Тоштер йӱд
| «Тоштер йӱд» | |
|---|---|
 | |
 | |
| Отрасль | тӱвыра, сымыктыш, тоштер паша |
| Икымше эртарыме кече | 1997 ий |
| Эртарыме чӱчкыдылык | ий еда |
| Пытартыш эртарыме кече | 2025 |
| Пашавиктызе | РФ тӱвыра министерстве |
| Статус | эртаралтеш |
| Сайт | museumnight.culture.ru |
 РУВИКИ.Медиаште медиафайл-влак | |
«Тоштер йӱд» (руш. Ночь музеев, англ. Night of Museums) — тиде калык-влак кокласе тӱвыра-шинчымаш акций, тудын кышкарыштыже тоштер-влак кас лиймеш але йӱдымат пашам ыштат[1]. Тоштерын тӱнямбал кечыж вашеш эрта, тудым майын 18-ше кечынже палемдат; йӱла почеш эн лишыл каныш кечын — майын кумшо каныш кечынже эртаралтеш. Акцийын шонымашыже — тоштер фонд-влакым чапландарымаш, тоштер да туныктымо пашан йӧнжӧ-влакым, у йогынжым ончыктымаш[2]. Икымше гана акций 1997 ийыште эртен[3].
2025 ийыште Российыште «Тоштер йӱд» майын 17-ше кечынже лиеш. Акцийын темыже — «Талешке-влак»[4].
Акцийын эртымгорныжо
Икымше «Тоштерын кужу йӱдшӧ» (руш. Lange Nacht der Museen)[5] Берлинын латкок тоштерыштыже 1997 ийыште эртен. Вашлиймаш-влак: экскурсий, лекций, театр паша-влак йӱд мучко эртаралтыныт. Туш оксам тӱлыде пураш лийын[1].
1999 ийыште тыгаяк акцийым Францийын тӱвыра да коммуникаций министерствыже эртарен[6].
2001 ийыште акцийыш Европын да Америкын 39 элже ушненыт[4].
2005 ийыште Европо Каҥаш Францийын ий еда «Тоштер йӱд» тӱнямбал акцийым эртараш темлыме шонымашым пеҥгыдемден. Пунчалым лектыныт, акций каныш кечылаште Тоштерын тӱнямбал кечыж вашеш эрташ тӱҥалеш[7].
2025 ийыште шымлыме почеш, акцийыш 40 деч шукырак эл гыч 3,5 тӱжем деч шукырак тоштер-влак ушнат[7].
Российыште
Россий акцийыш 2002 ий апрельын 20-шо кечынже ушнен[8][9]. Ты вашлиймашым Красноярскысе тоштер рӱдер ямдылен, 5 тӱжем деч шукырак еҥ толын[6].
2006 ийыште «Тоштер йӱдым» Санкт-Петербург да Озаҥ эртареныт[4].
2007 ийыште акций икымше гана Москошто да Екатеринбургышто эртен. Москошто мероприятийлан «Тоштерыште йӱд» лӱмым пуымо[7]. Шуко тӧнеж-влак акцийлан йочалан да кугыеҥ-влаклан лӱмын кумда ончер-экскурсий программе-влакым ыштеныт.
2015 ийыште «Тоштер йӱд» федерал кӱкшытым налын. Тиде жап гыч акций Россий Федерацийысе тӱвыра министерствын полшымыж дене эрта. Акцийыш федерал, кугыжаныш, муниципал, ведомство да шке тоштер-влак пӱтынь эл мучко ушнат[2].
Российысе «Тоштер йӱд» 2 тӱжем утла тоштер тӧнежым уша[7]. Акцийыш тыгак ончер рӱдер, театр, галерей, книгагудо, каныш рӱдер да моло тӧнеж-влакат ушнат[2].
Ий еда акций посна йодышлан пӧлеклалтеш.
