Зюганов, Геннадий Андреевич

РУВИКИ — эрыкан энциклопедий гыч материал
Геннадий Андреевич Зюганов
Gennady Zyuganov 2022-09-20 (cropped).jpg
Шочмо кече 26 пеледыш 1944(1944-06-26)[1][2] (82 ий)
Шочмо вер
Эл
Паша сомыл политик, вечный кандидат, сарзыеҥ, физик, Россий Федераций Кугыжаныш Думын депутатше
Икшыве-влак Леонид Андреевич Зюганов[d]
Награде да премий
Автограф Изображение автографа
Сайт kprf.ru/personal/… (руш.)
Логотип РУВИКИ.Медиа РУВИКИ.Медиаште медиафайл-влак

Геннадий Андреевич Зюганов (шоч. 26 пеледыш 1944, Мымрино[d], Орёл область)[3] — совет да Российысе политике пашаеҥ, 1993 ий гыч Россий Федерацийысе Коммунист партийын (КПРФ) лидерже. РФ Федерал Погынын Кугыжаныш думыжын чыла кандаш созывшынат депутатше (1993 ий гыч), чылажге 30 ий утла.

Ныл гана Россий Федерацийын президентше постыш баллотироватлалтын, кажне гана кокымшо верым налын (1996, тунам кокымшо турыш лектын, 2000, 2008 да 2012).

КПРФ Рӱдӧ исполнительный комитетын председательже (1993—1995). Россий Федерацийысе Коммунист партийын (КПРФ) Рӱдӧ комитетшын председательже (1995 ий гыч). 2012 ий гыч Россий Федераций Кугыжаныш Каҥашын еҥже.

Россий Федерацийын Паша Геройжо (2024). Философий шанче доктор, икмыняр книган, тыгак прессыште савыктыш-влакын авторжо.

РФ Президент Владимир Путин 2023 ийыште палемден: Зюгановын вуйлатыме Компартий Российыште патриот толкынын кугу ужашыже, политике мутланымашке, элым экономике да социал сферыште, обороно да лӱдыкшыдымылык сферыште вияҥдымашке утларак келшыше да шотан корным кычалмашке кугу надырым пышта[4].

Илыш корно

Геннадий Зюганов 1944 ий 26 июньышто Мымрино ялыште шочын[5]. Ачаже — Андрей Михайлович Зюганов (1910—1990)[6], Кугу Ачамланде сар жапыште — артиллерий расчётын командирже, сарын инвалидше, «Сарзылык суаплан» медаль дене палемдалтын[7]. Демобилизаций деч вара Мымрино кыдалаш школышто шуко предметым туныктен. Аваже — Марфа Петровна (1915—2004) — Мымрино школын тӱҥалтыш класслаште туныктышо.

1961 ийыште Мымрино кыдалаш школым ший медаль дене тунем пытарымеке, Зюганов ик ий туштак туныктышылан пашам ыштен[5]. 1962 ийыште тудо Орлёл оласе педагогике институтын физик-математик факультетышкыже тунемаш пурен, тудым 1969 ийыште отличий дене тунем пытарен[5]. Шке факультетшын КВН командыжын капитанже лийын[8].

1963—1966 ийлаште Зюганов Германийысе Совет войска группын радиаций да химий разведке взводыштыжо, тыгак Белоруссийыште да Челябинск областьыште химий войскаште — атом, химий, бактериологий оружий ваштареш специальный сарзе разведкыште — срочный службым эртен[5]. Кызыт — химий войскан отставкыште улшо полковникше[3].

1966 ийыште Зюганов КПСС-ыш пурен[5]. ВЛКСМ да КПСС Орёл обкомышто вуйлатыше должностьлаште лийын; 1973 гыч 1978 ий марте Орёл оласе каҥашын[5], вара Орёл областьысе калык депутат-влак каҥашын депутатше лийын.

1978 гыч 1980 ий марте Зюганов КПСС ЦК пеленысе Мер шанче академийын тӱҥ отделенийыштыже тунемын, 1980 ийыште Академий пеленысе аспирантурым[5] экстерн дене тунем пытарен да «Кугыжанышын кугу олалаштыже социалистический ола илыш-йӱлам вияҥдыме тӱҥ корно-влак» теме дене философий шанче кандидат шанче степеньым налаш кандидатлык диссертацийым арален[5].

1983 гыч 1990 ий марте КПСС ЦК-н агитаций да пропаганде отделыштыже ончыч инструкторлан, вара пропаганде сектор вуйлатышылан да идеологий отдел вуйлатышын алмаштышыжлан пашам ыштен.

КПСС-ын XXVIII съездшын (1990 ий июнь) да РСФСР-ын представительже семын РСФСР Компартийын Учредительный съездшын (1990 ий июнь-сентябрь) делегатше[5].

