Домокош, Петер

РУВИКИ — эрыкан энциклопедий гыч материал
Петер Домокош
Domokos Péter
Домокош, Петер.jpg
Шочмо кече 15 шорыкйол 1936(1936-01-15)[1]
Шочмо вер
Колымо кече 27 ага 2014(2014-05-27)[1] (78 ий)
Колымо вер
Эл
Шанче алан финн-угор литературым шымлыше
Паша вер
Образований
Шанче вуйлатыше Jean-Michel Raimond[d]
Награде ден премий-влак
Суаплык орденын командоржо Кавалер ордена Креста земли Марии 5-го класса — 1999
Пушкин медаль — 2005

Петер Домокош (венг. Domokos Péter; 15 шорыкйол 1936, Suseni[d], Харгита[d] — 27 ага 2014, Будапешт) — венгр литературовед, удмурт да моло финн-угор литературым шымлыше[2][3]. Кызытсе финн-угор литературоведенийлан негызым пыштышылан шотлалтеш[2][4].

Илыш корно

Трансильванийысе Дьёрдьалфалу селаште туныктышо-влакын ешыштышт шочын. Ачаже — Пал Петер Домокош, палыме венгр этномузыковед, тудо чанго, венгр этнографий группын, муро йӱлажым шымлыме пашалан негызым пыштен[2][5].

1959 ийыште Будапешт университетым  (руш.) (мар. тунемын пытарен, куд ий будапештысе гимназийыште венгр йылмым да литературым туныктен. 1965—1970 ийлаште Ленинград университетын финн-угор филологий кафедрыштыже венгр йылмым да литературым туныктен. 1970 ий гыч — Сегеде университетын шанче пашаеҥже, 1980 ий гыч — кугурак шанче пашаеҥ, а 1986 ий гыч — Лоранд Этвёш лӱмеш Будапешт университетын профессоржо[6][7].

1992—2001 ийлаште Будапешт университетын финн-угор филологий кафедрыжым вуйлатен. 2006 ий тӱҥалтышыште пенсийыш лектын, туге гынат почётан профессор (professor emeritus) лийын кодын да умбакыжат аспирант-влакым ямдылымаште да тӱнямбал финн-угор конференцийлаште участвоватлен[6].

2014 ий 27 майыште 79 ияш колен. Будапештын Фаркашрети шӱгарлаштыже тойымо[3].

Шанче паша

Петер Домокош кызытсе финн-угор литературоведенийлан негызым пыштышылан шотлалтеш[2][4]. Тудын пашаже-влак, шымлызе-влакын аклымышт почеш, Российысе изи финн-угор калык-влакын литературыштым тӱнямбал шанче да тӱвыра контекстыш пурташ полшеныт[2].

1973 ийыште «Удмурт литературын историйже» темылан кандидатлык диссертацийым арален, 1984 ийыште — «Изи урал калык-влакын литературыштын вияҥмышт» темылан докторлык диссертацийым[6][2]. «Удмурт литературын историйже» монографийыштыже (Будапешт, 1975; Ижевск, 1993) тудо удмурт литературын историй, йылме да калык-поэзий вожшым ончыктен, тӱҥ ойыртемжым коми, марий, мордва да чуваш литератур-влак дене икгайлыкышт негызеш таҥастарымаш гоч почын пуэн[7]. Вес кугу пашаже — «Изи урал калык-влакын литературыштын вияҥмышт» монографий (Йошкар-Ола, 1993) — ончычсыжым умбакыже шуен: ик калыкле литературын историйже 20 наре изи урал калык литературын вияҥме историйжым, нунын вашкылыштым, вашла вашталтен шогымыштым, икгай улмыштым да ойыртемалтше палыштым шымлымашке савырнен, тӱнямбал литературышто верыштым палемден[7]. Чылаже 30 наре книгаже да 350 деч шуко шанче статьяже савыкталтын[2].

