Шнуй деч шнуй Юмынаван колымыжо

РУВИКИ — эрыкан энциклопедий гыч материал
Шнуй деч шнуй Шочынаван колымыжо
Феофан Грекын юмоҥаже. 1392 ий, Кугыжаныш Третьяков галерей
Феофан Грекын юмоҥаже. 1392 ий, Кугыжаныш Третьяков галерей
Тӱрлылык христиан, икмыняр элыште кугыжаныш
Вес семын Юмынавам кӱзыктымаш (католицизмыште пуртымо)
Ышталтын Юмынаван успенийже лӱмеш м. с. I курымышто
Палемдат тӱнямбалсе христиан-влак гыч шукынжо
Кече православий — 15-ше (28-ше) угинде тылзе юлиан почеш але 15-ше угинде тылзе у юлиан календарь почеш
католицизм — 15-ше угинде тылзе григориан календарь почеш
Пайремлымаш пайрем сынан Юмылан кумалмаш
Логотип РУВИКИ.Медиа РУВИКИ.Медиаште медиафайл-влак

Шнуй деч шнуй Юмынаван колымыжо (Шнуй деч шнуй Шочынаван колымыжо, Пресвятой Юмынаван успенийже, Пресвятой Юмынаван колымыжо) (акр.-грек Κοίμηση τῆς ὑπεραγίας δεσποίνης ἡμῶν Θεοτόκου καὶ ἀειπαρθένου Μαρίας, черкыслав. Ѹ҆спе́нїе прест҃ы́ѧ влⷣчцы на́шеѧ бцⷣы и҆ прⷭ҇нод҃вы мр҃і́и, мемнан Юмынаван да Присноӱдыр Мариян Пресвятой Владычицынан успенийже — колымыжо; лат. Dormitio sanctae Dei genitricis Mariae — Шнуй Юмынава Мариян успенийже — колымыжо) — православный да католик черке-влакын пайремышт, Юмын Аван колымыжым (успенийжым) шарнымылан пӧлеклалтын. Православийыште латкок тӱшкашке пура. Черке преданий почеш, тӱрлӧ эллаште туныктен коштшо апостол-влак тиде кечын юзо вий дене Иерусалимыш Мария Ӱдыр дене чеверласаш, тудым тояш погыненыт.

Иерусалимысе, Руш, Грузин, Серб, Поляк православный черке-влак, тыгак Украинысе грекокатолик черке, тошто йӱлазе-влак да икмыняр моло-влак[1] Успенийым 15 (28) августышто пайремлат (XX—XXI курымлаште юлиан кечышотысо 15 август григорианысе дене 28 августлан келшен толеш). Католик черке Успенийым григориан кечышот дене 15 августышто пайремла; Константинопольысо, Элладысе да эше икмыняр верысе черке-влак XXIX курым марте григориан кечышот дене келшен толшо у юлиан кечышот почеш 15 августышто пайремлат.

У Сугыньысо историй

Канонический текст-влак Юмынаван колымыжо да тудым тойымо жапым да кузе тиде лиймым огыт палдаре. У Сугынь почеш, ыресеш пудалыме Христос Юмынавалан шкежын эн лишыл тунемшыжым — апостол Иоанным — эргылыкеш пуэн, тудыжо «Юмынавам шке декше» (Ин. 19:25—27) ончаш налын. Тудо чыла апостол-влак дене пырля кумал шоген (Деян. 1:14), Витлымше кечылан нунын семынак пӧлек шотеш Шнуй Шӱлышым налын (Деян. 2:1—14)[2].

Апокриф-влак

Архангел Гавриил Мария Ӱдырлан шушаш колымыжо нерген уверым конда (Дуччо, Маэста, деталь. 1308—1311)

Святитель Кипрысе Епифаний, шочынжо еврей, Финикиеш шочын, христианствым вийвал ийготышто налын да монахше годым IV курымын кокымшо пелыштыже 20 ий утла, 335—340 ийла гыч 362 ий марте, Палестинысе «Панарионышто» илен (374/5—376/7 ий-влак), «Антидикомариамит-влак» главаште возен:

«А южиктышт мемнан нерген йоҥылыш улына манын шонат гын, тек нуно Возымашым шымлат, да тушто Мариян колымашыже нергенат, тудын чынже денак колымыжо нергенат, тудын колыдымыжо нергенат, тудым тойымо нергенат, тудым тойыдымо нергенат уверым огыт му. Кунам Иоанн Азий мучко ужын кошташ тарванен, тыгодымат тудын шнуй Ӱдырым пеленже налме нерген нигуштат огеш ойлалт, но Возымаш, айдеме уш-акылым моткоч чот ӧрыктараш огыл манын, путырак ӧрыктарымаш шот дене тидын нерген лачак каласыде коден… Вет Возымаш айдеме уш-акыл деч кӱшнӧ шога да тидым палдарыде коден, вет Ӱдыр ондален моштыдымо да пеш чапле ате лийын, тидыже иктаж-кӧ тудын нерген кап йодмашан улеш манме шонымашыш ынже воч манын ышталтын. Тыгеракын, ме огына пале: колен мо тудо, тойымо мо тудым, но тудо кап ден ушнымылан йот лийын[3].