1990-ше ийла

1990 ий июньышто РСФСР Коммунист партийым ыштыме деч вара Зюгановым партийын гуманитар да идеологий проблеме-влак шотышто эре улшо комиссийжын председательжылан[5][9], а 1990 ий сентябрьыште РСФСР КП ЦК-н идеологий дене секретарьжылан сайленыт[10].

1991 ий декабрьыште Зюгановым Российысе чумыр калык ушемын координационный советышкыже пуртеныт[5]. 1992 ий октябрьыште Национал утарымаш фронтын (ФНС) оргкомитетышкыже пурен[5]. 1993 ий 25-26 июльышто Москошто Национал утарымаш фронтын II конгрессшын пашашкыже ушнен. 1993 ийысе конституций кризис жапыште Каҥаш Пӧртыштӧ лийын, Российын парламентшым конституцийдымын шалатен колтышо президент Ельциным титаклен да Кӱшыл Каҥаш пӧрт воктене митингыште кризисым тынысле йӧн дене мучашлыме верч ойлен[11]. Погыным да Кӱшыл Каҥашым аралыше тӱшка калык акцийым вораҥдарыше кокла гыч иктыже лийын[5].

1993 ий 12 декабрьыште Зюгановым I созыв Кугыжаныш думын депутатшылан КПРФ-ын федерал спискыже дене сайленыт[5]. 1994 ий гыч Россий Федерацийын Кугыжаныш Думыштыжо КПРФ фракцийым вашталтде вуйлата[5].

1995 ий апрельыште М. В. Ломоносов лӱмеш МКУ-што «1980—1990 ийлаште Российын мер-политике вияҥмашыжын тӱҥ тенденцийже да тудын механизмже-влак» теме дене[12] докторлык диссертацийым арален[5].

1996 ий 4 мартыште Зюгановым РФ президентыш кандидатлан регистрироватленыт[5]. 1996 ий 16 июньышто РФ президентым сайлымаш эртен. Зюгановын кандидатуржым икымше турышто 32,04 % сайлыше сайлан шотлен[5], кокымшо турышто Зюганов 40,31 % йӱкым поген. Авторитетан икмыняр политик ден экспертын шонымашышт почеш, тудо сайлымашым ондален шотлымо; Зюганов тудым Российыште мер келшымаш верч да эл кӧргыштӧ ваш шогымаш ынже лий манын чынлен[5].

2000-ше ийла

Владимир Путин дене вашлиймаш годым. 2000 ий

2000 ий 26 мартыште Россий президентым сайлымаште Зюганов 29,21 % йӱкым поген да Владимир Путин деч вара кокымшо верым налын[5].

Ленинын шочмыжлан 130 ий темме лӱмеш митингыште, 2000 ий 22 апрель

2002 ий майыште КПРФ ЦК-н черетдыме пленумыштыжо Зюгановын темлымыж дене КПРФ ЦК пленумын йодмыж почеш кӱшыл палатын спикер постшым кодаш тореш лийше РФ Госдумын председательже Геннадий Селезнёвым, тыгак тудын велыш улшо Светлана Горячева ден Николай Губенком партий гыч луктыныт. Нуно чыланат, Зюгановын да пленумышто лийше-влакын шонымашышт почеш, Госдумышто портфель-влакым уэш шеледыме ваштареш улмо семын Думысо вуйлатыше пост-влакым кодаш тореш лиймышт дене «партий дисциплиным пудыртеныт». Партийын «Правда» газетыштыже Горячеван партий вуйлатымаште келшыдымаш нерген йӱк-йӱаным лукшо интервьюжо, Зюгановым да КПРФ ЦК-м шылталыман икмыняр моло материал савыкталтын. Нине событий-влак Зюгановын партийыштыже кугу кожганымашым ыштен[13].

2003 ийыште Зюганов КПРФ списке почеш IV созыв Кугыжаныш думын депутатшылан сайлалтын. 2004 ийысе президент сайлымашке ушнен огыл, тудын олмеш партий деч Николай Харитонов лийын. Официал увер почеш, тудо кокымшо верым налын, сайлыше-влакын 13,69 % йӱкыштым поген.

2004 ийыште КПРФ кӧргыштӧ у ваш тӱкнымаш лийын. 2004 ий 3 июльышто Москошто КПРФ-ын кок X Погынжо эртен, иктыже КПРФ ЦК председательлан Зюгановым, весыже, «альтернативный» манмыже, ЦК вуйлатышылан Владимир Тихоновым сайлен. Минюст «альтернативный погыным» легитимныйлан шотлен огыл[14]. [Файл: RIAN archive 312984 Becoming Pioneers at Moscow’s Alexander Garden.jpg|мини|300px|Александр садыште пионерыш пуртымаш, 2008 ий 18 май]]

2007 ийыште КПРФ списке почеш Зюганов РФ-ын V созыв Госдумыжын депутатшылан сайлалтын. 2008 ийысе президент сайлымашке ушнен, Дмитрий Медведев деч вара кокымшо верым налын (официал увер почеш, 13 млн утла йӱкым, але сайлымашке ушнышо-влакын 17,72%-шым, поген).