Эртен толмо ийла
- 2016 ийыште акций майын 21-ше кечынже эртен. Вашлиймаш-влак Россий кино идалыклан пӧлеклалтыныт. Шуко тоштер-влак «Ик экспонатын эртымгорныжо» теме дене мутланымашым эртареныт. Санкт-Петербургышто, Екатеринбургышто да Калининградыште акцийыш ушнышо кумдык-влак икгай билет дене пашам ыштеныт[10]. 130 утла тоштерыште да икмыняр лу ола уремыште экскурсий-влак эртеныт, 60 концерт да 30 кином ончыктымо. Москошто ВДНХ-ште «Кино да мода. Александр Васильевын фондшо гыч палыме киноактриса-влакын вургемышт» ончер эртен[11].
- 2017 ийыште акций майын 20-шо гыч 21-ше кечын йӱдым эртен. Тӱҥ темыже — 1917 ийысе революций[12]. Мероприятийыште икмыняр лу тӱвыра кумдык пашам ыштен. Нунын коклаште: Третьяков галерей, «Царицыно» илем, ВДНХ, Моско зоопарк, «Гараж» кызытсе сымыктыш тоштер да молат. Лекций, экскурсий, сымыктышъеҥ, эртымгорным шымлыше, фотограф-влак дене вашлиймаш, мастер-класс-влак да театр модмаш лийыныт[13].
- 2018 ийыште акций майын 19-ше кечынже эртен. Тӱҥ темыже — «Шапашысе шедевр-влак»[14]. Каныш каслаште тоштер, театр, галерей, арт-рӱдер да сымыктыш школ-влак тыршеныт. Тоштер-влак шуэн ужаш лийме экспонат-влакым ончыктеныт, кудышт ондак петырыме фондлаште але реставрацийыште лийыныт. Москошто 800 утла вашлиймаш лийын, тушко 500 тӱжем еҥ ушнен.
- 2019 ийыште акций майын 18-ше кечынже эртен. Тӱҥ темыже — «Элемент-влак»[15]. Пӱтынь эл мучко 100 утла тоштер йӱд марте пашам ыштеныт, экскурсий, лекций, перформанс да концерт-влакым эртареныт. «Гараж» тоштер ончышо-влаклан Павл Пепперштейнын «Айдеме ландшафтлан рамке семын» да «Рашид Араин. Ретроспективе» ончер-влак мучко оксам тӱлыдымӧ экскурсий-влакым эртарен. Бахрушин тоштер «Софокл гыч Мейерхольд марте театр» театр модмым ончыктен, тушто ончышо-влак шым театр «курым» гыч иктыжым ойырен налын кертыныт, Античность гыч XVII курым марте. «Солянка» галерейын унаже-влак сӱретчын пашам ыштыме радамжым эскереныт. Акцийын рӱдӧ кумдыкшо Моско тоштер лийын, тушто Drumsfest Russia 2019 тӱнямбал фестивальын еҥже-влак тӱмырзӧ-влакын шоуштым ончыктеныт[16].
- 2020 ийыште «Тоштер йӱдын» тӱҥ темыже — «Тамга-влак»[17]. Covid-19 пандемийлан кӧра чыла вашлиймаш-влак онлайн-форматыште майын 16-шо гыч 17-ше кечынже эртеныныт. Акцийыш 50 утла моско тоштер да галерей ушнен. Онлайн-паша тӧнеж-влакын официал сайтлаштышт да социал кыллаште эртаралтыныт. Чылажге 800 тӱжем утла еҥ ончен[18].
- 2021 ийыште акций майын 15-ше кечынже эртен. Тӱҥ темыже — «Тоштер деч утларакат»[19]. Ончер, экскурсий, мастер-класс, квест, конкурс, викторина, лекторий-влак пашам ыштеныт. Рӱдӧ кумдык семын Третьяков галерей лийын, тушто «Эрык нерген шонымаш-влак. Романтизм Российыште да Германийыште» тӱнямбал ончер эртен. Кугыжаныш историй тоштерын ончышыжо-влак шуэн вашлиялтше экспонатым уэмдыме паша радам дене палыме лийыныт да кид дене возымо шарныктыш-влакым шымленыт. Пӱтыньроссийысе декор сымыктыш тоштерын пашаеҥже-влак йоча-влаклан программым ямдыленыт, олым арверым ыштыме шотышто мастер-классым эртареныт[20].