Сандене шнуй Ӱдыр колен да тойымо мо: Тудын ласкаҥме чапшылан, сулыкдымын колымыжлан, ӱдырлыкшылан — вуйшӱдыш; а возымо семын пуштмо гын: «да чонжо гоч саркурал кая» (Лук.2.35) да тидын годым орланыше-влак дене Тудын чапше да келанымаште Тудын капше, кушечын тӱнялан Волгыдо волгалтын. Но ала Тудо илыше кодын, вет Юмо Шке шонымыжым чыла годымат шукта, вет Юмынаван колымыжо нерген нигӧланат пале лийын огыл. Такше шнуй-влакым кӱлеш деч утыжым шотлыман огыл, а нунын Озаштым шотлыман. Сандене сымыстаралтше-влакын йоҥылыш лиймышт йомеш»[4].

Юмоҥа. Юмынаван Успенийже. XVI курым, Новгород. Кугыжаныш Руш тоштер, Санкт-Петербург. Юмоҥан ӱлныжӧ Шоя-Иоанн Богословын[5] (V курым мучаш але VI курым тӱҥалтыш) апокрифше гыч сюжет сӱретлалтын[6] — суксо тул керде дене иудей Иефанийын (вараракше Афоний манмын) кидшым руал шуа; иудейже Мариян капшым колаш вочмо вакшыш гыч шӱкал кудалташ тӧча

Юмынаван успенийже да тудым тойымо нерген варарак лекше апокриф-влак гыч пале: Шоя-Иоанн Богословын «Юмынаван Успенийже нерген каласкалымаш»[5] (V курым мучаш але VI курым тӱҥалтыш)[7][8], Сардийысе Шоя-Мелитонын (V курым мучаш але VI курым тӱҥалтыш) Сирийысе апокрифше «Мария Ӱдырын мучашыже»[9][10], «Шоя-Дионисий Ареопагитын Титлан серышыже», «Солунысо Иоанн архиепископын мутшо» (VII курым), «мучаш нерген коптын каласкалымыже» (VII курым), «„W“ мучаш нерген латин каласкалымаш» (VII курым), «мучаш нерген армян каласкалымаш» (VII курым), «Аримафейысе Шоя-Иосифын каласкалымашыже» (VII курым), «Евфимийын историйже» (VII курым). Ик тыгай апокриф Никифор Ксанфопулын «Черкын историйышкыже» пурталтын[11]. Кӱшнӧ палемдыме апокриф-влак икте-весышт деч мом возымышт дене ойыртемалтыт[12][13][14]. Пеш шуко тӱрлӧ йылме дене (грек, сирий, копт, латин, ирланд, армян, араб, эфиоп, грузин, славян) возымо 70 деч шагал огыл тӱрлӧ апокриф пале[15].

Пайремын историйже

Юмынавам тойымаш (Дуччо, Маэста, ужаш)

Орланыше-влакым пайремлымаш дене таҥастарымаште Мария Ӱдыр лӱмеш пайрем-влак утларак вара шочыныт. Нунылан шочашышт еретик-влакын Юмынаван чапшылан кержалтмышт деч аралаш сыным вашталтыме догматыш юмын туныктымаш дене чот варарак келгеммаш кӱлын, тидыже V курымышто веле лийын (431 ийыште Эфесысе собор да 451 ийыште Халкидонысо собор). Тылеч вара гына христиан черке Мариям тӱткын ончалын. Феодор Петрскийын преподобный Феодосий Великийлан (530 ий гутлаште) моктен ойлымаштыже Палестинысе монастырьлаште кажне ийын кугу пайрем семын Юмынавам шарнымаш шукталтеш манын каласалтеш[16][17], Успений нерген пайрем семын чын увер грек Черкыште улыжат VI курым мучаш гыч тӱҥалеш. Никифор Каллист Ксанфопул «Черкын историйыштыже» ойла: император Маврикий (VI курым мучаш) эдиктым луктын, тушто перс-влакым сеҥыме лӱмеш тауштен, Юмынава Успенийым 15 августышто пайремлаш тӱҥалаш ыштен[18]. Михаил Скабалланович кок вариантым конда: але тунам пайрем пӱтынь черкын (пӱтынь империйын) лийын, але император пайремым 18 январь гыч 15 августыш кусарен[19].

Пайремлыме кечылан 15 августым чокым налме огыл. V курымысо армян лекционарийын (Иерусалимысе черкын тошто литургий практикыжым арален кодышо) каласымыже почеш, тиде кече тыгай лӱм дене палемдалтын: «Юмынава Мариян Вифлеем деч кок мильыште правилым шуктымыжо, тудо Лука деч (2:1—7)[20] Евангелийыште возымо событий дене кылдалтын: император Августын перепись нерген кӱштымыжым шуктен, Иосиф ден мӱшкыран Мария Назарет гыч Вифлеемыш каят, но унагудышто нунылан вер лийын огыл, тиде амаллан кӧра, Иисусын шочмекше, тудым вольыкым шогыктымо ясльыш пыштыме. VII курымысо — VIII курым тӱҥалтышысе Иерусалим лекционарийыште (аралалт кодшо грузинлаш кусарымаште) 15 август ынде «Гефсиманийыште Маврикий кугыжан оралтыштыже, Юмынавам шарнымаш» семын палемдалтын, тыгодым тропарьын 6-шо йӱкыштӧ ончыкталтын: «Егда преставилася еси» (марлаже: «Кунам колен»)[21].

