Социал архитектор
| Социал архитектор | |
|---|---|
 | |
| Кучылтмо алан | Кугыжаныш да и муниципал виктем-влак |
| Лекме кече | 2020-шо ийла |
Социал архитектор (руш. Социальный архитектор) — пӱсын шогышо мер задаче-влакым тӧрлаш виктаралтше социал практике ден темлымаш-влакын проектыштым ямдылыше да нуным илышыш шыҥдарыше специалист. Социал архитектур кышкарыште тудо тӱрлӧ калык тӱшка, институт да кугыжаныш структурышто коклазе семын тырша.
2025 ий 1 сентябрь гыч Моско кугыжаныш университетын политологий факультетше ден Финанс университет Российыште икымше гана социал архитектур дене магистр программе-влакым почыныт[1].
Специальность
«Социал архитектор» умылымаш 2020-шо ийлаште шочын. Ты термин айдеме тукымын вияҥмаштыже кызытсе жаплан келшен толшылан шотлалтеш, кунам кугыжанышым, бизнесым да граждан-влакым ушышо проектла гоч граждан обществым чоҥымаш эртаралтеш.
2025 ий августышто социолог-влак социал архитекторым ончыкылыкын профессийже манын лӱмденыт. Эксперт институтын эксперт-влакын ушемышт дене кылым кучымо шотышто социал шымлымаш-влакым виктарыше Фирдус Алиевын мутшо почеш, социал архитектур — тиде шуко кӱкшытан конструкций[2]:
«Социал архитекторын миссийже — посна пашаеҥын да тичмаш тӧнежын кооперацийыштышт чыла ӱшаныме сомылым, тергымашым, увер йӧным иктеш ушен, Российыште социал ончыкылыкым да социал проектым ямдылыме технологийым, тӱвырам да практикым вияҥдаш да шараш полшымаш. Лишыл жаплан палемдыме шонымашна — ончыкылык илыш сӱретын сынжым чоҥымаш да тӧремдыме йогыным шыҥдарымаш, тудо тӱрлӧ кӱкшытан социал проект-влак полшымо дене илышыш шыҥдаралташ тӱҥалеш».
Социал архитектор-влак вуйлатышын алмаштышыже должностьышто регионысо администрацийлаште пашам ыштен кертыт. Нуно калык чот (демографий) политике, ешын кӱлешлыкше да калык-влак кокласе кыл верч муткучышо лийыт манын палемдат. ВЦИОМ вуйлатыше Валерий Фёдоров кучем вертикальыш у специальностьым интегрироватлаш келшыше «пейзаж» чоҥалтын манын палемден[3]:
«Социал архитектур иктеш ушнымо верыште (стык) шога, ончыч тидлан „междисциплинарность“ мутым кучылтыныт, кызыт утларак интегрирований нерген ойлат».
Палемдыме почеш, у специальностьым пуртымо годым вуз-влак шкештлан гына келшен толшо ойыртемлан тӱткышым ойырат. Мутлан, МГУ политике шӧрын-влаклан тӱткышым ойыраш тӱҥалеш, ВШЭ — медиайӧнлан, РАНХиГС — кугыжаныш виктарымашлан.
Шинчымаш аланыште
2025 ий 1 сентябрьыште Российыште икымше гана социал архитектур дене магистр программе-влакым почыныт: МГУ-н политологий факультетыштыже да РФ виктер пеленысе Финанс университетын социал шанче да тӱшка коммуникаций факультетыштыже. Тыгак РГГУ-што ешартыш шинчымашым пуышо курс-влакым почыныт.
Туныктымо планыш политике стратегий-влак, увер-аналитике полыш, социал архитектурышто модельым да проектым ыштымаш, тыгак граждан идентичностьым чоҥымо нерген дисциплине-влакым пуртымо. Магистрант-влак теорийымат, практикымат тунемаш тӱҥалыт, политологий, социологий, коммуникаций да мер проект-влакым виктарымаш аланыште шинчымашым налыт.
МГУ-со политологий факультетын деканже Андрей Шутовын мутшо почеш, магистратурым тунем лекше-влак пеш кӱлешан специалист-влак лийыт, нуно мер илышым, кучемым да бизнесым иктеш авалтен пашам ыштен, мер калыклан кӱлешан проект-влакым чоҥымаште тыршен да тӱрлӧ социал тӱшка коклаште кылым ыштен кертыт[4].
РФ президент виктерын мониторинг да социал процесс-влакын анализышт шотышто вуйлатыше Александр Харичев палемден: кызытсе условий палымашым практике дене кылден да у йодмаш-влаклан писын вашештен кертше специалист-влакым йодеш[5].
Социал архитектур регионлаште
2024 ийыште Киров олалан 650 ий темме лӱмеш кучемъеҥ-влак сылныойым шонен луктыныт: кундемын рӱдолаже — «Руш Йӱдвелын капкаже». Тидын деч вара турист проект ден архитектур пунчал-влак тиде ой дене кылдалтыныт.
Якутийын губернаторжо Айсен Николаев якут кинон шукырак еҥлан оҥай лиймыж нерген ойлен. Тудын мутшо почеш, республикыште лукмо фильм-влакын чотышт Российыште Моско деч вара кокымшо верыште улеш.
Мурманск областьыште «Йӱдвелыште илаш» кампанийым колтеныт. Тушто илыше-влак тыгай ӱжыкмутым сайын вашлийыныт, тидын деч вара кундемын вияҥме планжымат тыгеак лӱмденыт[6][7].
Палемдымаш
- ↑ В России впервые стартовали магистерские программы по социальной архитектуре, 2025-09-01, <https://vz.ru/news/2025/9/1/1356826.html>. Тергыме: 29 идым 2025.
- ↑ Социологи назвали социального архитектора профессией будущего - Российская газета, 2025-08-08, <https://rg.ru/2025/08/08/sociologi-nazvali-socialnogo-arhitektora-professiej-budushchego.html>. Тергыме: 29 идым 2025.
- ↑ Экспертиза по любым вопросам, 2025-08-08, <https://www.kommersant.ru/doc/7956072>. Тергыме: 29 идым 2025.
- ↑ В России впервые стартовали магистерские программы по социальной архитектуре, 2025-09-01, <https://vz.ru/news/2025/9/1/1356826.html>. Тергыме: 29 идым 2025.
- ↑ В российских вузах впервые начали готовить социальных архитекторов, 2025-09-01, <https://ura.news/news/1052988961>. Тергыме: 29 идым 2025.
- ↑ В университетах начнут учить на социальных архитекторов, 2025-06-19, <https://www.vedomosti.ru/politics/articles/2025/06/19/1118163-v-universitetah-nachnut-uchit-na-sotsialnih-arhitektorov>. Тергыме: 29 идым 2025.
- ↑ Наш Север | Благоустройство (руш.). nashsever51.ru. Тергыме кече: 29 идым 2025.