- 2022 ийыште тоштер йӱд майын 21-ше кечынже лийын. Акцийын темыже — «Шотлымо тӱҥалтыш»[21]. Ончышо-влаклан экскурсий, концерт, музык-поэзий перформанс-влак, йоча-влаклан да кугыеҥ-влаклан мастер-класс-влак, оксам тӱлыдымӧ йолын коштмаш, лекций-влак, кином ончымаш, уремысе ончер-влак пашам ыштеныт[22]. Тоштер йӱдыш 300 тӱжем деч шукырак еҥ ушнен.
- 2023 ийыште «Тоштер йӱд» акций майын 21-ше кечынже лийын. Рӱдӧ темыже — «Эртымгорно да илышкорно-влак»[23]. Ончер, мастер-класс, концерт, экскурсий-влак лийыныт. Акцийыште Индийын, Саудысо Аравийын, Венесуэлын, Катарын, Ливанын, Камбоджын, Монголийын да моло кугыжаныш-влакын дипломат миссийын ӱшанъеҥже-влак лийыныт. А. С. Пушкин лӱмеш ГМИИ-ште «Пӱртӱс сӱретын йоҥгымыжо» программым ямдылыме: ончышо-влак телефон да наушник дене тоштер зал-влак мучко коштын, кок сымыктышым — семым да сӱретым — пырля ушен колышт онченыт. ВДНХ-се Эрвел тоштер уна-влаклан эреак пашам ыштыше экспозиций мучко «Сем корным» почын[24]. Акций кышкарыште 1300 утла вашлиймаш-влак эртеныт, нуным кок миллион деч шукырак еҥ ончен[25].
- 2024 ийыште акций майын 18-ше кечынже эртен. Тӱҥ темыже — «Тукым гыч тукымыш. Еш реликвий-влак»[26]. Москосо тӱвыра площадке-влак 500 утла вашлиймашым эртареныт. Нунын коклаште: сылнымут спектакль, театр модмаш, мастер-класс, квест-влак, викторина, классике да кызытсе сем концерт-влак. Ты йӱдын федерал тӱвыра кумдыкыш 300 тӱжем деч шукырак еҥ толын.
- 2025 ийыште «Тоштер йӱд» акций майын 17-ше кечынже лиеш. Тӱҥ темыже — «Талешке-влак»[27]. Ачамландым аралыме идалыкыште акций эртымгорным шарнымашлан да чоншӱлыш-шкемкучымо поянлыкым аралымылан, эл да тудын сеҥымашыж дене кугешнымашым шочыктымылан пӧлеклыме.
Россий Федерацийын тӱвыра министрже Ольга Любимова палемден[28]:
«Кугу Сеҥымашын лӱмгече идалыкыште ме шарнена талешке-влакым, нуно, шкем чаманыде, кредалыныт элын эрыкше да шкевуя илышыж верч, фашизмын шинчыржым кӱрышт шуаш полшеныт. «Талешке-влак» теме Российын тӱрлӧ кундемысе тоштерлаште шке вашмутшым муэш, вет кажне кундемыште Кугу Ачамланде сaрын, тыгак элын моло саманже дене кылдалтше, шке талешкыже да эртышым шарныме шке лаштыкше уло. Ме уэш эртыше илышын патыр лаштыклашкыже куснена, калыкнан эртымгорнышто тӱрлӧ тале пашам шараналтен, талешкына-влак дене вашлийын, нунылан вуйнам савена. Тидын дене пырля у жап у талешке-влакым шочыкта, да талылык йодыш тоштер-влаклан эртымгорнылан эҥертен, тачысе ончалтышым, умылымашым рашемдаш да тачысе талешке-влак нерген ойлаш йӧным пуа.»
