
Состояний	Кызытат пашам ышта
Сайт	mari.eparhia.ru/churches…
	РУВИКИ.Медиаште медиафайл-влак

Господьын Нӧлталтмыже собор (руш. Собор Вознесе́ния Госпо́дня) — Йошкар-Оласе (Чарла) приходской православный храм. Руш православий черкын Йошкар-Оласе епархийышкыже пура. 1993 гыч 2016 ий марте Йошкар-Оласе да Марий епархийын кафедральный соборжо лийын.

1756 ийыште чоҥымо. Федерал ыҥан тӱвыра югыпого объектше^[2]^[3].

Историй

Революций деч ончычсо жап

Вознесенский черкым Чарлаште 1756 ийыште Елизавета Петровнан кугыжа улмыж годым купеч Иван Андреевич Пчелинын шийвундыж дене чоҥымо, тудын пӧртшӧ черке воктене верланен.

Черкын духовенствыже, оласе моло черкыласе гаяк, туныктымо пашам шуктен. 1915 ийыште Чарласе приход кумдыклаште кӱшыл тӱҥалтыш училище, ӱдырамаш гимназий, реальный училище, оласе пӧръеҥ приходской училище, оласе ӱдырамаш тӱҥалтыш училище, тыгак кок классан Вараксинский министерский училище (Вараксино ял, кызыт — Йошкар-Олан Чапаев уремже); Сеньканысе земский тӱҥалтыш училище (Сенькан села) лийыныт.

Совет властьысе ийла

1920-шо ийла тӱҥалтыште Вознесений черкын духовенствыже уэмын да прихожан-влакын йодмышт почеш митрополит Сергийлан (Страгородскийлан) сулыкыштым касареныт, тидлан Угарман олаш кудалыштыныт. Варажым приход тошто черкызе-влакын Краснококшайскысе православный управленийыш да Угарман епархийын Марий викариатствышкыже пурен. 1929—1935 ийлаште черке пелен Марий епископ-влак, Угарман епархийын викарийышт возымо лийыныт. Вознесенский черкыште служышо шуко священник орлыкыш логалын. 1931 ий 29 сентябрь гыч марий викариатствым вуйлатыше епископ Авраамийым (Чурилиным) 1935 ий 23 майыште контрреволюционный пашалан титаклен арестоватленыт да 3 ийлан ссылкыш колташ приговорым луктыныт, тиде жапым тудо Архангельскыште эртарен да туштак 1938 ийыште лӱен пуштыныт. Кугу Ачамланде сар деч ончыч черкын пытартыш настоятельже протоиерей Пётр Маргаритов лийын. 1935 ий 16 августышто тудым арестоватленыт, 3 ийлан Йӱдвел кундемыш ссылкыш колташ приговорым луктыныт да 1937 ийыште Архангельскыште лӱен пуштыныт.

1935 ий 17 июньышто Вознесенский черкым уэмдаралтше-влаклан пуэныт, а 1937 ий 9 декабрыште черкым петыреныт. Тиде жап марте олаште пашам ыштыше ик черке веле лийын. 1938 ий мартыште Оласе каҥашын президиумжын пунчалже дене черке оралтым радиокомитетлан пуэныт, 1939 ийыште тудым сыра склад семын кучылтыныт, 1940 ий ноябрьыште ӱлыл пачашыжым «Марий сӱретче» товариществылан пуэныт. Оралтын пытартыш озаже Йошкар-Оласе сыра завод лийын. Черке чаҥым сакыме верым, кӱ печым капкажге, галерейым йомдарен, а кочмо вер деке касвел могырым завод цехын кок пачашан пӧртшым ешарен чоҥымо. Тӱмыр гай койшо леведыш вуйым пужен шуымо. Пӧрт кӧргысӧ пырдыжласе сӱрет-влак йомыныт. Черке пӧртым капитально олмыкташ кӱлын.

1991 ий деч варасе жап

1990-ше ийла кыдалне черкын приходской илышыже уэмын. 1993 гыч 2016 ий марте 1993 ийыште ыштыме Йошкар-Оласе да Марий епархийын кафедральный соборжо лийын. 2016 ий гыч Благовещений собор кафедральный улеш^[4].

2008—2009 ийлаште черкын чаҥым сакыме вержым угыч чоҥымо.

Архитектур, кӧргӧ сын да реликвий

Кызыт могай улмыжо

Шке архитектур формыж дене Вознесенский черке — XVIII курымысо руш зодчествын типичный чапкӱжӧ. Тудым «кандашлук ден ныллук» тип почеш чоҥымо, кандашлук сфере сынан купол дене мучашлалтеш, тудын ӱмбалныже тӱмыр гай волгалтше леведыш вуй нӧлталтеш. Касвел могыр гыч черке деке кочмо вер ушна.

Господьын Нӧлталтмыже лӱмеш тӱҥ престолым 1995 ий 24 апрельыште святитлыме, тудо ийынак Юмын Аван Казанский юмоҥаже лӱмеш (3 июль) да Господьын Чын да Илышым ыштыше Ыресшым Нӧлтымаш лӱмеш (11 ноябрь) придел-влакым святитлыме.

