Иктешлыше кугыжаныш экзамен

РУВИКИ — эрыкан энциклопедий гыч материал

Иктешлыше кугыжаныш экзамен (ЕГЭ) — Россий Федерацийысе кыдалаш тунемме тӧнежлаште — школлаште, лицей ден гимназийыште рӱдыраҥден эртарыме тергымаш, кыдалаш тӱшка образованийын тунемме программыж почеш ГИА-м (Кугыжаныш иктешлыше атестацийым) эртарыме йӧн[1]. Ик жапыштак школым тунем пытарыме нерген да вузыш пурымо экзаменлан шотлалтеш. 2013 ий марте тыгак ссзузыш (посна специальность дене кыдалаш шинчымашым пуышо тӧнеж) пураш йӧн лийын, туныктымо нерген у тӧртык почеш тидым кораҥдыме. Российын пӱтынь кумдыкыштыжо экзаменым эртыме годым икгай паша темлалтеш да пашам шуктымо сайлыкым аклыме йӧн-влакат ик семын кучылталтыт. 2009 ий гыч ЕГЭ школым тунем пытарыме нерген экзаменын ик тергымаш да вузыш тунемаш пурымо экзаменын тӱҥ йӧнжӧ улеш, тидын годым тудым кажне ийын уэш кучаш йӧн уло. ЕГЭ — руш йылме, математике, йот йылме (англичан, немыч, француз, испан, китай), физике, химий, географий, литератур, историй, обществознаний дене эртаралтеш[2][3][4].

2015 ийыште математике дене экзаменым тӱҥ да профиль кӱкшытлан шеледыме[5]. Математикын негызым ыштыше шинчымаш кӱкшытшым тергымаш тугай тунемше-влаклан кӱлын, кудышт аттестатым налаш але вузыш пураш кӱшыл тунемме заведенийлаште умбакыже тунемаш огыт шоно, нунын вузыш пурышаш тергалтмаште «Математике» предмет уке. Профиль кӱкшытан шинчымаш кӱлеш тудо тунемше-влаклан, кӧ ончыкыжым вузлаште тунемаш шона, нунын тунемаш пурышаш тергалтмаштышт «Математике» предмет уло.

2016 ий шыжым амурысо школьник-влак пӱтынь россий кумдыкышто китай йылме дене терген ончым (пробный) ЕГЭ-м кученыт. 2019 ий гыч Россий Федерацийыште китай йылме дене ЕГЭ-ым пуртымо[6].

2024 ий 6 июньышто ЛДПР, КПРФ да СРЗП депутат-влак ЕГЭ кораҥдаш кӱлмӧ нерген тӧртыкым темленыт, олмешыже йӱлаш пурышо кугыжаныш экзаменым эртараш темленыт[7].

ЕГЭ Выбор будущего!.jpg
2009 ийысе ЕГЭ-н А ден В ужашысе вашмутлан бланкше

ЕГЭ-ын увертарымашыже

ЕГЭ-м илышыш пуртышаш нерген эксперимент икымше гана 2001 ийыште Чуваший, Марий Эл, Якутий республикылаште эртен, тыгак Самара, Ростов кундемлаште кандаш предмет дене тергалтын[8]. 2002 ийыште ик кугыжаныш экзаменым пуртымо шотышто эксперимент элын 16 кундемыштыже эртен[9]. 2003 ийыште эксперимент РФ 47 кундемжым авалтен, а 2004 ийыште — элын 65 кундемже ушнен[10]. 2006 ийыште ЕГЭ-м Российын 790 тӱжем наре школьникше кучен, Российын 79 кундемже тыш ушнен. 2008 ийыште тудым чыла регионлаште миллион утла тунемше-влак кученыт. 2001–2008 ийлаште ЕГЭ-м эртарышыш предмет-влакым кажне кундемыште шкевуя палемденыт.

ЕГЭ нерген шонымашын авторжо министр Владимир Филиппов лийын, а илышыш шыҥдарышыже Владимир Хлебников[11].

ЕГЭ-ым эртарыме радамым образований да шанче аланым эскерыше Федерал службо Россий Федерацийысе субъект-влакын образований сферыште виктарыме пашам шуктышо исполнительный органышт дене пырля шуктен толыт[12].