Латин черкылаште Успенийым VIII курым марте пайремлыме нерген ойлымо пеш шуэ, да тиде пайрем чот кумдан шарлен огыл. Успений пайрем улмо нерген ик гана веле ойлымо VII курымышто аралалт кодын — Римысе папа Сергийын (687—701) пунчалыштыже: «Благовещений, Рошто да Успений кечылаште (Dormitionis) Чапланыше Мариялан» литаний шнуй Адриан лӱмеш храм гыч лектын да тудым калык шнуй Мария лӱмеш храм марте вашлийын»[19]. Римыште «Dormitio Beatae Virginis» лӱм дене пайрем («пеш тыматле Мариян успенийже») Константинополь гыч кӱсынлалтын[22]. Латин манускриптлаште Успений кече январь ден август коклаште коштеш. VIII курымысо Шоя-Иероним мартирологышто (Martyrologium Hieronymianum) Мариян успенийже дене кылдалтше кок кече лийын— 18 январь «Depositio Веаtае Mariae» («пеш тыматле Мариян колымыжо»), да 14 август — «Assumptio» («кавашке налмаш»). Узуардын IX курымысо Мартирологыштыжо да Адонын IX курымысо Мартирологыштыжо ынде ик Успений пайрем — 15 август.

Христиан-влакын икмыняр ужашышт Успений пайремым Юмын кончымаш дене кылденыт, несториан-влак – «Пресвятой Мария» пайремым Христос Шочмо дене вигак; VII курымысо копт кечышотышто 16 январь (Юмын кончымым пайремлыме деч варажым) «Госпожа Мариян шочмыжо», IX курымысо кечышотышто 16 январь — «Юмынаван колымыжын иланымыже».

Мариян колымыжо нерген шке лӱмыштым ончыктен возышо автор-влак коклаште — Григорий Турскийын (VI курым мучаш) «Орланыше-влакын чапышт нерген» (лат. «De gloria martyrum») возымыжо, тудо «Сардийысе Шоя-Мелитонын» апокрифшым шке семынже каласкален пуэн:

Мариян мландӱмбалсе Шке илышыже да пашаже мучашке лишеммек, юмын кӱштымыжӧ почеш чыла элла гыч чыла апостол-влак Тудын Иерусалимысе пӧртышкыжӧ погыненыт. Теве лач тунам Иисус Шке суксыжо-влак дене толын, Тудын деч чонжым налын да тудым архангел Михаиллан пуэн. Апостол-влак чондымо капым эрлашыжым эрдене тойымо верышке наҥгаеныт. Тушто шогымышт гутлаште адакат вучыде Господь толын, капым пылышке налын, тудым узьмакыш конден, тыште чон адак кап дене ушнен[23][24][25].

Преданий

Юмын авам тойымо вер, кувуклийыш йӱдвелым пурымо годым тыге коеш

Мариян агиографийжылан, гимнографийжылан да иконографийжылан материал-влак, Юмынаван колымыжо нерген раш ойлымым кӱшнӧ ончыктымо апокриф-влак гыч налме

Архангелын кончымыжо

Колымыжо татлан Юмынава Иерусалимыште илен, юмым кумалаш Голгофа ден Господьын Колоткаж деке коштын. Икана юмым кумалмыж годым туддеке архангел Гавриил толын да ойлен: кум кече гыч тудо «Христос Юмо деке кая». Шке колышаш шагатшылан ямде лийже манын, Мариям лыпландарен, архангел тудлан ойлен[26]:

Тыйын Эргыч да мемнан Юмына архангел да суксо, херувим да серафим-влак дене пырля, кавасе чыла шӱлыш да чын чон-влак дене пырля Тыйым, Шке Аважым, Туддене пырля Тый нимучашдыме жап кугыжалане манын, кавасе кугыжанышыш налеш.

Шке мутшым пеҥгыдемдаш архангел Юмынавалан узьмак пушеҥгын укшыжым кучыктен (Ростовысо Димитрий рашемда: тиде финик пальмын укшыжо улмаш), тойымо годым Юмынаван колоткаже ончылно тудым наҥгаяш каласен.

Суксо деч налме увер нерген Мария Ӱдыр Аримафейысе Иосифлан ойлен. Колымыжо деч ончыч апостол-влакым ужаш шонен, тудо Юмо деке кумалтыш мут дене мелын лийын да «Юмын кӱштымыжӧ почеш суксо-влак сандалык тӱрлашке Евангелийын мутшым ойлаш шаланен пытыше Апостол-влакым кычкыралыныт да, пылеш шынден, нуным Иерусалимыш конденыт, Сионышто Юмын Аван илыме пӧрт омса воктелан шынденыт»[26]. Чыла лишыл-влак дене чеверласымек да шке погыжо шотышто кӱштымашым ыштымек, Юмынава колаш ямдылалтын.

Кенета пӧртыштӧ каласаш лийдыме, лампе-влакым ӱмылтышӧ Юмын чап тул йылгыжал колтен. Тиде сӱретым ужшо-влак чыланат моткоч чот лӱдыныт. Нуно ужыныт: пӧрт леведыш виш почылтын да Господьын чапше кава гыч волен, — чап Кугыжа шкежак, Христос, тӱжем-тӱжем суксыжо да архангелже, кавасе чыла вий дене, шнуй кугезе да ала-кунам Пресвятой Ӱдыр толмо нерген ончылгоч увертарыше пиямбар-влак дене, да чыла чын чон-влак дене Шкенжын Пеш Яндар Аваж деке лишемын.

