2025 ийысе Сеҥымаш парадын унаже-влак

РУВИКИ — эрыкан энциклопедий гыч материал
Сеҥымаш парадын унаже-влак (2025)
Танк на параде Победы 2023 года.jpg
Кече 2025 ий 9 ага
Вер  Моско, Йошкар площадь
Амал Кугу Ачамланде сарыште Сеҥымашлан 80 ий темме кечым пайремлымаш
Ушнышо-влак

 Абхазий
 Азербайджан
 Армений
 Белоруссий
 Бразилий
 Буркина-Фасо
 Венесуэла
 Вьетнам
 Египет
 Израиль
 Индий
 Индонезий
 Казахстан
 Киргизий
 ККР
 Конго Республик
 Куба
 Малайзий
 Монголий
 Мьянме
 Палестине кугыжаныш
 Серб Республик
 Сербий
 Словакий
 Таджикистан
 Туркменистан
 Узбекистан
 Эфиопий

 ЮАР

2025 ийысе Сеҥымаш парадын унаже-влак — тӱнямбал вуйлатыше-влакын лӱмерышт, кудым Россий официаллын 1941—1945 ийласе Кугу Ачамланде сарыште Сеҥымашын 80 ияш лӱмгечыж лӱмеш сар парадыш ӱжын[1]. Москош толшаш уна-влак коклаште 20 утла элын да виктерын вуйлатышышт улыт[2].

Уна-влакын лӱмерышт

2025 ийысе Сеҥымаш парадыш толшо эл (кугыжаныш), виктер да ведомство вуйлатыше-влак
Эл Ӱшанъеҥже Палемдымаш
1. Гунба.webp  Абхазий Абхазий президент Бадра Гунба [3]
2. Ilham Aliyev in 2023.jpg  Азербайджан Азербайджан президент Ильхам Алиев [4]
3. Никол Пашинян (20-04-2022) 2.jpg  Армений Армений премьер-министр Никол Пашинян [5]
4. Alexander Lukashenko 2022 (cropped)(b).jpg  Белоруссий Белоруссий президент Александр Лукашенко [5]
5. Foto oficial de Luiz Inácio Lula da Silva (ombros).jpg  Бразилий Бразилий президент Луис Инасиу Лула да Силва [6]
6. Президент Ибрагим Траоре.jpg  Буркина-Фасо Буркина-Фасо президент Ибрагим Траоре [4]
7. Nicolás Maduro 2022 (cropped).jpeg  Венесуэла Венесуэла президент Николас Мадуро [7]
8. Tô Lâm in Hanoi - 2024 (P064238-935063).jpg  Вьетнам Вьетнам коммунист партий ТК-н тӱҥ секретарьже То Лам [4]
9. -UNGA (48784697861) (cropped).jpg  Египет Египет президент Абдель Фаттах Ас-Сиси [6]
10. Симона Гальперин.webp  Израиль Израиль посол Симона Гальперин [6]
11. Official Photograph of Prime Minister Narendra Modi Potrait.png  Индий Индий премьер-министр Нарендра Моди [8]
12. Prabowo Subianto, Candidate for Indonesia's President in 2024.jpg  Индонезий Индонезий президент Прабово Субианто [9]
13. President of the Republic of Kazakhstan Kassym-Jomart Tokayev in Astana 01 (cropped).jpg  Казахстан Казахстан президент Касым-Жомарт Токаев [5]
14. Садыр Жапаров (05-11-2021).jpg  Киргизий Киргизий президент Садыр Жапаров [10]
15. 习近平 Xi Jinping 20221023 02.jpg  ККР Китай Калык Республикын председатель Си Цзиньпин [4]
16. Denis Sassou Nguesso 2014.jpg  Конго Республик Конго Республик президент Дени Сассу-Нгессо [11]
17. Miguel Díaz-Canel 2022-11-22 (cropped).jpg  Куба Куба президент Мигель Диас-Канель [6]
18. Anwar Ibrahim (cropped 1).jpg  Малайзий Малайзий премьер-министр Анвар Ибрагим [6]
19. Mongolian Prime Minister Khurelsukh Ukhnaa in 2018.jpg  Монголий Монголий президент Ухнаагийн Хурэлсух [6]
20. Мин Аун Хлайн в Татарстане 03 (25-06-2021) (cropped).jpg  Мьянме Мьянма премьер-министр Мин Аун Хлайн [12]
21. Mahmoud Abbas 2021 (cropped).jpg  Палестине Палестина президент Махмуд Аббас [13]
22. Milorad Dodik (2022-11-28).jpg  Серб Республик Серб Республик президент Милорад Додик [4]
23. Aleksandar Vučić 2019 (cropped).jpg  Сербий Сербий президент Александр Вучич [14]
24. Robert Fico 2017.jpg  Словакий Словакий премьер-министр Роберт Фицо [15]
25. 2021 Moscow Victory Day Parade 037 (cropped).jpg  Таджикистан Таджикистан президент Эмомали Рахмон [16]
26. Serdar Berdimuhamedow (2022-06-10).jpg  Туркменистан Туркменистан президент Сердар Бердымухамедов, калык каҥашын председательже Гурбангулы Бердымухамедов [6]
27. Shavkat Mirziyoyev official portrait (cropped 2).jpg  Узбекистан Узбекистан президент Шавкат Мирзиёев [17]
28. Taye Atske selassie Amde.webp  Эфиопий Эфиопий президент Тайе Ацке-Селассие (виктер председатель Абий Ахмед Али) [4]
29. Министр обороны ЮАР Анджелина Мотцекга.jpg  ЮАР ЮАР аралтыш министр Анджелина Мотцекга [18]