Ончыч могай лиймыже

XX курым тӱҥалтыште черкын сынже изиш вестӱрлӧ лийын. Кочмо вер деке йӱдвел да касвел могырла гыч кок пачашан почылтшо галерей-гульбище ушнен. Йӱдвел-касвел могыр гыч черке деке ныл пачашан чаҥ сакыме вер лишемын. Тушто 7 чаҥ верланен. Нылымше пачаште оласе кырыше шагат верланен. Чаҥым сакыме вер, черке семынак тӱмыр сфере гай купол да леведыш вуй дене мучашлалтын. Черке кӧргысӧ сӧрастарыме сыныште барокко стильым кучылтмым ужаш лиеш, тудо черке архитектурышто 1680-ше ийла гыч вияҥаш тӱҥалын.

Революций деч ончычсо жапыште черке вич престолан лийын. Оралтын кӱшыл пачашыштыже Господьын Нӧлталтмыже лӱмеш тӱҥ престолан да Юмын Аван Казанский юмоҥаже лӱмеш придел дене черке верланен, ӱлныжӧ Господьын Ыресшын Нӧлталалтмыже лӱмеш черке ыштен (садлан черкым южгунам тыглай «Нӧлталалтмаш» манын лӱмденыт), тыште святитель-влак Василий Великий, Григорий Богослов да Иоанн Златоуст лӱмеш да Озаҥысе ӧрыктарышым ыштыше святитель-влак Гурий ден Варсонофий лӱмеш придел-влак лийыныт. Кӧргыжӧ улан сӧрастарымаш, пырдыжласе сӱрет, черке кӧргыштӧ кучылтшаш арвер дене ойыртемалтын. Иконостас пу гыч пӱчкеден ыштыме вич пачаш гыч шоген. Юмоҥа-влак кокла гыч Юмын Аван шияҥдыме-шӧртняҥдыме ризан «Озаҥысе» сынже ойыртемалтын, а алтарьыште — Иверская Юмын Аван юмоҥаже. Но черкын тӱҥ святыньыжлан ик могырым святитель Николай Чудотворецын кӱэш пӱчкеден ыштыме изирак сӱретше да вес могырым кугун орланыше Георгий Победоносецын тыгаяк сӱретше шотлалтыныт. Тудо 4,5 см деч кугу огыл квадрат дене «шияҥден-шӧртняҥден» таптыман ризаш пышталтын, ӱмбалныже нине святой-влакын ӧрыктарышым ыштымышт сӱретлыме лийын. Преданий почеш, тиде юмоҥам Вятский губернийысе Яраҥ уездыште Иван Пчелин налын да тудым Чарлаш конден.

Палемдымаш

↑ Йошкар-Олинское епархиальное управление (неопр.). Йошкар-Олинская Епархия Московского Патриархата РПЦ. Тергыме кече: 24 вӱдшор 2016. Архивлыме 24 ӱярня 2016 ий.
↑ Вознесенская церковь (неопр.). Памятники истории и культуры (объекты культурного наследия) народов Российской Федерации. Тергыме кече: 24 вӱдшор 2016. Архивировано из оригинала 2 пеледыш 2016 ий.
↑ Объекты культурного наследия (памятники истории и культуры) народов Российской Федерации, расположенные на территории Республики Марий Эл (неопр.). Министерство культуры, печати и по делам национальностей Республики Марий Эл. Тергыме кече: 24 вӱдшор 2016. Архивлыме 2 вӱдшор 2016 ий.
↑ Святейший Патриарх Кирилл освятил Благовещенский кафедральный собор Йошкар-Олы (неопр.). Йошкар-Олинская епархия (12 пеледыш 2016). Тергыме кече: 12 пеледыш 2016. Архивлыме 11 шыжа 2016 ий.

Кылвер-влак

Собор Вознесения Господня (неопр.). Тергыме кече: 24 вӱдшор 2016. Архивировано из оригинала 9 пеледыш 2011 ий.. Йошкар-Олинская Епархия Московского Патриархата РПЦ.
Собор Вознесения Господня Архивысе копий 1 вӱдшор 2016 гыч. Министерство культуры, печати и по делам национальностей Республики Марий Эл.

[1] Йошкар-Олинское епархиальное управление (неопр.). Йошкар-Олинская Епархия Московского Патриархата РПЦ. Тергыме кече: 24 вӱдшор 2016. Архивлыме 24 ӱярня 2016 ий.

[2] Вознесенская церковь (неопр.). Памятники истории и культуры (объекты культурного наследия) народов Российской Федерации. Тергыме кече: 24 вӱдшор 2016. Архивировано из оригинала 2 пеледыш 2016 ий.

[3] Объекты культурного наследия (памятники истории и культуры) народов Российской Федерации, расположенные на территории Республики Марий Эл (неопр.). Министерство культуры, печати и по делам национальностей Республики Марий Эл. Тергыме кече: 24 вӱдшор 2016. Архивлыме 2 вӱдшор 2016 ий.

[4] Святейший Патриарх Кирилл освятил Благовещенский кафедральный собор Йошкар-Олы (неопр.). Йошкар-Олинская епархия (12 пеледыш 2016). Тергыме кече: 12 пеледыш 2016. Архивлыме 11 шыжа 2016 ий.

[1]

[2]

[3]

[4]