Ик ыҥан да шуко ыҥан мут-влак

РУВИКИ — эрыкан энциклопедий гыч материал

Марий йылме дене олимпиаде материал-влак

Oge-ege.svg

Марий йылме дене олимпиаде материал-влак

Рецензироватлыме статья

Рецензент: Московский планетарий (Ф.Б. Рублева)
Перейти
Aprove.svg

Рецензироватлыме статья

Arrow-Right.png
Рецензент: Марий Кугыжаныш университет
Перейти

Мутын шуко значениян лиймыжым полисемий (греч. poly- semos — «многозначность») маныт.

Ятыр марий шомак шуко значениян лийын кертеш. Тидыже шочмо йылмынам пойдараш, эшеат утларак сылнештараш кугун полша. Ятыр курымла дене кучылталтше шомак-влак поснак чӱчкыдын значений аршашышт дене ойыртемалтыт, мутлан: мӧҥгӧ гыч лекташ, кече лектеш, пайда лектеш, озым лектеш, шот лектеш, марлан лектеш, мут гыч мут лектеш, шӱлышыжӧ лектеш, т.м.; поро еҥ, поро кече, поро кумыл, поро тазалык, поро мут, поро вашлиймаш.

Ик значениян але шуко значениян мут-влак лексический значенийышт денат тӱрлӧ лийыт. Академик В. В. Виноградов «Основные типы лексических значений слов» (В.Я. № З, 1953:15) статьяштыже кум тӱшка значенийым палемда:

  1. Вияш, але номинативный;
  2. Фразеологий дене кылдалтше;
  3. Синтаксис дене умылтаралтше.

Пытартыш жапыште йылмызе-влак шуко значениян шомакын 5 типшым ончыктат: 1) вияш номинативный (вигак лӱмдышӧ), вес семынже тӱҥ значений. Тиде значений мутын кӧргӧ содержанийжын тӱҥ палыжым почын пуа. Мутын вияш номинативный значенийже автосемантизм шотан. Вес семын ойлаш гын, кеч-могай шомакым каласымек, айдемын ушышкыжо мутын мом ончыктымыжо вигак толын пура. Вияш номинативный значений (тӱҥ значений) контекст деч поснат раш. Тыгай значениян мут-влак пеш кумдан кучылталтыт да ойлымо годым тӱрлӧ-тӱрлӧ шомак дене кылдалтыт. Нунын кокласе кылын негызшылан предмет ден явлений кокласе кыл шотлалтеш. Икманаш, тиде кыл кызытсе марий йылмын мут поянлык системыжын законжо гыч огыл, а илышысе предметно-логический отношений гыч лектын шога. Налына шомакым. Тудо могай лийын кертеш? Изи, кугу, кужу, яндар, пушкыдо, коштыра, лавыран, ошо, кечеш шемемше, т.м. Тудым мом ышташ лиеш? Мушкаш, шуяш, шупшалаш, пышташ, лупшалаш, рӱзаш, т.м.

Вияш номинативный значений (тӱҥ значений) шуко значениян шомакыште моло значений вияҥмаште негыз семын кучылталтеш. Тӱҥ значенийым палыде, вес значенийым умылтараш огеш лий.

Литератур

"https://mhr.ruwiki.ru/w/index.php?title=Ик_ыҥан_да_шуко_ыҥан_мут-влак&oldid=1211279" гыч налме