Йот элласе сарзе-влак вий

Кугу Ачамланде сарыште Сеҥымылан 80 ий темме лӱмгече лӱмеш парадыш 19 йот элласе кугыжаныш гыч сарзе подразделений-влак ушнат, нунын коклаште Азербайджан, Армений, Белоруссий, Киргизий, Казахстан, Таджикистан да Сербий улыт[2][19].

Ямдылалтмаш

2025 ий 24 апрельыште белоруссийысе сарзе-влак Москош Сеҥымашын 80 ияш лӱмгечыж лӱмеш парадлан ямдылалташ колталтыныт[20].

Йӱксавыш

2025 ий 14 апрельыште ЕС-ын йотэлласе паша да лӱдыкшыдымылык политике шотышто кӱшыл ӱшанъеҥже Кая Каллас увертарен: Евроушем чыла кандидат-эл-влаклан Москошто Сеҥымашын 80 ияш лӱмгече пайремыштыже ушнаш ок кӱштӧ[21]. Тидын годым тудо палемден, ты чарымым пудыртышо-влак деч «варажым йодмаш лиеш»[22]. Словакийын премьер-министрже Роберт Фицо вашешыже увертарен, шке шонымыжым (планжым) вашталташ огеш тӱҥал:

«Кугыжавате Каллас, мый тыланда увертарынем ыле, мый Словакийын – шканже шке оза улшо (суверенный) элын – тӧртык почеш сайлалтше (законный) премьер-министрже улам. Мыланем нигӧ ойлен ок керт, куш мылам каяш але уке. Мый Москош каем, Йошкар Армийын Словакийым утарышаш верч тӱжем дене колышо салтакшым пагален вуйым савем»[22].

Сербийын президентше Александр Вучич Associated Press-лан интервьюштыжо увертарен, лӱдыктылшӧ-влакым ончыде, элын сарзе подразделенийже Москосо Сеҥымаш парадыш ушна:

Лишыл жапыште ме, Москосо вашлиймашлан кӧра, кудышкыжо ме мийшаш нерген увертаренна, темдымым чытен илаш тӱҥалына[19].

2025 ий 25 апрельыште Российын Йотэлл паша шотышто министерствым вуйлатыше Сергей Лавров Европарламентысе икмыняр депутат Франций деч Сеҥымашын 80 ияш лӱмгечым пайремлаш Москош толаш шонымышт нерген увертарен[23].

Сеҥымашын 80 ияш лӱмгечым пайремлыме годым тыныслыкым ончыктымаш (перемирие)

2025 ий 28 апрельыште Российын президентше Владимир Путин Сеҥымашын 80 ияш лӱмгечым пайремлыме кечылаште тыныслыкым (перемирием) увертарен[24]. Российын армийже кредалме пашам Москосо жап дене 7 май гыч 8 майыш 00:00 шагат гыч 10 май гыч 11 майыш 00:00 шагат марте чара[25]. Тыгодым РФ вуйлатыше РФ-ын нимогай ончылгоч кутырен келшыме (условий) деч посна тыныс каҥашымашлан ямде улмыж нерген увертарен.