2023 ий 17 ноябрьыште Рособрнадзорым вуйлатыше увертарен: 2026 ийыште ЕГЭ-влакым эртарыме дене кылдалтше кышкарым ачамландысе программышке кусарат[13].

2023 ий 29 ноябрьыште Рособрнадзорым вуйлатыше Музаев Анзор лишыл 5–10 ийыште ЕГЭ-м онлайн-йӧныш кусараш ок лий манын[14].

Пашан чоҥалтмыже да тӱҥ шонымашыже

ЕГЭ темлыме пашаже-влак тергыме-висыме материал (КИМ) маналтеш, нуныжым Педагогике вискалымаш шотышто Федерал институт ямдыла.

Тӱҥалтыште утларак предмет-влак дене паша-влак кум ужаш (блок) гыч лийыныт: А, В, С.

А ужашыште тест шотан паша лийыныт, тыште йодышлан ныл вашмут гыч ик вашмутым ойырен налман.

В ужашысе кажне пашаште ик але икмыняр мутан, букван але числан кӱчык вашмутым пуаш кӱлын. А ден В ужашысе пашалан вашмут-влак лӱмын темлыме бланкеш сералтыт да компьютер полшымо дене тергалтыт.

С ужаш ик але икмыняр паша да кумда вашмут гыч шоген (мутлан, задачым решатлаш, темлыме темылан сочиненийым возаш але посна йодышлан негызлыме вашмутым пуаш). С ужашын вашмутшым кундемысе экзамен комиссийын экспертше-влак терген аклат, С ужашын КИМ пашажым аклаш эксперт-влаклан аклыме критерий темлалтеш.

КИМ-влак посна предмет дене шке ойыртемышт лийын кертеш. Мутлан, литератур ден математике дене КИМ-влак (2010 ий гыч[15]) вашмутым ойырен налме паша деч посна улыт. Йот йылмыласе КИМ-лаште уло тыгай ужаш, кушто тунемше йот йылме аудивозыктышым колыштын, текстыште мо нерген ойлалтме нерген йодыш-влаклан вашмутым пуышаш.

2015-2016 тунемме ийлаште КИМ гыч чыла предмет денат А ужаш гыч кок тӱрлӧ паша гыч ойырен налшаш темлымашым кораҥдыме (ондаксе А ужаш), 1 ужашын содержанийжым кумдаҥдыме да 2 ужашын пашаже-влакым уэмдыме.

КИМ-ын содержанийже кум кагаз дене шыҥдаралтеш, тудым шыжым Рособрнадзор пеҥгыдемда, КИМ-ын кышкаржым кучышо кодификатор, экзаменын посна ойыртемже да ончылгоч палемдыме лектышыже (демоверсий). Тыгеракын, КИМ-ын тыгайрак кышкарже, сынже, кӧргӧ шонымашыже ончылгоч палемдалтыныт да нуным шонымо семын вашталташ огеш лий[16][17].

Таблицыште код-влакым, пашан чотшо да 2013 ийысе ЕГЭ тергымашын эн кӱшыл баллжым ончыктымо[16]. Экзаменын шуйнымо жапше 2019 ийысе ЕГЭ-н ончыкталтын. Тыгак эн шагал чотан баллым ончыктымо (сайлан шотлымын ӱлыл чекше), нуно тест баллыште ончыкталтыт.

Код Предмет Кужыт
(минут)		 А ужашысе
паша-влак		 В ужашысе
паша-влак		 С ужашысе
паша-влак		 Эн Кугу
икымше балл		 2011 ийысе
эн изи балл 		2023 ийысе эн изи балл[18]
1 Руш йылме 210 30 8 1 64 36[19] 40
2 Математике(негыз/профиль) 180/235 0 15 6 32 24[20] 39
3 Физике 235 25 4 6 51 33[21] 39
4 Химий 210 28 10 5 65 32[22] 39
5 Информатике ден ИКТ 235 13 15 4 40 40[23] 44
6 Биологий 235 36 8 6 69 36[24] 39
7 Историй 180 21 13 6 58 30[25] 35
8 Географий 180 24 13 6 54 35[26] 40
9 Англичан йылме 190+17 28 16 2 80 20[27] 30
10 Немыч йылме 190+17 28 16 2 80 20[27] 30
11 Француз йылме 190+17 28 16 2 80 20[27] 30
12 Обществознаний 210 20 8 9 59 39[28] 45
13 Испан йылме 190+17 28 16 2 80 20[27] 30
18 Литератур 235 0 12 5 42 32[29] 40
19 Китай йылме 180+14 30

2009-2011 ийласе эн изи балл нерген уверым ЕГЭ-н официал сайтыштыже ужаш лиеш.