— Ростовысо Димитрий. Мемнан Пресвятой Владычице Юмынаван да Мария Присноӱдырын Успенийже[26]

Тиддеч вара Мария Ӱдыр каньылын колен колтен.

Тойымаш

Юмынавам апостол-влак тудын ача-аваже Иоаким ден Аннам, тыгак шергашлыме марийжым, Иосиф Обручникым, поген пыштыме шӱгарлашке тоеныт. Мария Ӱдырын пеш яндар капшым пайремле ошкылмаш дене колымо вакшышышкыже пыштен Иерусалим вошт нумал наҥгаеныт. Ошкылмаш нерген первосвященник-влаклан увертареныт, но нунын колтымо салтак-влак ошкылшо-влакым ӧрыктарыше вийлан кӧра поктен колтен кертын огытыл: «южышто ийше пыл оҥго мландыш волен да шнуй Апостол-влакымат, моло христиан-влакымат пырдыжла авырен налын». Ошкылшо-влак воктеч эртен кайыше первосвященник Афоний колымо вакшышым кумыкташ тӧчен, но тудын кидшым койдымо вий руал кудалтен. Сулыкшым касарымек, тудо тӧрланен да шкенжым христианин семын ужын ойлен[26]. Тойымеке, апостол-влак кӱвомышыш пурымо верым кӱ дене петыреныт да каеныт.

Юмынаван Кавашке нӧлталтмыже

Шке ӱштыжым апостол Фомалан кудалтыше, ХХ курымысо Юмынаван мозаике сӱретше. Иерусалимыште Мария Магдалинан Гефсиманийысе монастырьже

«Шнуй Юмынаван успенийже нерген каласкалымаш» апокрифын грек версийже ушештара: Юмынаван капше узьмакыш логалын[5][27]. «Мариян куснымыжо» (лат. «Transitus Mariae») латин апокрифын ик версийже Юмын Аван нӧлталтмыже дене кылдалтше ешартыш уверым каласа. Тушто ойлалтеш: Юмынавам тойымаште апостол Фома лийын огыл. Юмын Авам тойымек, тудым Иерусалимыш Индий гыч конденыт, да тудо пеҥгыдемден ойлен: Юмынаван капше колоткаште уке. Тудо Юмын Авам чынже денак тойымылан ӱшаныже манын, апостол-влак тойымо верым почыныт, Юмынаван капше тушто уке улмаш. Тунам Фома каласен: тудлан кончен, кузе Юмынава кавашке нӧлталтын, да йодын, тек Тудо Фомалан Шке сугыньжым пуа. Тунам Юмынава тудлан Шкежын кыдал ӱшталме ӱштыжым ӱлык кудалтен[5][27]. Кузе пеҥгыдемдалт ойлалтеш, ӱштӧ камвочмо кӱ Елеон курыкышто шнуй Мария Магдалина лӱмеш руш Гефсиманий монастырь мландыште кия[28][29].

Василий II (X курым мучаш) Минологийыштыже да Константинопольысо черкын (X курым) Синаксарьыштыже Мариян ылыж иланымыже да нӧлталтмыже нерген ойлымаш уке; тушто тидын нерген ойлалтеш, кузе Мариям тойымаште лийдыме Фоман йодмыжо почеш апостол-влак кумшо кечын колоткам почыныт. Тушто Мариян капше лийын огыл, а вургемже веле лийын, да умылтаралтеш: Юмо шке аважын капшым Шкенжын гына палыме верыш кусарен наҥгаен[30]. Синаксарь тиде ойлымашыш ешарен увертара: Мариян яра колоткаште мумо вургемжым варажым Влахернысе храмыш кусарен наҥгайыме[31].

Колоткаште Юмынаван капше уке улмо нерген ойлымаш святитель Димитрий Ростовысын «Шнуй-влакын илымышкышт» пурен:

«...шнуй Апостол-влак, кӱым кораҥден, колоткам почмекышт, моткоч чот лӱдыныт: колоткаште Юмынаван капше лийын огыл, – тойымо леведыш-влак веле кодыныт, нуно моткоч чот тамлын ӱпшалтыныт; шнуй Апостол-влак путырак ӧрын шогеныт: мо тиде тыгай манын, умылен сеҥен огытыл! Колоткаште тойымо годымсо деч кодшо леведышым шинчавӱд дене моткоч чот кумыл нӧлтын шупшалыныт, нуно Юмылан кумалыныт: тек тудо почеш, Пресвятой Юмынаван капше кушко йомын?

Ростовысо Димитрийлан келшышын, тиде кечын кастене кочкын шинчыме годым апостол-влак деке юж дене, суксо-влак дене авыралтын, Юмынава толын да нуным тыгай мут-влак дене саламлен: «Куаныза! – Вет мый чыла кечылаштат тендан пелен лиям»[26].

