Унжа (Юлын эҥерйолжо)
| Унжа | |
|---|---|
 Кологрив ола воктене Унжа | |
| Сынже | |
| Кужыт | 426 км |
| Бассейн | 28 900 км² |
| Вӱдым кучылтмаш | 158 м³/с (аҥ деч 50 км тораште) |
| Вӱд йогымаш | |
| Вӱдшинча | эҥер-влакын ушалтмышт: Кема ден Лундонга |
| • Координат | 59°21′18″ с. ш. 44°28′52″ в. д.GЯO |
| Аҥ | Горький вӱдкучем |
| • Верланымаш | Юлын аҥже 2372 км тораште |
| • Координат | 57°35′43″ с. ш. 43°29′51″ в. д.GЯO |
| Верланымаш | |
| Вӱд системе | Горький вӱдкучем → Юл → Каспий теҥыз |
|
|
|
| Эл | |
| Регион | Вологодский область, Кострома область |
| ГВР код | 08010300312110000014368[1] |
|
|
|
 |
|
 РУВИКИ.Медиаште медиафайл-влак | |
Унжа — Российын Вологда да Кострома кундемлаштыже йогышо эҥер, Юлын шола игэҥерже.
Этимологий
Эҥерын лӱмжӧ «эҥер» ыҥан, финн-угор негыз гыч лектын, мутлан, селькуп йылмыште: ундж, унджа — «эҥер»[2].
Физике-географий ойыртемже
Эҥерын кужытшо — 426 уштыш, вӱд погымо кумдыкшо — 28 900 уштыш²[3]. Эҥер Кема ден Лундонга эҥер-влакын ушнымышт дене лиеш. Кострома кундемын кумдыкыштыже йоген, Юрьевец ола воктене Угарман вӱдкучемын Унжа иксашкыже (заливыш) йоген пура. Эҥер аҥ деч 50 уштыш тораште идалыкысе кокла вӱд раскотшо — 158 м³/с, эн кугужо — 2520 м³/с, эн изиже — 7,82 м³/с[3].
Тӱҥ игэҥер-влак — Юза, Кунож, Вига, Понга, Нея (пурла); Княжая, Межа, Пеженга, Ужуга, Пумина, Ош Лух, Шем Лух (шола).
Эҥер серыште Кологрив, Мантурово, Макарьев ола-влак да Унжа села верланеныт.
Кема да Лундонга дене ушнымеке, Унжа утыр шарла, а Кунож ден Вига эҥер-влакын йоген пурымышт деч вара, эҥер 60 метр марте лопкаҥеш. Кӱшыл да кокла йогынышто изи вӱдан верлаште пундашыже коеш, йогынын писылыкше изи. Пурла серже пӱтынь эҥер мучко кӱкшӧ, тура, илем-влак тӱҥ шотышто тудын ӱмбалныже верланеныт. Шола серже — лапрак, южо вере купан, чӱчкыдынак чодырам вондер тӱшка ойыра. Ошман йӱштылмӧ вер-влак вашлиялтыт.
Ӱлыл йогынышто, Макарьев воктене, эҥер 300 метр марте лопкаҥеш, эше ӱлнӧ Угарман вӱдкучемын куатше палдырнаш тӱҥалеш. Пытартыш 20 уштышышто эҥер тынар лопкаҥеш, эсогыл тиде кумдык нерген чӱчкыдын Угарман вӱдкучемын Унжа иксаже ман ойлат.