2010-ше ийла

Москошто Икымше майысе демонстраций годым. 2012

2011 ийыште Зюганов адакат Россий Кугыжаныш думын депутатшылан сайлалтын.

Пытартыш гана Зюганов президент сайлымашке 2012 ийыште ушнен, Владимир Путин деч вара кокымшо верым налын (официал увер почеш, 12,4 млн йӱк, але сайлымашке ушнышо-влакын 17,18%-ше). Зюганов сайлымашке ушнышо-влак кокла гыч тиде шотлымашым чынлыдыме кандидат шкетын гына лийын[15].

Россий Федераций президентшын 2012 ий 11 июльысо указше дене келшышын — Россий Федераций Кугыжаныш каҥашын еҥже[16].

2013 ий 23-24 февральыште КПРФ-ын XV съездыштыже черетан жаплан КПРФ председательлан уэш сайлалтын, шолып йӱклымаш годым утларак делегат-влакын поген[17].

2014 ий 1 ноябрь гыч — СКП-КПСС Рӱдӧ Каҥашын председательже[18]. 2017 ий декабрьыште КПРФ-ын XVII съездыштыже Зюганов 2018 ийысе президент сайлымашке бизнесмен Павел Грудининын кандидатуржым лукташ темлен[19], а шкеже тудын сайлымаш штабшым вуйлаташ шогалын[20].

2020-ше ийла

2025 ий 5 июльышто Геннадий Зюганов партийын XIX погыныштыжо ик йӱк дене КПРФ ЦК председательлан уэш сайлалтын[21].

Госпитализаций да инфаркт нерген увер

2012 ий 4 июньышто «Заря» санаторийыште (Кисловодск) кеҥеж каныш жапыште Зюгановым оласе эмлымверыш тергаш пыштеныт[22]. Икымше тергымаш почеш, КПРФ-ын лидержын миокардын инфарктшым муыныт[23]. Кузе Life News палемден, 2012 ий 9 июньышто Зюгановын шӱмжылан операцийым ыштеныт[24]. Но КПРФ-ын пресс-службыжо тиде увер чын огыл манын[25]. 2012 ий 10 июньышто Зюганов пашаш пӧртылын да Российыште улшо политике сӱрет шотышто интервьюм пуэн[26].

2012 ий 26 июньышто Ленинский Горкиш палыме лиймаш шот дене мийыше премьер-министр Дмитрий Медведев телефон дене Зюгановым 68 ийым темымыж темымыж шкеак саламлен да тудлан «пеҥгыде тазалыкым» тыланен; официал увертарымаш гыч лектеш: тиде премьерын улыжат ик тыланымашыже лийын[27]. Тиде кечын «Россия-1» кугыжаныш телеканал Зюгановын шочмо кечыжлан кумда сюжетым пӧлеклен, «Увер-влак» программын кас эфирыштыже ончыктен, тушко чулым да илышлан куаныше именинникын интервьюжо пурталтын[28].

Россий президент Владимир Путин дене вашлиймаш, 2015 ий июль

Санкций

2022 ий февраль мучаште, Российын ДНР ден ЛНР-ым чынлымыже да сарзе пашам тӱҥалме деч вара, Зюганов Евроушемын санкций спискышкыже пурталтын[29]. 2022 ий 11 мартыште тыгаяк санкцийым США пуртен[30]. Тыгак Канадын, Великобританийын, Швейцарийын, Японийын, Австралийын да У Зеландийын санкцийыштышт улеш.

Законым возымо паша

1997 гыч 2019 ий марте, II—VII созыв Кугыжаныш Думын депутат полномочийжым шуктымо жапыште, Зюганов 141 законлык тӱҥалтышын да федерал закон-влакын проектышкышт тӧрлатымашын ик авторжо семын лийын; нунын чумыр шонымашышт — кугыжанышын социал рольжым вияҥдымаш[31].

Социал-политике ончалтыш

Зюганов Лениным шарнымым жапла, тудым коммунист-влакын кызытсе стратегийыштым негызлышылан шотла, партийын мероприятийлаштыже тудын портретше йымалне ойла, а пайрем кечылаште Ленинын Мавзолейже деке пеледышым пышта да Йошкар площадьыште «пионерыш пуртымо» шотым эртара. Шкенжын теорийлык тӱҥалтышыж семын Зюганов Маркс ден Лениным веле огыл, тыгак «консервативно-аралыше» идеолог-влакым — Николай Данилевский ден Константин Леонтьевым, тыгак Владимир Соловьёвым, Николай Бердяевым, Освальд Шпенглерым да Арнольд Тойнбим — лӱмда. Зюгановын шонымыж почеш, глобализаций жапыште тӱҥлан космополитизм ден патриотизм коклаште ваш-ваш келшыдымаш тӱҥ улеш[32].