Негыз да профиль кӱкшытан экзаменлаште вашмутым ойырен налаш темлыше паша уке.

2024 ий гыч руш йылме ЕГЭ-ште школышто тунемше-влаклан ик заданийыште пример шотеш компьютер модыш сюжетым, мангым, комиксым кучылташ йӧным ыштыме[30].

2025 ий гыч школьник-влаклан руш йылме дене ЕГЭ-ште сочинений ужашыште комиксым, анимем, фанфикым, компьютер модышым кучылтмым чараш палемденыт[31].

Палемдымаш

  1. ↑ Приказ Минобрнауки России от 26.12.2013 N 1400. legalacts.ru. Тергыме кече: 5 вӱдшор 2019. Архивлыме 1 вӱдшор 2019 ий.
  2. ↑ Федеральный закон от 09.02.2007 N 17-ФЗ "О внесении изменений в Закон Российской Федерации "Об образовании" и Федеральный закон "О высшем и послевузовском профессиональном образовании" в части проведения единого государственного экзамена" (с изменениями и дополнениями) (утратил силу) | ГАРАНТ. base.garant.ru. Тергыме кече: 5 вӱдшор 2019. Архивлыме 11 вӱдшор 2019 ий.
  3. ↑ Об утверждении сроков и единого расписания проведения ЕГЭ в 2009 году | Педагогическая периодика. Каталог публикаций. periodika.websib.ru. Тергыме кече: 5 вӱдшор 2019. Архивлыме 17 пеледыш 2019 ий.
  4. ↑ Порядок проведения ЕГЭ в 2009 году (недоступная ссылка)
  5. ↑ ЕГЭ по математике разделят на базовый и профильный уровень, РИА Новости, <https://web.archive.org/web/20171113003445/https://ria.ru/society/20140829/1021898764.html>. Тергыме: 16 ага 2017. 
  6. ↑ ЕГЭ по китайскому языку свидетельствует о возрастающем интересе к Китаю — министр науки и высшего образования РФ, 4 июня 2019, <http://russian.news.cn/2019-06/04/c_138114160.htm>. Тергыме: 23 декабря 2022. 
  7. ↑ В Госдуму внесли проект об отмене ЕГЭ. РИА Новости (6 пеледыш 2024). Тергыме кече: 6 пеледыш 2024.
  8. ↑ Е.В.Мишукова. Единый государственный экзамен. Идея, сущность, принципы (руш.). bank.orenipk.ru (теле 2001). Тергыме кече: 22 ага 2010. Архивировано из оригинала 18 шыжа 2018 ий.
  9. ↑ Более половины школьников будут сдавать единый госэкзамен, 8 октября 2002, <https://web.archive.org/web/20120311113610/http://www.hse.ru/news/1091351.html>. Тергыме: 22 ага 2010. 
  10. ↑ ЕГЭ не может расцениваться в качестве единственного критерия, 18 октября 2004, <https://web.archive.org/web/20130629090130/http://edu.of.ru/ege/news.asp?ob_no=2755>. Тергыме: 22 ага 2010. 
  11. ↑ История Единого государственного экзамена в России. Тергыме кече: 29 сорла 2016. Архивлыме 11 идым 2016 ий.
  12. ↑ Положение о Федеральной службе по надзору в сфере образования и науки — Постановление Правительства РФ от 17.06.2004 № 300. Тергыме кече: 18 теле 2011. Архивировано из оригинала 5 сорла 2011 ий.
  13. ↑ Рособрнадзор планирует перевести системы ЕГЭ на российское ПО к 2026 году. РБК (17 кылме 2023). Тергыме кече: 17 кылме 2023.
  14. ↑ В Рособрнадзоре исключили перевод ЕГЭ в онлайн-формат в ближайшие 5-10 лет. Росбалт (29 кылме 2023).
  15. ↑ Проект КИМ ЕГЭ по математике 2010 г. Архивысе копий 13 сорла 2009 гыч
  16. ↑ 1 2 Спецификации и демоверсии КИМ 2009 г. Архивысе копий 19 шорыкйол 2009 гыч
  17. ↑ Демонстрационные варианты ЕГЭ всех лет Архивысе копий 23 сӱрем 2008 гыч
  18. ↑ Министерство науки и высшего образования РФ. Приказ Министерства науки и высшего образования РФ от 12.08.22 №758 (неопр.). garant.ru (12.08.22).
