Мария Ӱдырын нӧлталтмашыже

Тициан. Ассунт (Мария Ӱдырын Нӧлталтмыже). 1516—1518. Пушеҥге, ӱй. Санта-Мария-Глороза-дей-Фрарин базиликыже, Венеций

Мария Ӱдырын нӧлталтмашыже, але Ассунта, Шнуй деч шнуй Мария Ӱдырым кавасе чапышке налмаш (лат. Assumptio Beatæ Mariæ Virginis, лат. assumere — налаш, шке деке налаш, итал. Assunta — Нӧлталтше) — Мария Ӱдырын мландысе илышыже мучашлалтмеке, Тудым чонжыге да капшыге кавашке налме нерген католик догмат.

Католик черкын официальнын савыктыме Катехизисше, кудым Российысе католик епископ-влакын Конференцийышт пеҥгыдемден, «Мария Ӱдырын Нӧлталтмыже» термин олмеш «Успенийым» да «Пешак Шнуй Ӱдырым кавасе чапыш Налмаш» манмым кучылтеш^[1].

Возен сӱретлымаш

Догматым 1950 ий 1 ноябрьыште папа Пий XII «Munificentissimus Deus» апостоллык конституцийыште официальнын увертарен да тудым Lumen Gentium конститцийыште Кокымшо Ватикан собор сайлан шотлен. Догмат Мариян ӱмыр шуын колымыжо да тудым Гефсиманийыште тойымо нерген каласкалымашеш негызлалтеш: тудын колоткажым ӱшаныдыме Фоман вӱдымӧ апостол-влакын почмеке, тушто капше деч кодмыжым муын огытыл.

Католик йӱла почеш, Нӧлталтмаш почеш вигак Юмынавам Кавасе Кугыжан вате Короноватлен.

Византий Черке тиде кечым палемден огыл гынат, Шочынаван Нӧлталтмыже Православий Черке-влаклан догмат огыл, а кечыжым, векат, император Маврикий пеҥгыдемден, тудын дечак папа Сергий I пайремым кӱсынлен.

Черке ача-влакын шонымашышт

Юмынаван колымыжо нерген пеҥгыде шнуй ача-влакын ойлен кодымышт шотышто пеҥгыде ӱшан уло: IV курым марте тудо лийын огыл. Св. Епифаний Кипрысе воза: «Тек Серымаш-влакым шымлат, да Мариян колымыжоо нергенат, Тудын колымыж нергенат, колыдымыжо нергенат, Тудым тойымо нергенат, тойыдымо нергенат уверым огыт му». Юмынаван колымыжо нерген чӱдӧ ойлымо-влак посна черке писатель-влакын IV курым деч вара иже кояш тӱҥалыт^[2]. Шочынаван Успенийже да тойымо нерген икмыняр апокриф гыч пале: «Шоя-Иоанн Богословын «Шочынаван Успенийже нерген каласкалымаш» (V курым кыдалне але варарак лектын), Сардийысе Шоя-Мелитонын «Мария Ӱдырын мучашыже» (IV курым деч ондакрак огыл), Шоя-Дионисий Ареопагитын возымыжо, Шоя-Иосифын «Каласкалымашыже, «Солунысо архиепископын, Иоаннын, мутшо» гыч. Чыла нине апокриф-влак ситышынак вара лекше улыт (VI—VI курым) да икте-весышт деч содержанийышт дене ойыртемалтыт^[3].

VII-IX курымлаште Касвелыште морталист-влак, кӧмыт Мария капшыге колен манын ойленыт, да имморталист-влак йыгыре иленыт. IX курымышто Шоя-Иеронимын апокрифан колтымашыже лектын, тудо кавашке Мариян чонжо (но капше огыл) нӧлталтме нерген да, колымекыже, капшын шӱйдымыжӧ нерген ойлен. Шоя-Августинын колтымыжат тыгак капын (чонынат, капынат) нӧлталтмыже нерген ойлен. Икшырым моралист-влак радамыш Аквинысе Фома, Бонавентура да Иоанн Дунс Скот пуреныт, нуно Мария Ӱдырлан ончылгоч ямдылыме пӱртӱс ден порылыкын ваш келшымышт принцип верч шогеныт.

Библий текст-влак

Библийын христианствысе чыла тӱрлӧ тӱҥ корныжынат тыгак лийын манме Канон текстлаште Мариян Нӧлталтмыже нерген огеш ойлалт.