600 утла мероприятийым эртарыме, нунын коклаште: акций, лекций, мастар-класс, квиз, экскурсий да концерт-влак. Москвасе Транспорт тоштерыште комиксым ыштыме шотышто мастар-класс лийын, Третьяковский галерейыште акцийын унаже-влак изирак лекторийыш миен коштыныт, Москосо Кремльын Тоштерыштыже «Александр Невский — руш мландым аралыше» лекций да «Александровский сад — кок Ачамланде сарын мемориалже» экскурсий эртеныт.
Акцийыш 170 оласе площадке ушнен. Мероприятийлам онлайн-трансляций дене 700 тӱжем гана онченыт.
Кылдалтше кечышот-влак
- Экскурсийым вӱдышӧ-влакын тӱнямбал кечышт (февральын 21-ше кечыже)
- Тӱвыра пашаеҥын кечыже (Россий) (мартын 25-ше кечынже)
- Чапкӱ да эртык верын тӱнямбал кечыже (апрельын 18-ше кечынже)
- Тоштерын тӱнямбал кечыже (майын 18-ше кечынже)
- Кино йӱд (кечышот ий еда вашталтеш)
Палемдымаш
- ↑ 1 2 Что известно о всероссийской акции "Ночь музеев", 2024-05-17, <https://tass.ru/info/17794121>. Тергыме: 27 вӱдшор 2025.
- ↑ 1 2 3 Всероссийская акция "Ночь музеев", 2024-05-18, <https://ria.ru/20240518/aktsiya-1946361606.html?ysclid=m9ztkbcxjr785322157>. Тергыме: 27 вӱдшор 2025.
- ↑ Музей подготовился к грядущей ночи, 2021-05-15, <https://pobedarf.ru/2021/05/15/muzej-podgotovilsya-k-gryadushhej-nochi/>. Тергыме: 27 вӱдшор 2025.
- ↑ 1 2 3 Когда пройдет «Ночь музеев» в 2025 году?, 2025-02-05, <https://aif.ru/culture/art/kogda-proydet-noch-muzeev-v-2025-godu>. Тергыме: 27 вӱдшор 2025.
- ↑ Всероссийская акция «Ночь музеев» 2024, Аскинский район — дата и место проведения, программа мероприятия., <https://www.culture.ru/events/4498193/vserossiiskaya-akciya-noch-muzeev>. Тергыме: 27 вӱдшор 2025.
- ↑ 1 2 История акции "Ночь музеев", <https://tass.ru/info/8489615>. Тергыме: 14 ага 2025.
- ↑ 1 2 3 4 История акции. Ночь музеев. Тергыме кече: 27 вӱдшор 2025.
- ↑ «Ночь в храме», возможно, пройдет в Москве // Православие и мир. — 22.09.2015.
- ↑ Красноярский музейный центр. Тергыме кече: 10 вӱдшор 2010. Архивировано из оригинала 20 ага 2010 ий.
- ↑ Акция "Ночь музеев", посвященная Году кино, стартует по всей России, 2016-05-21, <https://ria.ru/20160521/1437290306.html?ysclid=m9zvzeifgn499371714>. Тергыме: 27 вӱдшор 2025.
- ↑ «Ночь музеев» - 2016: Хотите увидеть редкие коллекции, торопитесь зарегистрироваться, 2016-05-13, <https://www.msk.kp.ru/daily/26528/3545488/>. Тергыме: 14 ага 2025.
- ↑ «Ночь музеев»-2017 посвятили русской революции, 2017-05-19, <https://iz.ru/news/709931>. Тергыме: 27 вӱдшор 2025.
- ↑ "Ночь в музее" в Москве: Куда пойти, что посмотреть, и как добраться, <https://www.gazetametro.ru/legacy/articles/noch-v-muzee-v-moskve-kuda-pojti-chto-posmotret-i-kak-dobratsja-17-05-2017>. Тергыме: 14 ага 2025.
- ↑ «Шедевры из запасников» станут главной темой «Ночи музеев-2018», 2018-05-07, <https://iz.ru/740369/2018-05-07/shedevry-iz-zapasnikov-stanut-glavnoi-temoi-nochi-muzeev-2018>. Тергыме: 27 вӱдшор 2025.
