Ядерный тергымаш ваштареш шогымо тӱнямбал кече

РУВИКИ — эрыкан энциклопедий гыч материал
Ядерный тергымаш ваштареш шогымо тӱнямбал кече
International Day Against Nuclear Tests 2015 (20843263959).jpg
Официал International Day against Nuclear Tests
Ыҥ Тергыме да моло ядерный саргурал деч вара мо лийын кертме нерген калыклан туныктымаш да палдарымаш.
Ышталтын 2009 ий 2 декабрьыште (64/35 резолюций)
Ыштыше ООН-ын Генеральный Ассамблейже
Палемдат Earth flag PD.jpg Тӱнямбал кече
Кече 29 сорла
Кылдалтын ядерный саргурал дене

Ядерный тергымаш ваштареш шогымо тӱнямбал кече 29 августышто палемдалтеш. Тудо 2009 ий 2 декабрьыште ООН-ысо Тӱҥ Ассамблейын 64-ше сессийыштыже 64/35-ше пунчал дене ик ой дене пеҥгыдемдалтын[1].

Тиде пунчалыште умылтарыме пашаш ушнаш, «Ядерный саргуралым пудештарыме але кеч-могай вес ядерный пудештарылмаш деч варасе лектыш да ядерный саргуралдыме тыныс илышым чоҥышаш верч нуным тергымашым йылт чараш кӱлмо нерген» шарнаш ӱжмӧ. [1]Тиде пунчалым Казахстан темлен, 1991 ий 29 августышто Семипалатинск ядерный полигоным петырыме лӱмеш, пунчалын соавторжо 26 кугыжаныш лийын, нунын коклаште Армений, Белоруссий, Таджикистан да Туркмений. Ядерный тергымаш ваштареш тӱнямбал кечым палемдыме деч вара 2010 ий май тылзыште Ядерный саргуралым лукташ чарыме нерген Договорыш ушнышо чыла эл «Ядерный саргурал деч посна тӱняште тыныслыкым да лӱдыкшыдымылыкым ышташ» мутым налын[1].

Ядерный тергымаш ваштареш тӱнямбал кече ядерный саргуралым тергышыла пудештарыме да кеч-могай моло ядерный пудештарылмашын лектышыже да тудым чараш кӱлмӧ нерген еҥ-влаклан сайын умылтарен, увертарен шогаш ӱжеш.

Тӱҥ Ассамблейын пунчалыштыже тыге палемдыме лийын: «Еҥ-влакын илышыштлан да тазалыкыштлан, йырым-йырысе пӱртӱслан пеш кугу эҥгекым кондышо ядерный тергымашым чарен шогалташ чыла вийым пыштыман... эрыкан да тыныс, ядерный саргуралдыме тӱням чоҥымаште ядерный тергымашым тӱрыснек чарымаш гына ик эн тӱҥ йӧнлан шотлалтеш». 2010 ий гыч кажне ийын тиде кече кутырен келшыме почеш тӱрлӧ мероприятийым, тидын шотыштак симпозиумым, конференцийым, ончерым, конкурсым, академий институтлаште лекцийым, увер передачым да тулеч молым эртарымаш дене палемдалтеш.

Конференций-влак

2014 ий 15 сентябрьыште Казахстанын |США-н посольствыжо Саргурал шотышто эскерыше Ассоциаций, Green Cross International, Канадын посольствыжо да АТОМ проект дене пырля «Ядерный саргуралым тергымаш: историй, прогресс, йодыш-влак» Ушнышо калык-влак организаций ядерный тергымаш ваштареш конференцийым эртареныт. Конференций США-н тыныслык институтыштыжо, Вашингтонышто, Колумбий округышто эртен[2]. Тиде конференций ядерный саргуралым тергыме йодыш-влакым ончен да чыла вере ядерный шымлымашым чарыме нерген Договорлан корным почын. Тӱҥ докладчик-влак США-н энергетике министрже Эрнест Дж. Мониз, США-се кугыжаныш секретарьын саргурал да тӱнямбал лӱдыкшыдымылыкшым эскерыме шотышто алмаштышыже Роуз Э. Готтемюллер, США-н энергетике министржын алмаштышыже да NNSA-н администраторжо Фрэнк Дж. Клотц, тыгак ОДВЗИТЕ-н исполнитель секретарьже Лассин Зербы лийыныт[3]. Конференцийын участникше-влак шкеныштым ядерный саргуралым шараш чарныме нерген шомаклан ӱшанле улмыштым ончыктеныт.