«Комсомольская правда» газетлан 2014 ийысе интервьюштыжо Зюганов шкенжым ӱшанле марксист-ленинец да уэмдыме социализм велне шогышо манын лӱмден[33]. Партийын шонен пыштымашкыже шуаш Ленинын диалектикыжын да Сталинын шуктымыжын элементше-влакым кучылтмым кӱлешанлан шотла[34].

РФ Конституцийыште Юмым ушештарыме нерген шонымашым сайлан шотлен[35]. Президентын властьыште лийме жапшым нольыш савырыме нерген тӧрлатымаш ваштареш лийын[36].

Зюганов коммунист оппозицийын социал-экономике программыже-влакын авторжо улеш.

КПРФ лидер пост гыч кораҥдаш тӧчымаш

Тӱҥ статья: КПРФ-ын X погынжо

2004 ий 1 июльышто КПРФ-ын альтернативан погынжо эртен, тудым Зюгановын партий кӧргысӧ оппонентше-влак чумыреныт, погын Рӱдӧ комитетыш у еҥ-влакым — рӱдӧ эскреымаш-ревизий комиссий председательлан Татьяна Астраханкинам, ЦК председательын икымше алмаштышыжлан Сергей Потаповым сайлен, партий ЦК председательлан (лидерлан) Иваново областьын губернаторжо Владимир Тихонов сайлалтын[37][38].

Альтернативан погыным вораҥдарыше семын депутат-влак Геннадий Семигин, Светлана Горячева, Елена Драпеко, Виктор Зоркальцев, Александр Шабанов, Леонид Иваненко, Вячеслав Бойко да молат лийыныт. Но Юстиций министерстве погынын иктешлымыжым чынлаш тореш лийын, альтернативан погыным чумырышо чыла еҥжымат КПРФ гыч луктыныт, тылеч вара погынын икмыняр участникше шке партийыштым чумыреныт — (ВКПБ-м да Российын Патриотшо-влакым[39]).

Президент сайлымашке ушнымаш

Файл:Результат Геннадия Зюганова на Президентских выборах.png
Президентым сайлымашке ушнымо чыла жапыштат сайлыше-влакын йӱкышт вашталтме % график

Зюганов ныл президент сайлымашке ушнен (1996, 2000, 2008, 2012). Чылаштыжат кокымшо верым налын, тудын верч пуымо чыла йӱкын эреак иземын толмыж дене. Моло президент сайлымашлаште КПРФ гыч Зюгановын темлыме да кутырен келшыме кандидат-влак — Николай Харитонов да Павел Грудинин — лийыныт.

Ий Йӱк % Вер Зюгановым ончылтен Зюгановлан сеҥалтын
1996 (I тур) 24 211 686 32,03 2/10 Ельцин Лебедь, Явлинский, Жириновский, Фёдоров, Горбачёв, Шаккум, Власов, Брынцалов
[1996 (II тур) 30 104 589 40,31 2/2 Ельцин
2000 21 928 468 29,21 2/11 Путин Явлинский, Тулеев, Жириновский, Титов, Памфилова, Говорухин, Скуратов, Подберёзкин, Джабраилов
[2008 13 243 550 17,72 2/4 Медведев Жириновский, Богданов
2012 12 316 976 17,18 2/5 Путин Прохоров, Жириновский, Миронов

Критике

Идеологийлык оппонент-влак могырым критике деч посна, 2004 ий декабрьыште КПРФ ЦК член, писатель, «Правда» газетын тӱҥ редакторжо Александр Ильинын возымо «Геннадий Зюганов: он нерген „Чын“» пеш серыпле монографий лектын. Пеш кугу монографийыште партий кӧргысӧ шола позиций гыч Зюгановым личность семын кумдан шылтален лончылымо, коммунизм деч варасе саманыште КПРФ-ыште уэш шочшо онлык феномен шымлалтеш, Зюгановым шкежым партийым вуйлатымаште ӱмыр мучко лияш тыршымыжлан, партий кӧргыштӧ вес семын шонымаш улмым чытен кертдымыжлан, «Правда» газетыште партий цензурыжлан, савыктыш лаштыкла гыч философ-логик Александр Зиновьевым луктын кудалташ тӧчымыжлан, редакцийыште кадр шотышто волюнтаризмлан да тудын усталык коллективше деч учредитель праваштын ужашыштым шупшын налмылан шылтала[40].

Еш да кумыл паша

Ватыже — Надежда Васильевна Зюганова (Амеличева, 1946 ийыште шоч.). Шкенжын ончыкылык ватыж дене Геннадий Андреевич школыштак палыме лийын. Институтыш пырля тунемаш пуреныт: тудо — физматыш, ватыже — истфакыш.

Кок йочашт: Андрей эргыже (1968 ийыште шоч.) да Татьяна Никифорова ӱдыржӧ (1974 ийыште шоч.)[41].

Шым уныкаже да ӱдыр уныка[42].