Рафаэльын сӱретыштыже Успений да короноватлыме сюжет уло

Протоиерей Владимир Сорокин ден Пётр Малковлан[32] келшышын, Православный черке Юмынаван Шкенжын Колымыжо деч вара кумшо кечыланже Юмын вий дене ылыж иланыме да Кавашке чонжыге да капшыге кӱзымӧ (кӱзыктымӧ) нерген преданийым арала[33][34]. Иоанн Дамаскин Юмынаван Колымыжлан моктымо мутыштыжо «Евфимийын историйже» (VII курым) апокрифым цитироватла[8] да тудын негызеш воза: «Юмынаван капшым кузе мланде деч налме да, Кавашке кӱзыктымӧ да пуымо нерген моткоч тыглай огыл шолыпым пален налына»[35]. Юмынавам Кавашке чонжыге да капшыге кӱзыктымӧ нерген туныктымашым утларак варарак жапыште илыше автор-влакат авалтеныт: Ростовысо Димитрий[36], Херсонысо Иннокентий[37], Игнатий (Брянчанинов)[38], Москосо Филарет[39]. «Шнуй Юмынаван колымыж нерген каласкалымаш» апокрифын содержанийже Православный черкын юмылан кумалме практикышкыже пурен[34].

Успений пайремын кондакыштыже ойлалтеш: «Кумалме дене мален колтен кертдыме Юмынавам да сомылка коклаште тарваташ лийдыме колоткам да колымашым чарен шогалтен сеҥен огытыл»[40]. Посна православный храмлаште шукыж годым Успений пайрем деч вара кумшо кечылан Юмынавам тойымо шотышто уставдыме[41], вес семын ойлаш гын, Типикон кӧргыш пурыдымо чиныште каласыме: «Пресвятой Ӱдырын ару капше колоткасе шӱймым ужын огыл: но Тудо капше дене мланде гыч кавашке куснен», «Господь гаяк колотка гыч кум кече мучко кынелше Ӱдыр»[34][42].

Юмынаван Нӧлталтмыжым да варажым тудым короноватлымым католик черке поснак ойыра. Юмын Аван чонжыге да капшыге Нӧлталтмыжым католик черке догматлан шотла. Ты йодыш шотышто Православный черкын ончалтышыже але мартеат раш каласалтын огыл да ситышынак радамлалтын огыл[34]. Протоиерей Валентин Васечкон шонымыж почеш[43], Юмынавам кавасе чапышке чонжыге да капшыге налме догматым чынлан ок шотло, молан манаш гын догматан вияҥмаш теорийымак чынлан ок шотло[33].

Юмылан кумалын шотлымаш

Православный черке

Православийыште пайрем латкок пайрем коклашке пура да тудын пайрем деч ончычсо ик кечыже да пайрем деч варасе кандаш кечыже уло. Пайрем деч ончыч кок арняш — 1 (14) август гыч 14 (27) август марте — шуйнышо Успений пӱтӧ уло, Кугу пӱтӧ деч вара тудо утларак пеҥгыдылан шотлалтеш. VIII курымышто Косма Маюмский ден Иоанн Дамаскин тиде пайремын кок канонжым возеныт. Император Лев Мудречле пайрем службым эртараш «Византиево» манын палемдыман ик стихирым, да пайрем деч варалан (16 августлан) тыгак ик стихирым возен (але тудо возен манын шотлат[44])[19].

Южо вершӧрыштӧ пайремым поснак чот чапландарыме шот дене Юмынавам тойымылан посна службо эртаралтеш (поснак пайремлын — Иерусалимыште, Гефсиманийыште Юмынавам тойымо вер кӧргыштӧ). Тиде службо XV курымысо кидвозыш-влак гоч пале да Кугу шуматкечысе эр службым эртарыме семын шукталтеш[45]. XVI курымышто тиде службо Руш черкыште пеш кумдан шарлен улмаш, но XIX курымышто йӧршеш мондалт шуын да южо вершӧрыштӧ веле шукталтын. Кызытсе жапыште Юмынавам тойымо чиным ятыр кафедральный да приходской храмыште пайремын 2-шо але 3-шо кечыланже шуктат. Юмылан кумалмаш йӱдвошт малыдымаш гыч тӱҥалеш, пеш чот кугун моктымо мут дене духовенстве храм покшелне кийыше, Юмынаван сынжым сӱретлыман плащанице деке лектеш; тудын йыр пӧрдмаш да вара плащаницым храм йыр коштыктымаш тӱҥалеш. Тылеч вара юмылан ӱшаныше-влакым черке ӱй дене шӱралтат, ектений ден отпуст лудалтеш.