Игэҥер-влак
(уштышым вӱд аҥ деч шотлен ончыктымо)
- 1,5 уштыш: Водгать (Язвица) (пурла)
- 3,2 уштыш: Шем Лух (шола)
- 13 уштыш: Пода (шола)
- 23 уштыш: Ош Лух (шола)
- 33 уштыш: Нея (пурла)
- 54 уштыш: Лехта (шола)
- 56 уштыш: Серженка (шола)
- 66 уштыш: Яхронка (шола)
- 74 уштыш: Кугу Низмица (шола)
- 80 уштыш: Калега вӱдйогын (шола)
- 96 уштыш: Лопариха (пурла)
- 97 уштыш: Шевелевская (пурла)
- 101 уштыш: Пузовца (пурла)
- 103 уштыш: Тоехта (Летняя Тоехта) (шола)
- 113 уштыш: Кастово (шола)
- 116 уштыш: лӱмдымӧ, Леонтьево ял воктене (пурла)
- 119 уштыш: Пумина (шола)
- 138 уштыш: Меремша (Неремша) (шола)
- 142 уштыш: Водгать (Водготь)(пурла
- 144 уштыш: Болть (шола)
- 151 уштыш: Янга (пурла)
- 160 уштыш: Межа (шола)
- 181 уштыш: Касуг (шола)
- 200 уштыш: Килг (пурла)
- 203 уштыш: Юрас (шола)
- 230 уштыш: Воймас (шола)
- 238 уштыш: Княжая (шола)
- 258 уштыш: Шилекша (пурла)
- 260 уштыш: Крутовка (шола)
- 261 уштыш: Олексинка (шола)
- 267 уштыш: Нижняя Ичежа (пурла)
- 270 уштыш: Вонюх (пурла)
- 275 уштыш: Нижняя Варзенка (пурла)
- 276 уштыш: Верхняя Варзенка (пурла)
- 281 уштыш: Ужуга (шола)
- 289 уштыш: Пеженга (шола)
- 297 уштыш: Заездная (Колохта) (шола)
- 316 уштыш: Марханга (шола)
- 330,4 уштыш: Понга (пурла)
- 330,7 уштыш: Ичеж (Пчеш) (шола)
- 339 уштыш: Святица (шола)
- 342 уштыш: Вига (пурла)
- 351 уштыш: Кунож (пурла)
- 354 уштыш: Ӱлыл Шунда (шола)
- 362 уштыш: Кӱшыл Шунда (шола)
- 368 уштыш: Криночевка (шола)
- 388 уштыш: Юза (пурла)
- 391 уштыш: Митюг (шола)
- 411 уштыш: Пожла (пурла)
- 426 уштыш: Кема (пурла)
- 426 уштыш: Лундонга (шола)
Эҥер дене пайдаланымаш
Ончыч Унжа дене шуко чодыра шолым волтеныт. Кызыт ты пашам чарыме, но эҥерын посна верлаштыже кызыт мартеат шуко вӱдйымак кайыше пушеҥге уло.
Унжаште карап-влак изи вӱдан жапыште — Макарьев марте, кугу вӱдан жапыште — Кологрив марте коштыт.
Вӱд реестрын уверже-влак
Россий кугыжаныш вӱд реестрын уверже почеш Кӱшыл Юл вӱдкучем йырвелыш пура, эҥерын вӱд озанлык кумдыкшо — Унжа вӱдмучаш гыч вӱд аҥ марте, эҥерын йымал вӱдкучемже — Юл, Рыбинск вӱдкучем деч ӱлыч тӱҥалын, Ока эҥерын йоген пурымыж марте. Эҥерын эҥерысе вӱдкучемже — (Кӱшыл) Юл Куйбышев вӱдкучем марте (Ока вӱдкучемым шотлыде)[4].
Вӱд погын кодшо — 08010300312110000014368[4].
Сӱрет-влак
 |
 |
 |
 | |||||||
Шола гыч пурлашке: Унжа Лундонга (ончыл планыште) да Кема эҥер-влакын ушнымышт дене лиеш; Унжа, вӱдмучаш гыч икмыняр уштыш; Унжан кӱшыл йогынжо; Кунож эҥерын вӱдаҥже (сӱретыште шола)
| ||||||||||
 |
 |
 | ||||||||
Шола гыч пурлашке: Кунож посёлко — Унжа эҥер серыште икымше илем; Вологда да Кострома кундем-влакын чекыштым эртыме деч Унжа Вига эҥер дене ушна (шеҥгелне), вара чот лопкаҥеш; Унжа Макарьев деч изиш кӱшкырак
| ||||||||||
Палемдымаш
- ↑ Ресурсы поверхностных вод СССР: Гидрологическая изученность. Т. 10. Верхне-Волжский район / под ред. В. П. Шабан. — Л.: Гидрометеоиздат, 1966. — 528 с.
- ↑ Поспелов, Евгений Михайлович. Географические названия России: топонимический словарь. — Москва: АСТ; Астрель, 2008.. — С. 457. — 523 с. — ISBN 978-5-17-054966-5.
- ↑ 1 2 Унжа // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. — (Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров).
- ↑ 1 2 Унжа : [руш.] / textual.ru // Государственный водный реестр : [арх. 2013 ий 15 октябрь] / Минприроды России. — 2009. — 29 март.
Литератур
- Рыжавский Г. Я. Бассейн Верхней Волги. — М.: Физкультура и спорт, 1981. — С. 108—109, 113. — 192 с. — (По родным просторам). — 56 000 экз. (обл.)
- Унжа // Словарь современных географических названий / Рус. геогр. о-во. Моск. центр; Под общ. ред. акад. В. М. Котлякова. Институт географии РАН. — Екатеринбург: У-Фактория, 2006.
- Шестакова Л. Г. Унжа // Вологодская энциклопедия / гл. ред. Г. В. Судаков. — Вологда: Русь, 2006. — 608 с. — С. 482. — ISBN 5-87822-305-8.
 |
|---|