Тудын ик уныкаже, Леонид Андреевич Зюганов (1988 ий 22 июльыште шоч.), ончыч Моско оласе думын (МГД) депутатше Андрей Клычковын полышкалышыже[43], 2014 ийыште КПРФ деч 6-шо созыв МГД депутатыш кандидатлан 8-ше округ гычын темлалтын[44] да 14 сентябрьысе сайлымаште икымше верым налын, сайлыше-влакын 11,9 тӱжем йӱкыштым поген (33,47 %)[45]. 2019 ийыште Леонид Зюганов уэш МГД депутатлан сайлалтын.

Вес уныкаже, Михаил Зюганов (1994 ийыште шоч.), ончыч бизнесыште тыршен да гофрироватлыме кагаз ден картон ыштыше «Орловпак» предприятийым кучен, 2025 ий августышто Ростов областьысе экономике вияҥмаш министрын алмаштышыжлан шогалтеныт[46][47].

Веҥыже — Сергей Никифоров, «Керамоцентр» ЗАО-н гендиректоржын алмаштышыже. 2012 ий ноябрьыште Моско правительствын чиновникше Д. Васильев да пашадыме А. Симоненко дене пырля 223 тӱжем доллар взяткым налме шотышто йола дене кучалтын[48][49]. 2014 ийыште Сергей Никифоров ваштареш уголовный паша посна шуктымашке ойыралтын да реабилитироватлыдыме амал дене чарен шогалтыме[50].

Зюганов волейбол, теннис, троеборье дене кумылын модеш. Таза илыш-йӱлалан мелын, икмыняр спорт наградыже уло. Сылнымут мастарлыкше уло, сылнымут конкурслаште ик гана веле огыл сеҥен. Орёл кундемысе тукымвожым шуйышо мӱкшызӧ, 11 ияшыж годымак икымше пу омартам ыштен[51]. СМИ-се уверла почеш, Зюганов бильярд дене модаш, пеледышым ончаш йӧрата (Снегирисе (Истра район) дачыштыже тудын шӱдӧ наре тӱрлӧ уло)[52]. Курыклашке кошташ йӧрата. Куштылго атлетике, волейбол да троеборье дене икымше разрядше уло. Канышым Кавказыште Кисловодскышто эртараш утлырак кумылан[52].

Суаптар да чаплӱм-влак

Александр Невский орден дене суапландарымаш, 2014 ий 31 июль
Геннадий Зюганов СМИ дене мутланыме деч вара, 2018 ий 2 апрель
  • Россий Федерацийын Паша Геройжо (2024 ий 26 июнь) — Россий кугыжанышлыкым вияҥдымаште, граждан обществым чоҥымаште кугу суаплан да шуко ий тыршен пашам ыштымылан[53];
  • II степенян «Ачаэл ончылно суаплан» орден (2024)[54];
  • III степенян «Ачаэл ончылно суваплан» орден (2023 ий 28 апрель) — парламентаризмым вияҥдымашке пыштыме кугу надырлан, законым лукмаште чолган ыштымылан да шуко ий пашам тыршен ыштымылан[55];
  • * IV степенян «Ачаэл ончылно суаплан» орден (2019 ий)[56];

Александр Невский орден (2014 ий 23 июнь) — пашаште шумо сеҥымашлан, Россий Федерацийын социал-экономике вияҥмашкыже пыштыме кугу надырлан, Россий Федерацийын эл кӧргысӧ политикыжым шуктымылан, гуманитар сферыште суаплан, законлыкым пеҥгыдемдымылан, граждан-влакын праваштым да интересштым аралымылан, шуко ий пашам тыршен ыштымылан, законым лукмаште чолган тыршымылан[57];

  • Калык Келшымаш орден (2016 ий 8 июнь, Белоруссий) — Беларусь Республик ден Россий Федераций коклаште келшымаш кылым да пашам пырля ыштымым пеҥгыдемдымашке, Союзный кугыжанышым чоҥымашке, экономике, шанче-технике да тӱвыра кылым вияҥдымашке шкенжын пыштыме кугу надырлан[58][59];
  • Почёт орден (2009, Кечывалвел Осетий)[60];
  • «Почёт пале» орден[61];
  • «Келшымаш» медаль (2008, Куба)[62];
  • «Осетийын чапшылан» медаль (Йӱдвел Осетий, Россий)[63];
  • «Сирийыште сарзе операцийыште лийшылан» медаль (2016)[64];
  • II степенян П. А. Столыпин медаль (2019 ий 16 декабрь) — элын социал-экономике вияҥмашыжын стратегийлык задачыжым шуктымашке виктаралтше законым ыштыме пашаште суаплан[65][66];
  • Россий Федераций правительствын Чап грамотшо (2019 ий 26 июнь) — законым лукмо пашаште суаплан да шуко ий пашам тыршен ыштымылан[67];
  • III степенян Чап ден Честь орден (РПЧ, 2014)[68];
  • Орёл олан чапланыше гражданинже;
  • М. А. Шолохов лӱмеш сылнымут премийын лауреатше (Россий писатель ушем тӧнежлен). 1993 ий годсек Зюганов «Правда» (тушто тӱҥ редакторлан тудын советникше Борис Комоцкий ышта) да «Советская Россия» газетлаште эреак савыкталтеш.