  • Global Zero 300 тӱнямбал ончылъеҥ гыч шогышо тӱнямбал тӱшка, ядерный саргуралым пытарыме йодыш дене пашам ыштат[4].
  • Greenpeace International, эколог-влакын виктемдыме организацийышт[5], 41 утла элыште офисше, Амастердамыште, Нидерландыште пачер-штабше уло. [6]
  • Ядерный саргурым чарышаш верч кучедалше тӱнямбал кампаний
  • Ядерный саргурал ваштареш улшо тӱнямбал эмлызе-влак 1985 ийыште 41 элыште шке филиалыштым кученыт, тушто 135000 эмлызе тыршен; IPPNW 1984 ийыште тынысым кондымылан ЮНЕСКО-н премийжым да 1985 ийыште Нобельын тыныслык премийжым сулен[7].
  • Рaxeri Saristrierailli, католик тӱшка, тудыжо «кенета антиядер позицийым налын». [8]
  • Шанче да тӱнямбал паша шотышто Пагуош конференций
  • Sōka Gakkai, тыныс верч тыршыше буддист-влакын организацийышт, нуно 1970-ше ийлаште япон олалаште ядро ваштареш (антиядерный) ончер-влакым эртареныт, ядерный саргуралым чарыме шотышто петициеш 10 миллион кидпалым погеныт.[9] [10]
  • Саргуралым пытарыме йодыш шотышто Ушнышо Калык-влак Организацийын виктемже

Кылвер-влак

  1. ↑ 1 2 3 International Day against Nuclear Tests. United Nations. Тергыме кече: 16 теле 2012. Архивлыме 28 сорла 2019 ий.
  2. ↑ Energy Secretary Moniz's Remarks at the U.S. Institute of Peace Conference -- As Prepared for Delivery. www.energy.gov. Тергыме кече: 29 сорла 2019. Архивлыме 29 сорла 2019 ий.
  3. ↑ Special Sept. 15 Event: Nuclear Weapons Testing: History, Progress, Challenges. www.armscontrol.org. Тергыме кече: 29 сорла 2019. Архивлыме 21 кылме 2018 ий.
  4. ↑ Join the Movement. globalzero.org. Тергыме кече: 21 вӱдшор 2018. Архивировано из оригинала 8 пургыж 2018 ий.
  5. ↑ outreach.un.org.ngorelations. www.un.org. Тергыме кече: 21 вӱдшор 2018. Архивлыме 18 ага 2010 ий.
  6. ↑ Our offices. greenpeace.org. Тергыме кече: 21 вӱдшор 2018. Архивлыме 23 пеледыш 2011 ий.
  7. ↑ Profile from Helix Magazine Архивировано 13 шыжа 2009 года.
  8. ↑ Lawrence S. Wittner (2009). Confronting the Bomb: A Short History of the World Nuclear Disarmament Movement, Stanford University Press, pp. 164-165.
  9. ↑ Lawrence S. Wittner (2009). Confronting the Bomb: A Short History of the World Nuclear Disarmament Movement, Stanford University Press, p. 128.
  10. ↑ Lawrence S. Wittner (2009). Confronting the Bomb: A Short History of the World Nuclear Disarmament Movement, Stanford University Press, p. 125.

Тӱжвал кылвер-влак

"https://mhr.ruwiki.ru/w/index.php?title=Ядерный_тергымаш_ваштареш_шогымо_тӱнямбал_кече&oldid=1153169" гыч налме