Чемеков, Геннадий Александрович
| Геннадий Александрович Чемеков | |
|---|---|
 | |
| Шочмо кече | 1939 ий 28 ага |
| Шочмо вер | РСФСР, Марий АССР, У Торъял кундем, Кӱанпамаш ял |
| Колымо кече | 2005 ий 10 кылме (66 ий) |
| Колымо вер | Йошкар-Ола |
| Гражданлык |
 СССР Россий |
| Паша сомыл | серызе, почеламутчо, журналист |
Геннадий Александрович Чемеков (28 ага 1939, Кӱанпамаш, Марий Автоном Совет Социализм Республик — 10 кылме 2005, Йошкар-Ола) — марий серызе, почеламутчо, журналист[1].
Илыш корныжо
Геннадий Чемеков 1939 ийын ага тылзын 28-ше кечынже Марий АССР У Торъял кундем Кӱанпамаш ялеш туныктышо ешеш шочын. Ачаже — школ директор, аваже — тӱҥалтыш школын туныктышыжо. Йоча пагытше неле сар жаплан логалын. Ачаже, Александр Филиппович Чемеков, 1942 ий 23 февральыште Смоленск мландысе Крапивка лӱман ял воктен кредалмаште талешкыла колен. Геннадий изинекак эрыкым йӧратыше, шкевуя шонаш да илаш кумылан кушкын. Пеш эр ялысе тулык илышын нелыжым умылен, школышто сайын тунемын, чӱчкыдынак уда койышыжлан неуд дене палемдалтын. 1953 ийыште, Тошто Торъял кыдалаш школым тунем пытарымеке, Н. К. Крупская лӱмеш Марий кугыжаныш педагогике институтыш тунемаш пурен. Кум ий тунеммеке, 1956 ийыште, комсомол путёвко дене Сибирьыш, Абакан—Тайшет кӱртньыгорно магистральым чоҥаш каен[1].
1961 ийыште Йошкар-Олаш пӧртылын, «Марий коммуна» газетын корреспондентшылан, 1967 ий гыч Марий радион журналистшылан пашам ыштен. 1971 ий гыч Советский вел Кукмарий ялыште илен. 2003 ий гыч У Торъял велне эмгак-влаклан Пектубайысе пансионатыште лийын. Сылнымутым школышто тунемме годсек йӧратен. Пединститутышто тунеммыж годым сылнымутлан утларак кумылаҥын. Почеламутым, ойлымашым, мыскара-влакым возен. 1965 ийыште Геннадий Чемековын «А мурыжо кодеш» икымше книгаже савыкталтын. Моло автор-влак коклаште Геннадий Чемеков лирик кумылжо, чытамсыр койышыжо, шонымашым тура да раш каласен моштымыж дене ойыртемалтын[1].
Сибирьын романтике илышыж да пашаж нерген «Куку пиалым сӧра» лирике повестьым возен, повесть 1968 ийысе «Ончыко» журналын 2-3 номерлаштыже лектын. 1972 ийыште Марий книга издательстве тудым посна книга дене савыкта. Ту ийынак августышто «Марий коммуна» газетыште шылтален возымо статья лектын. Сылнымут мер калык тудым ӱшаным пуышо прозаик семын аклен, но критик-влак авторым соцреализм принципым пудыртымылан шылталеныт. Шоялӱман критик И. Трофимов серен:
Автор шке геройжо-влакым арам «романтик» шомак дене пыдалаш тырша. А эн чотшым пашазе класс нерген шапалге книгам лукмыжлан Г. Чемеков шке титакан. Кеч тудо «Абакан — Тайшет» кӱртньыгорным ыштымаште шке лийын, чылажымат шке шинчаж дене ужын, а произведенийым профессиональный кӱкшытыш нӧлтал кертын огыл, мом ужмо-колмыж дене гына серлаген, садлан тудын возымыжо лично-интимный, исповедальный шӱлышан гына лектын… Автор шке геройжо деч кӱшкӧ нӧлталт кертын огыл.
У произведенийже-влакым периодике печатьыште, «Ончыко», «Пачемыш» журналлаште савыктен. Тудын шуко лирике почеламутшылан марий композитор-влак семым возеныт, нине муро-влак кызытат калык муро семын кумдан палыме улыт. "…Икана Иван Молотов мемнан деке икымше гана Ион Кузьминым кондыш, палымым ыштыш. Тудын дене вара «Рвезе пагыт ныжыл», «Ӱдыр йӧрата гын», «Индеш шагатлан», «Молан тудо тыгай?», «Вуча арамам да молымат возышна», — шарнен ойлен поэт мурым возымыж нерген[1].
1994 ийыште «Талукышто латкум тылзе» прозо книгам луктын. Эн сай почеламут ден мурыжо-влак «Порсын олык» (2004) сборникыш пуреныт. Илымыж годым 4000 экземпляр тираж дене ныл книгам савыктен: «А мурыжо кодеш» (1965), «Куку пиалым сӧра» (1972), «Идалыкыште латкум тылзе» (1994), «Порсын олык» (2004)[1].
2005 ий ноябрь кыдалне колен, 17 ноябрьыште Йошкар-Оласе Паганур шӱгарлаште, 1754 номеран палыдыме еҥ семын, тойымо. Кийыме верже: 54 сектор, 7 радам, 20 вер.
Тӱҥ произведенийже-влак
- А мурыжо кодеш : лирич. сӱрет-вл. [А песни остаются : лирич. зарисовки]. Йошкар-Ола, 1965. 64 с.
- Куку пиалым сӧра : лирич. повесть [Кукушка сулит счастье : лирич. повесть]. Йошкар-Ола, 1972. 152 с.
- Идалыкыште латкум тылзе: повесть ден ойлымаш-вл. [В году тринадцать месяцев : повести и рассказы]. Йошкар-Ола, 1994. 272 с.
- Порсын олык : почеламут-вл. [Шелковый луг : стихи]. Йошкар- Ола, 2004. 200 с.
Палемдымаш
Литератур
- Марийская биографическая энциклопедия : 3849 имен в истории Марийского края и марийского народа / авт. и рук. проекта В. Мочаев. — Йошкар-Ола, 2007. С. 390.
- Писатели Марий Эл: биобиблиографический справочник / сост.: А. Васинкин, В. Абукаев и др. — Йошкар-Ола: Марийское книжное издательство, 2008. — 752 с. С. 652—653.
- Пирогов Г. Шӱм-чонжо — эре самырык // Ончыко. 1999. № 5. С. 131—137.
- Пирогов Г. Шкежат лач куку гаяк… // Кугарня. 1999. 25 май.
- Регеж-Горохов В. Поро суксо // Чемеков Г. А. Порсын олык : почеламут-вл. Йошкар-Ола, 2004. С. 4—8.
- Пчёлкина Т. Молан тудо тыгай? // Кугарня. 2004. 28 май.
- Басова А. Куку пиалым сӧрен мо? // Марий Эл. 2005. 29 июль.
- Пирогов Г. Пиалым ыш сӧрӧ кукужат // Марий Эл. 2005. 24 дек.
- МБЭ. Йошкар-Ола, 2007. С. 390.
- Пирогов Г. Чоншижмаш ок шылте нимом… // Ончыко. 2008. № 4. С. 145—148.
Кылвер-влак
- В памяти останется навечно. (руш.)