Палемдымаш

  1. ↑ Gennady Andreyevich Zyuganov // Encyclopædia Britannica (англ.)
  2. ↑ Gennadij Sjuganow // Munzinger Personen (нем.)
  3. ↑ 1 2 Зюганов, Геннадий Андреевич — Персона ТАСС. Тергыме кече: 27 сӱрем 2020. Архивлыме 27 сӱрем 2020 ий.
  4. ↑ Официальный сайт президента России, 13 февраля 2023. Встреча с лидером КПРФ Геннадием Зюгановым
  5. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 Зюганов Геннадий Андреевич. Тергыме кече: 18 идым 2021. Архивлыме 18 идым 2021 ий.
  6. ↑ Память народа. Тергыме кече: 5 сорла 2022. Архивлыме 5 сорла 2022 ий.
  7. ↑ Марина Озерова. Геннадий Зюганов: «Наша власть к сложной политике не готова». «Московский комсомолец» № 26011 (10 сорла 2012). — Лидер КПРФ пророчит очень непростую осень и сложную зиму. Тергыме кече: 12 идым 2012. Архивлыме 15 шыжа 2012 ий.
  8. ↑ Выпускники КВН: от Зюганова до Пельша Архивысе копий 9 сорла 2017 гыч // РИА Новости, 07.11.2008
  9. ↑ Зюганов Геннадий Андреевич. Тергыме кече: 24 ага 2021. Архивлыме 24 ага 2021 ий.
  10. ↑ Политбюро и Секретариат ЦК КП РСФСР. Тергыме кече: 25 шорыкйол 2020. Архивлыме 5 ӱярня 2017 ий.
  11. ↑ Григорьев Н. Г. Дни, равные жизни Архивысе копий 20 идым 2021 гыч. — Чебоксары, 2000. — с.229 — 488 с. ISBN 5-87677-056-6.
  12. ↑ Зюганов Г. А., Основные тенденции и механизм социально — политических изменений в современной России : Автореф. дис. на соиск. учён. степ. д.филос.н. : Спец. 09.00.10 / Междунар. неправит. н.-и. и образоват. организация «РАУ-корпорация». — М., 1995. — 78 с.
  13. ↑ РБК, 25 мая 2002. «Товарищи» исключили Г. Селезнева из КПРФ
  14. ↑ Ксения Веретинникова, Дарья Гусева. Говорим «Зюганов» - подразумеваем «партия». Время новостей, № 137 (4 сорла 2004). Тергыме кече: 3 идым 2012. Архивлыме 19 пургыж 2018 ий.
  15. ↑ Рен ТВ: Единственный из кандидатов, кто не признал итоги выборов, - Геннадий Зюганов. Что дальше? Сайт КПРФ (5 ӱярня 2012). Тергыме кече: 4 идым 2012. Архивлыме 15 шыжа 2012 ий.
  16. ↑ Указ Президента Российской Федерации от 11 июля 2012 года № 946 «Вопросы Государственного совета Российской Федерации». Тергыме кече: 25 сӱрем 2012. Архивировано из оригинала 13 ага 2013 ий.
  17. ↑ Зюганов переизбран на пост председателя ЦК КПРФ. Росбалт (24 пургыж 2013). Тергыме кече: 2 ӱярня 2012. Архивлыме 9 ӱярня 2013 ий.
  18. ↑ Газета Правда. Информационное сообщение о пленуме центрального совета СКП—КПСС. Тергыме кече: 26 пеледыш 2019. Архивлыме 10 ӱярня 2018 ий.
  19. ↑ Пресс-конференция по итогам XVII съезда КПРФ. Тергыме кече: 24 теле 2017. Архивлыме 4 шорыкйол 2018 ий.
  20. ↑ Зюганов возглавит предвыборный штаб Грудинина Архивысе копий 24 теле 2017 гыч, 23.12.2017
  21. ↑ На съезде КПРФ получила новое название и совет авторитетов, 05.07.2025, <https://www.rbc.ru/politics/05/07/2025/6868ea259a7947f9e500bc3f>. Тергыме: 5 сӱрем 2025. 
  22. ↑ Состояние здоровья Зюганова удовлетворительное, сообщила Скворцова Архивысе копий 22 идым 2014 гыч РИА Новости (6 июня 2012)
  23. ↑ У Геннадия Зюганова случился инфаркт (документ) Архивысе копий 10 пеледыш 2012 гыч Lifenews
  24. ↑ Геннадию Зюганову сделали операцию на сердце Вести ФМ (09 июня, 2012)
  25. ↑ КПРФ: Геннадию Зюганову не делали никакой операции Архивысе копий 10 пеледыш 2012 гыч Вести.ру (10 июня 2012)
  26. ↑ Г. А. Зюганов: Вот такая у нас 15-секундная Дума! Лидер КПРФ дал интервью средствам массовой информации Архивысе копий 24 теле 2017 гыч Сайт КПРФ (10 июня 2012)
  27. ↑ Д. Медведев поздравил Г. Зюганова с 68-летием, пожелав ему крепкого здоровья. — Новости дня — РосБизнесКонсалтинг. Тергыме кече: 26 пеледыш 2012. Архивлыме 12 кылме 2012 ий.
  28. ↑ Вести. Ru: Геннадий Зюганов принимает поздравления с 68-летием. Тергыме кече: 27 пеледыш 2012. Архивлыме 27 пеледыш 2012 ий.
  29. ↑ Опубликованы списки фигурантов санкций Евросоюза за признание Россией ДНР и ЛНР. Lenta.ru (24 пургыж 2022). Тергыме кече: 28 пургыж 2022. Архивлыме 28 пургыж 2022 ий.
  30. ↑ США объявили о санкциях против Зюганова и Володина. РБК. Тергыме кече: 12 ӱярня 2022. Архивлыме 14 ӱярня 2022 ий.
  31. ↑ Официальный сайт Государственной Думы Федерального Собрания Российской Федерации. old.duma.gov.ru. Тергыме кече: 12 сорла 2019. Архивлыме 1 ага 2021 ий.
  32. ↑ Зюганов Г. А. Россия и современный мир. — М. 1995, с. 16
  33. ↑ Геннадий Зюганов: «Я пью гораздо меньше Ельцина, но больше Горбачева». Тергыме кече: 29 пеледыш 2019. Архивлыме 29 пеледыш 2019 ий.
  34. ↑ Доклад Председателя ЦК КПРФ Г. А. ЗЮГАНОВА на XIV (октябрьском) 2012 года совместном пленуме ЦК и ЦКРК КПРФ. Тергыме кече: 22 пеледыш 2014. Архивировано из оригинала 2 ага 2014 ий.