  19. ↑ Распоряжение Рособрнадзора от 09.06.2011 № 1837-10 «Об установлении минимального количества баллов ЕГЭ по русскому языку, подтверждающего освоение основных общеобразовательных программ среднего (полного) общего образования в 2011 году» Архивысе копий 28 сӱрем 2011 гыч
  20. ↑ «Об установлении минимального количества баллов единого государственного экзамена по математике, подтверждающего освоение выпускником основных общеобразовательных программ среднего (полного) общего образования в 2011 году» Архивысе копий 17 теле 2011 гыч
  21. ↑ 22 июня комиссия по шкалированию Рособрнадзора определила минимальное количество баллов ЕГЭ, свидетельствующее об освоении школьного курса по физике в 2011 году — 33 балла Архивысе копий 17 теле 2011 гыч
  22. ↑ Распоряжение Рособрнадзора от 09.06.2011 № 1835-10 «Об установлении минимального количества баллов ЕГЭ по химии, подтверждающего освоение основных общеобразовательных программ среднего (полного) общего образования в 2011 году» Архивысе копий 28 сӱрем 2011 гыч
  23. ↑ Распоряжение Рособрнадзора от 03.06.2011 № 1781-10 «Об установлении минимального количества баллов ЕГЭ по информатике и ИКТ, подтверждающего освоение основных общеобразовательных программ среднего (полного) общего образования в 2011 году» Архивысе копий 28 сӱрем 2011 гыч
  24. ↑ Распоряжение Рособрнадзора от 03.06.2011 № 1780-10 «Об установлении минимального количества баллов ЕГЭ по биологии, подтверждающего освоение основных общеобразовательных программ среднего (полного) общего образования в 2011 году» Архивысе копий 28 сӱрем 2011 гыч
  25. ↑ 22 июня комиссия по шкалированию Рособрнадзора определила минимальное количество баллов ЕГЭ, свидетельствующее об освоении школьного курса истории в 2011 году — 30 баллов Архивысе копий 17 теле 2011 гыч
  26. ↑ Распоряжение от 17.06.2011 № 1960-10 «Об установлении минимального количества баллов единого государственного экзамена по географии, подтверждающего освоение основных общеобразовательных программ среднего (полного) общего образования в 2011 году» Архивысе копий 17 теле 2011 гыч
  27. ↑ 1 2 3 4 Распоряжение Рособрнадзора от 09.06.2011 № 1836-10 «Об установлении минимального количества баллов ЕГЭ по иностранным языкам, подтверждающего освоение основных общеобразовательных программ среднего (полного) общего образования в 2» Архивысе копий 28 сӱрем 2011 гыч
  28. ↑ Распоряжение от 17.06.2011 № 1961-10 «Об установлении минимального количества баллов единого государственного экзамена по обществознанию, подтверждающего освоение основных общеобразовательных программ среднего (полного) общего образования в 2011 году» Архивысе копий 21 идым 2011 гыч
  29. ↑ Распоряжение Рособрнадзора от 03.06.2011 № 1782-10 «Об установлении минимального количества баллов ЕГЭ по литературе, подтверждающего освоение основных общеобразовательных программ среднего (полного) общего образования в 2011 году» Архивысе копий 28 сӱрем 2011 гыч
  30. ↑ На ЕГЭ по русскому языку разрешили ссылаться на аниме, видеоигры и комиксы, 2024-03-20, <https://www.kommersant.ru/doc/6580715?ysclid=lu02yl8uti136425850>. Тергыме: 20 ӱярня 2024. 
  31. ↑ В ЕГЭ-2025 по русскому языку хотят запретить приводить примеры из комиксов, 2024-08-23, <https://ria.ru/20240823/ege-1968138840.html>. Тергыме: 23 сорла 2024. 

Кылвер-влак

"https://mhr.ruwiki.ru/w/index.php?title=Иктешлыше_кугыжаныш_экзамен&oldid=1221819" гыч налме