Тропарь, кондак да Успенийын задостойникше
Грекла[46] Черкыславянла[47] (транслитераций) Марла
Тропарь глас 1 (Ἦχος α') Ἐν τῇ Γεννήσει, τὴν παρθενίαν ἐφύλαξας, ἐν τῇ Κοιμήσει τὸν κόσμον οὐ κατέλιπες Θεοτόκε. Μετέστης πρὸς τὴν ζωήν, Mήτηρ ὑπάρχουσα τῆς ζωῆς, καὶ ταῖς πρεσβείαις ταῖς σαῖς λυτρουμένη, ἐκ θανάτου τὰς ψυχὰς ἡμῶν. В рождестве́ де́вство сохрани́ла еси́, во успе́нии ми́ра не оста́вила еси́, Богоро́дице; преста́вилася еси́ к животу́, Ма́ти су́щи Живота́, и моли́твами Твои́ми избавля́еши от сме́рти ду́ши на́ша. Азам ыштымет годым ӱдырлыкетым арален коденат, колымекет, тӱням кудалтен каен отыл, Юмынава; коленат да илыше кодынат, Илышын Аваже улат, Тыйын кумалме мутет дене мемнан чоннам колымаш деч утарет.
Кондак 2-шо йӱк (Ἦχος β') Τὴν ἐν πρεσβείαις ἀκοίμητον Θεοτόκον, καὶ προστασίαις ἀμετάθετον ἐλπίδα, τάφος καὶ νέκρωσις οὐκ ἐκράτησεν· ὡς γὰρ ζωῆς Μητέρα, πρὸς τὴν ζωὴν μετέστησεν, ὁ μήτραν οἰκήσας ἀειπάρθενον. В моли́твах неусыпа́ющую Богоро́дицу и в предста́тельствах непрело́жное Упова́ние гроб и умервщле́ние не удержа́ста: я́коже бо Живота́ Ма́терь к животу́ преста́ви во утро́бу Всели́выйся присноде́вственную. Чарныдеак кумалше, сомылка коклаште ӱшанжым тарваташ лийдыме Юмынавам колотка ден колымаш чарен сеҥен огытыл; вет Тудым Тудын ӱдырлык кӧргышкыжӧ курымешлан илаш пурышо [Христос] Илышын Аваже семын илышышке конден.
Задостойник 1-ше йӱк (Ἦχος α') 1-ше припев: Αἱ γενεαὶ πᾶσαι, μακαρίζομέν σε, τὴν μόνην Θεοτόκον.

2-шо припев: Ἄγγελοι τὴν Κοίμησιν τῆς Παρθένου, ὁρῶντες ἐξεπλήττοντο, πῶς ἡ Παρθένος ἀπαίρει, ἀπὸ τῆς γῆς εἰς τὰ ἄνω.

Канонын 9-ше мурыжын ирмосшо: Νενίκηνται τῆς φύσεως οἱ ὅροι, ἐν σοὶ Παρθένε ἄχραντε· παρθενεύει γὰρ τόκος, καὶ ζωὴν προμνηστεύεται θάνατος. Ἡ μετὰ τὸκον Παρθένος, καὶ μετὰ θάνατον ζῶσα, σῴζοις ἀεί, Θεοτόκε, τὴν κληρονομίαν σου

1-ше припев: Ро́ди вси блажи́м Тя, еди́ную Богоро́дицу.

2-шо припев: А́нгели, успе́ние Пречи́стыя ви́девше, удиви́шася: ка́ко Де́ва восхо́дит от земли́ на не́бо.

Побежда́ются естества́ уста́вы, в Те́бе, Де́во Чи́стая: де́вствует бо рождество́, и живо́т предобруча́ет смерть: по рождестве́ Де́ва, и по сме́рти жива́, спаса́еши при́сно, Богоро́дице, насле́дие Твое́.

Поколения все прославляем Тебя, единую Богородицу.

Чыла тукым-влак Тыйым, ик Юмынавам чапландарена. Суксо-влак, Пеш Яндаранын Колымыжым ужын, ӧрыныт, кузе Ӱдырлыкан мланде гыч кавашке кӱза.

Тый денет пӱртӱс закон сеҥалтеш, Яндар Ӱдыр: азам ыштымекат ӱдырлыкан кодеш да колымаш илыш дене шергашлалтеш; азам ыштен, Ӱдырак кодын, да колымекет илышак кодын, Тый, Юмынава, Тыйын тукыметым эреак аралет.

Успенийын иконографийже

Тӱҥ статья: Пресвятой Юмынаван Колымыжо (юмоҥа)

Пресвятой Юмынаван Колымыжо юмоҥалаште Мария Ӱдыр колаш вочмо вакшышыште ончыкталтын. Тудын йол ден вуй мучаштыже апостолмыт да моло святоймыт шогат. Вакшыш деч изишак шеҥгел покшелне — Кава гыч Волышо Иисус Христос, Шке кидышкыже Шке Аважын пеш яндар чонжым налеш. Тиде Чон але гына шочшо аза семын ончыкталтеш, тудым ош йолымбал дене леведме — тидыже кажне айдемынат колымыжо Православийыште Курымашлык илышыш шочмыжо семын умылымашым пуа[48].

Католик черке

Католик-влак Успений пайрем годым престолысо кугыжан вате семын Эргыж дечын пурла кидыштыла шогышо, айдеме тукымым шке пыдалмашкыже налше да Эн Кӱшнӧ ончылно тудын верч азапланыше Юмынавам чапландарат. Юмынаван Успенийже туныктен ойла: колымаш айдемын илышыжым ок пытаре, а тудо — мланде гыч кавашке, шӱймӧ да шаланыме гыч курымашлык колыдымашыш куснен кайымаш[49]. Успений пайрем пеш кугу пайрем радамыште улеш, тиде радам католик пайрем-влак иерархийыште эн кӱкшылан шотлалтеш.