  35. ↑ Зюганов поддержал идею упомянуть Бога в Конституции — Москва 24, 12.02.2020. Тергыме кече: 15 шорыкйол 2021. Архивлыме 5 пургыж 2021 ий.
  36. ↑ Геннадий Зюганов ответил на критику Президента Владимира Путина позиции КПРФ против поправок в Конституцию. Тергыме кече: 14 сорла 2021. Архивлыме 14 сорла 2021 ий.
  37. ↑ Альтернативный съезд КПРФ избрал лидера и новый состав ЦК Архивысе копий 22 сорла 2016 гыч//Lenta.RU от 4 июля 2004
  38. ↑ Альтернативный съезд избрал лидером Тихонова Архивысе копий 4 ӱярня 2016 гыч//Вести. RU от 3 июля 2004
  39. ↑ Минюст отказался признать легитимность «альтернативного» съезда КПРФ Архивысе копий 22 пеледыш 2007 гыч//Lenta.RU от 3 августа 2004
  40. ↑ Александр Ильин. Геннадий Зюганов: «Правда» о вожде. Тергыме кече: 26 вӱдшор 2020. Архивлыме 23 сӱрем 2020 ий.
  41. ↑ «Вести.ру»: «Зюганов Геннадий Андреевич» Архивысе копий 17 идым 2014 гыч. 02.10.2009
  42. ↑ КПРФ.ру: «О партии / Персональные страницы / Зюганов Геннадий Андреевич» Архивысе копий 17 теле 2020 гыч
  43. ↑ ЦИК РФ: Персональные данные кандидата. Выборы депутатов Московской городской Думы шестого созыва Архивысе копий 17 идым 2014 гыч
  44. ↑ ЦИК РФ: Сведения о кандидатах, выдвинутых по одномандатным (многомандатным) избирательным округам. Выборы депутатов Московской городской Думы шестого созыва Архивысе копий 17 идым 2014 гыч
  45. ↑ ЦИК РФ: Результаты выборов по одномандатному (многомандатному) округу. Выборы депутатов Московской городской Думы шестого созыва. ОИК № 8 Архивысе копий 17 идым 2014 гыч
  46. ↑ Внук Зюганова стал замминистра экономического развития Ростовской области. РБК (21 сорла 2025). Тергыме кече: 21 сорла 2025.
  47. ↑ Ева Стеклова. Внук Зюганова занял пост замминистра экономразвития Ростовской области. kp.ru (21 сорла 2025). Тергыме кече: 21 сорла 2025.
  48. ↑ Top.rbc.ru: «Задержанный взяточник Д. Васильев засветился в деле „Оборонсервиса“» Архивысе копий 27 кылме 2012 гыч
  49. ↑ Владислав Трифонов: «В департаменте имущества Москвы договаривались о взятке» Архивысе копий 27 кылме 2012 гыч «Коммерсантъ», 27.11.2012
  50. ↑ Взятку оценили в полмиллиарда. Тергыме кече: 26 сӱрем 2020. Архивлыме 26 сӱрем 2020 ий.
  51. ↑ Медоносную пчелу увековечили в почтовой марке — Парламентская газета. Тергыме кече: 27 сӱрем 2020. Архивлыме 27 сӱрем 2020 ий.
  52. ↑ 1 2 Ольга Вандышева: «Депутаты Госдумы получат по 250 тысяч отпускных» Архивысе копий 17 сӱрем 2009 гыч. «Комсомольская правда», 2.07.2009
  53. ↑ Указ Президента Российской Федерации от 26.06.2024 № 544 ∙ Официальное опубликование правовых актов (руш.). publication.pravo.gov.ru (26 пеледыш 2024). Тергыме кече: 9 теле 2024.
  54. ↑ Зюганова наградили орденом «За заслуги перед Отечеством» II степени
  55. ↑ Зюганов награждён орденом «За заслуги перед Отечеством» III степени.
  56. ↑ Награждённые государственными наградами Российской Федерации. Тергыме кече: 21 кылме 2019. Архивлыме 25 кылме 2019 ий.
  57. ↑ Указ Президента Российской Федерации от 23 июня 2014 года № 447 «О награждении государственными наградами Российской Федерации». Тергыме кече: 26 пеледыш 2019. Архивлыме 2 теле 2019 ий.
  58. ↑ Указ Президента Республики Беларусь от 8 июня 2016 года № 199 «О награждении». Тергыме кече: 26 пеледыш 2019. Архивлыме 29 шыжа 2020 ий.
  59. ↑ Президент Беларуси наградил известных деятелей Государственной Думы России. Тергыме кече: 9 пеледыш 2016. Архивировано из оригинала 4 сорла 2016 ий.
  60. ↑ Зюганову подарили бочку мёда и букву «зю». Тергыме кече: 30 кылме 2022. Архивлыме 22 сорла 2022 ий.
  61. ↑ Зюганов Г.А. Тергыме кече: 11 идым 2011. Архивировано из оригинала 8 сорла 2014 ий.
  62. ↑ Медаль «Дружба» — Forum FALERISTIKA.info. Тергыме кече: 14 идым 2021. Архивлыме 14 идым 2021 ий.
  63. ↑ Друзья познаются в беде. Тергыме кече: 30 кылме 2022. Архивлыме 30 кылме 2022 ий.
  64. ↑ Группе депутатов Госдумы вручили медали Минобороны за законодательное содействие операции Вооружённых сил России в Сирии. Тергыме кече: 6 ӱярня 2017. Архивлыме 6 ӱярня 2017 ий.
  65. ↑ Распоряжение Правительства Российской Федерации от 16 декабря 2019 N 3056-р «О поощрении Правительством Российской Федерации». Тергыме кече: 4 пеледыш 2020. Архивлыме 4 пеледыш 2020 ий.
  66. ↑ Медведев вручил госнаграды Жириновскому, Зюганову, Миронову и другим депутатам. ТАСС (18 теле 2019). Тергыме кече: 4 пеледыш 2020. Архивлыме 4 пеледыш 2020 ий.
  67. ↑ Распоряжение Правительства Российской Федерации от 26 июня 2019 года № 1377-р «О награждении Почётной грамотой Правительства Российской Федерации Зюганова Г. А.» Тергыме кече: 28 пеледыш 2019. Архивлыме 2 сӱрем 2019 ий.
  68. ↑ Патриарх наградил лидера КПРФ Зюганова орденом «Славы и Чести». Тергыме кече: 26 пеледыш 2019. Архивлыме 26 пеледыш 2019 ий.