Палемдымаш

  1. Москва ожидает более 20 глав государств и правительств на Параде Победы 9 мая, 2025-04-15, <https://www.interfax.ru/russia/1020943>. Тергыме: 16 вӱдшор 2025. 
  2. 1 2 Кто из глав государств приедет на парад Победы в Москву, 15.04.2025, <https://www.pnp.ru/politics/kto-iz-glav-gosudarstv-priedet-na-parad-pobedy-v-moskvu.html>. Тергыме: 16 вӱдшор 2025. 
  3. Президент Абхазии приедет в Москву на празднование Дня Победы, 2025-04-22, <https://ria.ru/20250422/gunba-2012744893.html>. Тергыме: 22 вӱдшор 2025. 
  4. 1 2 3 4 5 6 Парад Победы в 2025 году: кто приедет в Москву на 9 Мая, 2025-04-15, <https://iz.ru/1868547/mariia-shaipova/parad-pobedy-v-2025-godu-kto-priedet-v-moskvu-na-9-maia>. Тергыме: 16 вӱдшор 2025. 
  5. 1 2 3 Кто приедет в Москву на Парад Победы в 2025 году, 02.04.2025, <https://vz.ru/information/2025/4/2/1323488.html>. Тергыме: 9 вӱдшор 2025. 
  6. 1 2 3 4 5 6 7 На параде Победы в Москве ожидают более 20 глав государств и правительств, 15.04.2025, <https://regnum.ru/news/3959542>. Тергыме: 16 вӱдшор 2025. 
  7. Лавров анонсировал визит Мадуро в Россию на День Победы, 2025-04-12, <https://iz.ru/1869720/2025-04-12/lavrov-anonsiroval-vizit-maduro-v-rossiiu-na-den-pobedy>. Тергыме: 12 вӱдшор 2025. 
  8. Анатолий Казанцев. Премьер-министра Индии Моди ожидают на параде Победы 9 мая в Москве. РГ (8 вӱдшор 2025). Тергыме кече: 9 вӱдшор 2025.
  9. Мантуров передал президенту Индонезии приглашение посетить парад Победы и ПМЭФ, 15.04.2025, <https://tass.ru/politika/23690541>. Тергыме: 16 вӱдшор 2025. 
  10. Президент Киргизии приедет на парад в честь 80-летия Победы в Москве, 04.04.2025, <https://www.rbc.ru/rbcfreenews/67ef61949a794786606875b7?from=newsfeed>. Тергыме: 9 вӱдшор 2025. 
  11. Глава Республики Конго примет участие в праздновании 80-летия Победы в Москве, 28.04.2025, <https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/23799923>. Тергыме: 28 вӱдшор 2025. 
  12. Путин пригласил премьера Мьянмы на празднование 80-летия Победы, 04.03.2025, <https://tass.ru/vneshnyaya-politika/23305735>. Тергыме: 16 вӱдшор 2025. 
  13. Палестина вслед за Израилем заявила о визите на парад Победы в Москве, 05.02.2025, <https://www.rbc.ru/rbcfreenews/67a2b9109a7947f27a7bd183>. Тергыме: 16 вӱдшор 2025. 
  14. Фицо считает личным долгом посетить Москву в День Победы, 12.12.2024, <https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/22647307>. Тергыме: 12 теле 2024. 
  15. Фицо принял приглашение Путина посетить празднование 9 Мая, 27.11.2024, <https://ria.ru/20241127/fitso-1985977709.html>. Тергыме: 27 кылме 2024. 
  16. Рахмон приедет 9 мая в Москву на празднование 80-летия Победы, 2025-02-13, <https://tass.ru/obschestvo/23128229>. Тергыме: 13 пургыж 2025. 
  17. Президент Узбекистана приедет в Москву на празднование Дня Победы, 07.04.2025, <https://ria.ru/20250407/pobeda-2009750425.html>. Тергыме: 9 вӱдшор 2025. 
  18. Министр обороны ЮАР посетит парад Победы в Москве, 17.04.2025, <https://ria.ru/20250417/yuar-2011916312.html?in=l>. Тергыме: 17 вӱдшор 2025. 
  19. 1 2 Вучич: сербские военные примут участие в параде Победы в Москве. ВГТРК (17 вӱдшор 2025). Тергыме кече: 17 вӱдшор 2025.
  20. Белорусские военные отправились в Москву для подготовки к параду Победы, 24.04.2025, <https://tass.ru/obschestvo/23772067>. Тергыме: 25 вӱдшор 2025. 
  21. Каллас заявила о "последствиях" для тех, кто поедет в Москву на парад Победы, 14.04.2025, <https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/23680299>. Тергыме: 16 вӱдшор 2025. 
  22. 1 2 «Я еду в Москву». В Европе не все выполнят приказ ЕС игнорировать парад Победы - Газета.Ru, 15.04.2025, <https://www.gazeta.ru/politics/2025/04/15/20886914.shtml>. Тергыме: 16 вӱдшор 2025. 
  23. Лавров заявил о желании политиков из Франции отпраздновать 9 Мая в Москве, <https://www.rbc.ru/rbcfreenews/680b938d9a7947d40dc405b4?from=newsfeed>. Тергыме: 25 вӱдшор 2025. 
  24. Путин объявил перемирие в дни 80-летия Победы, 2025-04-28, <https://www.kommersant.ru/doc/7692395>. Тергыме: 28 вӱдшор 2025. 
  25. По решению Президента России в дни 80-летия Победы российская сторона объявляет перемирие, 28.04.2025, <http://www.kremlin.ru/events/president/news/76807>. Тергыме: 28 вӱдшор 2025.