Палемдымаш

  1. ↑ См. Старостильные церкви
  2. ↑ Успение Божией Матери // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
  3. ↑ Против антидикомариамитов, пятьдесят восьмой и семьдесят восьмой ереси. &11. Тергыме кече: 17 теле 2012. Архивлыме 20 шыжа 2013 ий.
  4. ↑ Епифаний Кипрский. Творения святого Епифания Кипрского. — Ч. 5. — С. 273
  5. ↑ 1 2 3 4 Апокрифические сказания об Иисусе, Святом Семействе и Свидетелях Христовых. / сост. И. С. Свенцицкая, А. П. Скогорев. — М.: Когелет, 1999. — С. 135—145. —175 с. — ISBN 5-93348-003-7
  6. ↑ «46. И во время переноса её один знатный еврей, по имени Иефания, устремился, чтобы сбросить тело с носилок, которые несли апостолы. Но ангел Господень невидимо огненным мечом отсек у него обе руки начиная с плеч и оставил их висящими в воздухе на гробе.» — Апокрифические сказания об Иисусе, Святом Семействе и Свидетелях Христовых. Архивысе копий 13 сорла 2017 гыч / Сост., авт. вступ. ст. и коммент. И. С. Свенцицкая А. П. Скогорев
  7. ↑ ΧΡΙΣΤΙΝΑ Π. ΒΡΑΚΑ Η ΕΟΡΤΗ ΤΗΣ ΚΟΙΜΗΣΕΩΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ - PDF ΔΩΡΕΑΝ Λήψη. docplayer.gr. Тергыме кече: 10 ӱярня 2020. Архивлыме 24 идым 2018 ий.
  8. ↑ 1 2 Simon Mimouni. Les traditions anciennes sur la Dormition et l'Assomption de Marie: Études littéraires, historiques et doctrinales. — BRILL, 2011-01-17. — 423 с. — ISBN 978-90-04-18746-7. Архивысе копий 20 идым 2017 гыч
  9. ↑ La mort et l’Assomption de la Sainte Vierge dans la tradition des cinq premiers siècles (Suite et fin.). Архивысе копий 4 пеледыш 2018 гыч M. Jugie Échos d’Orient Année 1926 Volume 25 Numéro 143 pp. 281—307
  10. ↑ Little-known Testimonies to Peter’s Primacy. Rush, A C. Архивысе копий 21 ӱярня 2017 гыч Theological Studies/Teologiese Studies; Woodstock, Md., etc 11 (Jan 1, 1950): 570
  11. ↑ Nicephori Callisti Xanthopuli Ecclesiasticæ historiæ libri XVIII. — Apud J.-P. Migne editorem, 1865. — 690 с. Архивысе копий 10 шыжа 2017 гыч
  12. ↑ La mort et l’Assomption de la Sainte Vierge dans la tradition des cinq premiers siècles (Suite et fin.). Архивысе копий 4 пеледыш 2018 гыч M. Jugie Échos d’Orient Année 1926 Volume 25 Numéro 143. — P. 302
  13. ↑ «On a distingué ainsi dans les textes l’existence de diverses croyances: dormition seulement, avec préservation et ascension du corps; dormition suivie de l’assomption; assomption seulement, avec ou sans résurrection explicitement indiquée.» — Simon Mimouni. Les traditions anciennes sur la Dormition et l’Assomption de Marie: Études littéraires, historiques et doctrinales BRILL, 17 янв. 2011 г. p. XXI. Архивысе копий 12 идым 2017 гыч
  14. ↑ Католическая Энциклопедия. В 5 томах. В. Л. Задворный (ред.) / Том 4 / 2011 Издательство: Изд-во Францисканцев. стб 1608—1616. ISBN 978-5-89208-096-5
  15. ↑ де Сантос Отеро, Аурелио, Los Evangelios Apócrifos, Madrid: BAC, Normal, 148. 13º reimpresión, 2006. — P. 306. Архивысе копий 22 идым 2017 гыч ISBN 978-84-7914-044-1
  16. ↑ Великие Четьи-Минеи, собранные всероссийским митрополитом Макарием. — Январь, тетрадь 2, дни 6-11. — М., 1914 фпθ. — С. 93
  17. ↑ Скабалланович М. Н. Богородичные праздники. Успение и Благовещение. Архивысе копий 16 шыжа 2017 гыч // Толковый Типикон
  18. ↑ PG. 147. Col. 292. Архивысе копий 17 вӱдшор 2016 гыч
  19. ↑ 1 2 3 Скабалланович М. Н. «Успение Пресвятой Богородицы». История праздника. Архивысе копий 26 идым 2017 гыч
  20. ↑ AN EARLY ARMENIAN LECTIONARY (RENOUX). Тергыме кече: 27 идым 2017. Архивлыме 28 идым 2017 ий.
  21. ↑ Кекелидзе К., прот. Литургические грузинские памятники в отечественных книгохранилищах и их научное значение. — Тифлис, 1908. — С. 124
  22. ↑ Поснов М. История Христианской Церкви. Архивысе копий 16 сӱрем 2018 гыч
  23. ↑ Скабалланович М. Н. Успение Пресвятой Богородицы. Событие и предание о нем. Архивысе копий 18 сорла 2018 гыч
  24. ↑ Gregorius Turonensis. De Gloria martyrum, I, 4. Архивысе копий 3 шыжа 2017 гыч
  25. ↑ De gloria martyrum. Gregorius (Turonensis) Cholinus, 1583 / I, 4, p. 5. Тергыме кече: 3 шыжа 2017. Архивлыме 3 шыжа 2017 ий.
  26. ↑ 1 2 3 4 5 Жития святых Димитрия Ростовского, Успение, 1903—1916.
  27. ↑ 1 2 CHURCH FATHERS: Assumption of Mary. www.newadvent.org. Тергыме кече: 10 ӱярня 2020. Архивлыме 11 идым 2017 ий.