Литератур

  • А. П. Житнухин. Геннадий Зюганов / Редактор: Е. В. Смирнова. — Молодая гвардия, 2007. — 400 с. — (Жизнь замечательных людей. Биография продолжается). — ISBN 978-00-1663499-0.
  • А. А. Ильин. Геннадий Зюганов: «Правда» о вожде. — Алгоритм, 2005. — 384 с. — (Народ против). — ISBN 5-9265-0171-7.
  • В. И. Крикунов, С. А. Кислицин, В. Д. Кураев. Геннадий Зюганов. — Флер - I. — С. 352. — 1999 с. — (След в истории). — ISBN 5-88968-001-3.
  • О. П. Мороз. 1996: как Зюганов не стал президентом. — М.: Радуга, 2006. — ISBN ISBN 5-05006-410-4.
  • А. А. Проханов. Зюганов. Портрет лидера. — М.. — Информпечать, 1996. — 30 с.
  • В. И. Суханов. Советское поколение и Геннадий Зюганов. Время решительных. — ИТРК РСПП, 1999. — 400 с. — ISBN 5-88010-068-5.

Кылвер-влак

Интервью

"https://mhr.ruwiki.ru/w/index.php?title=Зюганов,_Геннадий_Андреевич&oldid=1093549" гыч налме