Пайрем

Шочынаван Нӧлталтмыже черке пайрем семын палемдалтеш (шуко эллаште — 15 августышто). Тиде кечын Шнуй Мария Ӱдыр лӱмеш черке ден капелле-влаклан пӧлек шотеш у шурнын икымше саскажым кондымо йӱла уло. Пайрем юмылан пайремлын кумалмаш, черкызе-влакын ошкылмышт да театр ончыктымаш дене эрта. Тиде кече деч вара Германийыште кумло кечаш «Frauendreißiger» жап тӱҥалеш.

Галликан литургийыште Нӧлталтмаш 18 январьыште палемдалтеш.
Копт-влак тудым 22 августышто пайремлат да «Юмынавам Кавасе чапыш Налмаш» маныт.
Кокла курымласе Баварийыште Нӧлталтмаш 13 сентябрьыште палемдалтын, кеч южо диоцезше (Бранденбургышто, Майнцыште, Франкфурт да моло вере) тудым 23-што палемден, тыгодым Шонау гыч шнуй Елизаветан да шнуй Бертранын чон почын ойлымыштлан эҥертеныт, ойлымылан келшышын, Мария кавашке колымыжо деч вара ныллымше кечылан нӧлталтын.

Мария Ӱдырын Нӧлталтмыжым Новара-ди-Сицилийыште пайремлымаш

Кугыжаныш-влак, кушто Шочынаван Нӧлталтмашыже — пашам ыштыдыме кече:

Австрий
Бельгий
Бурунди
Германий (утларакшым католик калыкан мландылаште: Баварий, Саар)
Гвиней
Греций
Грузий
Испаний
Италий
Кипр
Литва
Люксембург
Монако
Польшо
Португалий
Словений
Франций
Хорватий

Сымыктышыште

Гверчина. Мариян Нӧлталтмашыже. 1623 ий гутлаште. Эрмитаж

Мария Ӱдырын Нӧлталтмашыже сюжет дене икмыняр художник кумылаҥын: Андреа дель Кастаньо, Корреджо, ван Дейк, Гверчино, Беноццо Гоццоли, Лоренцо Лотто, Эль Греко, Бартоломе Эстебан Мурильо, Пьетро Перуджино, Пуссен, Рубенс, Тициан.

Геральдикыште

Молодечнон гербше
Минскын гербше

Тыгак ончо

Шнуй деч шнуй Юмынаван колымыжо — православийыште^[4]
Уэш шочмаш
Юмын уэш шочмыжо
Мария Магдалинан уэш шочмыжо
Обжинке — калык календарь гыч кече

Палемдымаш

↑ Катехизис Католической Церкви (неопр.). ccconline.ru. Тергыме кече: 10 ӱярня 2020. Архивлыме 23 сӱрем 2012 ий.
↑ БТ — Выпуск 10 (неопр.). www.btrudy.ru. Тергыме кече: 10 ӱярня 2020. Архивлыме 24 пургыж 2020 ий.
↑ Иконография Успения: от первых изображений до возникновения традиции (неопр.). www.taday.ru. Тергыме кече: 10 ӱярня 2020. Архивлыме 20 пургыж 2020 ий.
↑ Протоиерей Владимир Сорокин. «Догмат Римско-Католической Церкви о взятии Божией Матери в небесную славу с православной точки зрения». Архивысе копий 29 шыжа 2013 гыч // Богословские труды, Выпуск 10 (1973)

[1] Катехизис Католической Церкви (неопр.). ccconline.ru. Тергыме кече: 10 ӱярня 2020. Архивлыме 23 сӱрем 2012 ий.

[2] БТ — Выпуск 10 (неопр.). www.btrudy.ru. Тергыме кече: 10 ӱярня 2020. Архивлыме 24 пургыж 2020 ий.

[3] Иконография Успения: от первых изображений до возникновения традиции (неопр.). www.taday.ru. Тергыме кече: 10 ӱярня 2020. Архивлыме 20 пургыж 2020 ий.

[4] Протоиерей Владимир Сорокин. «Догмат Римско-Католической Церкви о взятии Божией Матери в небесную славу с православной точки зрения». Архивысе копий 29 шыжа 2013 гыч // Богословские труды, Выпуск 10 (1973)

[1]

[2]

[3]

[4]