  28. ↑ Русская Гефсимания. russgefsimania.com. Тергыме кече: 10 ӱярня 2020. Архивлыме 20 вӱдшор 2021 ий.
  29. ↑ Где радовалась и страдала Богородица. Архивысе копий 16 теле 2017 гыч // Православный паломник. Официальное издание Паломнического центра Московского патриархата
  30. ↑ Минологий Василия II 15 августа (PG 117 col. 585. Архивысе копий 7 кылме 2017 гыч)
  31. ↑ Acta sanctorum Novembris... [499]. visualcollections.ub.uni-mainz.de. Тергыме кече: 10 ӱярня 2020. Архивлыме 10 теле 2017 ий.
  32. ↑ П. Ю. Малков — кандидат богословия, один из авторов Православной энциклопедии
  33. ↑ 1 2 Васечко В. Н., Квливидзе Н. В. Богородица // Православная энциклопедия. — М., 2002. — Т. V : «Бессонов — Бонвеч». — С. 486—504. — 752 с. — 39 000 экз. — ISBN 5-89572-010-2.
  34. ↑ 1 2 3 4 Прот. Владимир Сорокин. Догмат Римско-Католической Церкви о взятии Божией Матери в небесную славу с православной точки зрения. Архивысе копий 29 шыжа 2013 гыч. // Богословские труды. — Вып. 10. — 1973. — С. 78, 86, 88
  35. ↑ Три похвальных слова на Успение Богоматери (руш.). azbyka.ru. Тергыме кече: 10 ӱярня 2020. Архивлыме 4 сорла 2020 ий.
  36. ↑ Жития святых Димитрия Ростовского, Успение, 1903—1916: «С этого времени они (апостолы) как сами уверовали, так и святую Церковь научили верить, что Пречистая Матерь Божия в третий день после погребения была воскрешена Своим Сыном и взята с телом на Небо.».
  37. ↑ Святитель Иннокентий Херсонский. Слово на день Успения Пресвятой Богородицы. Архивысе копий 9 теле 2017 гыч: «Мария, подобно Божественному Сыну Её, не удерживается узами смерти; тело Её и во гробе не видит нетления, и, по прошествии трех дней, взимается, одушевленное, со славою на небо»
  38. ↑ Святитель Игнатий (Брянчанинов). Аскетическая проповедь. Изложение учения Православной церкви о Божией Матери. Архивысе копий 9 теле 2017 гыч: «Богоматерь в третий день по блаженном успении Своем воскресла и ныне жительствует на небесах душою и телом»
  39. ↑ Святитель Филарет Московский. Слова и речи. Слово в день Успения Пресвятыя Богородицы. Архивысе копий 9 теле 2017 гыч: «Святая Церковь, как-бы заботилась, чтобы наша вера и надежда не утомились долгим ожиданием последующаго за сим начатком воскресения умерших: и потому она приводит нас к другому гробу, также в третий день после погребения отверстому, и уже праздному от тела, в нём погребеннаго, и как-бы указуя, говорит нам: вот и действительный, скорый, очевидный в лице Матери Господней опыт воскресения, котораго Христос был начаток; благодатию Сына Своего и Бога, Она так совершенно созрела на земли для неба, что и тела Ея не могла удержать земля до времени общаго воскресения: зрите праздный гроб Ея, и радуйтесь упованием жизни за гробом»
  40. ↑ На церковнославянском в транслитерации: «В молитвах неусыпающую Богородицу и в предстательствах непреложное Упование гроб и умервщление не удержаста»
  41. ↑ История чинопоследования Успения и Погребения Пресвятой Богородицы (руш.). Патриархия.ru. Тергыме кече: 10 ӱярня 2020. Архивлыме 28 сорла 2009 ий.
  42. ↑ Август — Минеи. minei.ru. Тергыме кече: 10 ӱярня 2020. Архивлыме 19 пургыж 2020 ий.
  43. ↑ В. Н. Васечко — доктор теологии, один из авторов Православной энциклопедии
  44. ↑ Протодиакон Владимир Василик. Гимнографическая программа Успения в контексте других праздников. Русская народная линия (29 сорла 2011). Тергыме кече: 10 ӱярня 2020. Архивлыме 12 вӱдшор 2021 ий.
  45. ↑ Чин погребения Божией Матери + Православный Церковный календарь. days.pravoslavie.ru. Тергыме кече: 10 ӱярня 2020. Архивлыме 30 вӱдшор 2019 ий.
  46. ↑ Богослужебные книги на греческом. Августовская минея, день 15. (недоступная ссылка)
  47. ↑ Богослужебные книги на церковно-славянском языке. Праздничная Минея. Месяца августа в 15 день. Тергыме кече: 14 шыжа 2012. Архивировано из оригинала 6 вӱдшор 2015 ий.
  48. ↑ Архимандрит Савва (Мажуко) Успение — на руках у Бога. Архивысе копий 18 идым 2020 гыч // Православие и мир, 27.08.2016
  49. ↑ Катехизис Католической церкви Архивировано 3 теле 2012 года.

Литератур

рушла
вес йылме дене

Кылвер-влак

"https://mhr.ruwiki.ru/w/index.php?title=Шнуй_деч_шнуй_Юмынаван_колымыжо&oldid=1146689" гыч налме