Сибирьын кечыже
| Сибирьын кечыже | |
|---|---|
 Сибирь. Енисейск. Эҥер гыч койшо сӱрет. 1900-шӧ ийла КИМ | |
| Тӱрлылык | Регионысо |
| Ышталтын | 1852 ий 8 кылме 1582 ийыште Ермакын Искерым налмыже лӱмеш |
| Кече | 8 кылме |
| Кылдалтын | Сибирьын Российын составышкыже пурымаш |
Сибирьын кечыже але Сибирьлан тауштымо кече — ий еда Тобольскышто, Тюменьыште, Томскыште, Красноярскыште, Енисейскыште, Новосибирскыште, Иркутскыште да моло сибирь олалаште 8 ноябрьыште палемдыме пайрем[1]. Пайремын официал статус 1919 ий марте лийын. 2011 ий гыч пайремлыме йӱла кундемысе кӱкшытыштӧ угычын ылыжын[2].
Эртык
1882 ийыште император Александр III Сибирьын ушнымыжлан кумшӱдӧ ий темме лӱмеш тӧнежлен. 26 октябрьыште (тошто стиль дене) палемдалтын, тиде кечын, 1582 ийыште, Ермак Тимофеевичын дружиныже хан Кучумын сарзе-влакшым кырен шалатен да Сибирь ханствын рӱдолаже Кашлыкым (Искер) налын. Тиде вашшогымаште сеҥалтмаш Российын кугыжанышыш пураш амалым пуэн, тиде шонымашым пеш раш Николай Карамзинын «Первое завоевание Сибири» ужашыштыже келгын ончыктымо:
…лач тиде жапыште, опкынланыше да пояш шонен, чапым кугун йӧратыше тыгыде галаг (бандит) тӱшка Российлан у кугыжанышым почын…
— Карамзин Н.М. Карамзинын сочиненийже-влак. Т. 9.
Пайремлымаш
Сибирьын кечыжым угычын 8 ноябрьыште палемдаш Тюменьыште 2011 ийыште пижыныт[3]. Варажым пайремын кумдыкшо утыр шарлен, Красноярск кундемын, Новосибирск, Иркутск, да Кемерово область-влак ушненыт. Енисейск, Красноярск, Минусинск, Томск олалаште рӱдо ярминга, артист-влакын концертышт эртаралтыныт. Новосибирск филармоний тиде кечын Композитор-влак ушем дене пырля концертым эртара. Тюменьыште Сибирьлан пӧлеклалтше йоча сӱрет конкурсым эрта[1].
Пайрем программышке экскурсий дене толшо-влакат ушнат, вет лачак тыште Сибирьын вияҥмыж нерген моторын да раш каласкалат, тудын тӱвыра ойыртемжым ончыктат.
Сибирьын кечыже Россий калыкле проект-влак кышкарыште туризмым вияҥдыше ик локомотивше семын улеш.
Чапле факт-влак
2021 ийыште КПРФ-ын депутатше Олег Смолин Госдумылан тӧртык проектым каҥашаш луктын, кушто Сибирьын кечыжым Российын шарныктыше дате радамыш пурташ темлен. Умылтарен возымо запискыштыже законын авторжо палемден: пайремым ожнысылак шуко сибиряк палемда, тыгак тудо ты пайремым уло эл мучко пайремлаш темлен. Тиде темлымаш-влак илышыш шыҥдаралтын огытыл[4], а также рекомендовал проводить торжества широко по всей стране. Инициатива не была поддержана[5].
2022 ий 29 августышто Российын Президентше Владимир Путин «Сибирьым да Мӱндыр Эрвелым вияҥдымылан» медальым лукмо нерген кӱштыкеш кидпалым пыштен[6].
Палемдымаш
- ↑ 1 2 ЕЖЕГОДНЫЙ ПРАЗДНИК «ДЕНЬ СИБИРИ». https://национальныепроекты.рф. Тергыме кече: 7 кылме 2023.
- ↑ Ежегодный праздник — День Сибири. https://admtyumen.ru (8 кылме 2021). Тергыме кече: 7 кылме 2023.
- ↑ ИСТОРИЯ ПРАЗДНИКА. https://деньсибири.рф. Тергыме кече: 7 кылме 2023.
- ↑ О внесении изменения в статью 1.1 Федерального закона "О днях воинской славы и памятных датах России" (об установлении Дня Сибири). https://sozd.duma.gov.ru (21 сорла 2021). Тергыме кече: 7 кылме 2023.
- ↑ В Госдуму внесли законопроект об учреждении Дня Сибири. https://tass.ru (27 сорла 2021). Тергыме кече: 7 кылме 2023.
- ↑ Указ Президента Российской Федерации от 29.08.2022 г. № 587. http://www.kremlin.ru (29 сорла 2022). Тергыме кече: 7 кылме 2023.