- ↑ Когда проведут "Ночь музеев" в 2019 году? Тема акции была объявлена в конце мая прошлого года | Санкт-Петербург Центр (руш.). peterburg.center (11 пургыж 2019). Тергыме кече: 27 вӱдшор 2025.
- ↑ «Ночь музеев» в Москве 2019: куда идти и что смотреть, <https://www.buro247.ru/culture/arts/18-may-2019-museum-night-in-moscow.html>. Тергыме: 14 ага 2025.
- ↑ Участие в «Ночи музеев — 2020». www.artnight.ru. Тергыме кече: 27 вӱдшор 2025.
- ↑ Онлайн-мероприятия акции "Ночь в музее – 2020" посетили более 800 тыс. человек, <https://tass.ru/novosti-partnerov/8507959>. Тергыме: 14 ага 2025.
- ↑ Анонс пресс-конференции «Ночи музеев — 2021». old.artnight.ru. Тергыме кече: 27 вӱдшор 2025.
- ↑ Ночь музеев - 2021 (руш.). nazaccent.ru. Тергыме кече: 14 ага 2025.
- ↑ Как пройдет акция "Ночь музеев" в России в 2022 году, 2022-05-20, <https://ren.tv/longread/976779-kak-proidet-aktsiia-noch-muzeev-v-rossii-v-2022-godu?ysclid=m9zw8ofdlg936737411>. Тергыме: 27 вӱдшор 2025.
- ↑ Что и где посмотреть в Москве в «Ночь музеев-2022»?, <https://aif.ru/moscow/chto_i_gde_posmotret_v_moskve_v_noch_muzeev-2022>. Тергыме: 14 ага 2025.
- ↑ Ночь музеев: когда будет в 2023 году, участники акции, программа, 2023-05-05, <https://ria.ru/20230505/noch_muzeev-1869969453.html?ysclid=m9zw9udglh822133152>. Тергыме: 27 вӱдшор 2025.
- ↑ Экскурсия по бункеру, рок-концерт и закулисье театра: куда пойти на «Ночь музеев» в Москве, <https://msk.globalcity.info/article/11/05/2023/1003531>. Тергыме: 14 ага 2025.
- ↑ Министр культуры рассказала о рекордах "Ночи музеев" в России. Вести.ру (25 ага 2023). Тергыме кече: 14 ага 2025.
- ↑ Объявлены дата и тема «Ночи музеев» 2024 года - Год Литературы, 2024-03-13, <https://godliteratury.ru/articles/2024/03/13/obiavlena-data-i-tema-nochi-muzeev-2024-goda?ysclid=m9zwawp93r883973096>. Тергыме: 27 вӱдшор 2025.
- ↑ «Ночь музеев» пройдет по всей России 17 мая. Публикации СМИ. Первый канал, 2025-02-05, <https://www.1tv.ru/publikacii/obzor-smi/noch-muzeev-proydet-po-vsey-rossii-17-maya>. Тергыме: 27 вӱдшор 2025.
- ↑ Ольга Любимова: Всероссийская акция «Ночь музеев» в 2025 году будет посвящена теме «Герои». Министерство культуры РФ (17 шорыкйол 2025). Тергыме кече: 14 ага 2025.
Литератур
- Казакова, О., Кошелева, С. Ночь музеев во Франции как пример современной международной кооперации и общественно-государственного партнёрства // Вестник Кемеровского государственного университета культуры и искусств. — 2023. — № 63.
- Малафий, А. Туризм впечатлений : ресурсы и перспективы развития в Тульской области // Современные проблемы сервиса и туризма. — 2019. — № 2.
- Петрунина, Л. Два лица одного музея. "Ночь музеев" в Третьяковской галерее // Телескоп: журнал социологических и маркетинговых исследований. — 2012. — № 6.
- Черткова, М. А., Аксенова, Л. В., Каримова, Э. Т. Международная акция «Ночь музеев» в Учебном ботаническом саду им А.Г. Генкеля ПГНИУ // Ботанические сады в современном мире. — 2024. — № 6. — doi:10.24412/cl-36595-2024-6-169-171.