1989 ийыште Тӱнямбал финн-угор писатель-влак ушемым почшо-влак кокла гыч иктыже да организацийын председательже, Тӱнямбал финн-угор конгресс комитетын йыжъеҥже лийын[8].

2009 ийыште шкенжын финн-угор литератур коллекцийжым, тӱнямбалсе ятыр йылме дене 4550 савыктышым, Коми Республиклан (Коми Республикысе калыкле книгагудылан) пӧлеклен[9][10].

Произведений-влак

  • A finn irodalom fogadtatwasa Magyarorszwagon. Budapest, 1972;
  • Vatka meg Kalmez. Votjwak mondwak wes meswek. Budapest, 1974;
  • Az udmurt irodalom tortwenete. Budapest, 1975;
  • Medvewenek. A keleti finnugor irodalmwanak kistükre. Budapest, 1975;
  • Handbuch der uralischen Literaturen, Szeged, 1983;
  • Itwaisten suomalais/ugrilaisten kansojen kirjallisuudesta. Helsinki, 1983.
  • История удмуртской литературы. Ижевск, 1993[11].
  • Формирование литератур малых уральских народов. Йошкар-Ола, 1993[11].

Суаптар да чаплӱм-влак

  • Суаплык орденын Командор (кокла) ыресше (1996)[5];
  • 5-ше классан Мария мландын Ырес орденже (1999 ий 2 февраль, Эстоний);
  • Финляндийын Oш роза орденже (рыцарь, 2002)[5];
  • Пушкин медаль (2006 ий 23 февраль, Россий) — Россий Федерацийысе да Венгр Республикысе калык-влакын тӱвыраштым лишемдымашке да пойдарымашке кугу надырым пыштымылан[12];
  • Санкт-Петербургысо кугыжаныш университетын почётан докторжо[7];
  • Удмурт кугыжаныш университетын почётан профессоржо[7];
  • Кузебай Герд лӱмеш уло удмурт калык премийын лауреатше  (руш.) (мар.[7].

Палемдымаш

  1. ↑ 1 2 Katalog der Deutschen Nationalbibliothek (нем.)
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 Кондратьева Н. В. Рецепция войны в монографии венгерского учёного П. Домокоша «История удмуртской литературы». КиберЛенинка (Ежегодник финно-угорских исследований) (2016). Тергыме кече: 27 пеледыш 2026.
  3. ↑ 1 2 Elhunyt Domokos Péter (венг.). Eötvös Loránd Tudományegyetem (elte.hu) (28 ага 2014). Тергыме кече: 27 пеледыш 2026.
  4. ↑ 1 2 Кондратьева Н. В. Рецепция войны в монографии венгерского учёного П. Домокоша «История удмуртской литературы». journals.udsu.ru (Ежегодник финно-угорских исследований) (2016). Тергыме кече: 27 пеледыш 2026.
  5. ↑ 1 2 3 Антонов Ю. Г. Исследователь финно-угорских литератур России: к 80-летию со дня рождения Петера Домокоша (PDF). Финно-угорский мир (МГУ им. Н. П. Огарёва) (2016). Тергыме кече: 27 пеледыш 2026.
  6. ↑ 1 2 3 Elhunyt Domokos Péter (венг.). Eötvös Loránd Tudományegyetem (btk.elte.hu) (4 пеледыш 2014). Тергыме кече: 27 пеледыш 2026.
  7. ↑ 1 2 3 4 5 6 Домокош Петер. Календарь знаменательных и памятных дат. Национальная библиотека Удмуртской Республики. Тергыме кече: 27 пеледыш 2026.
  8. ↑ К 80-летию Петера Домокоша. Национальная библиотека Удмуртской Республики (15 шорыкйол 2016). Тергыме кече: 27 пеледыш 2026.
  9. ↑ Петер Домокош: «Историческая правда часто бывает неудобной». Газета «Республика» (Республика Коми) (30 шыжа 2009). Тергыме кече: 27 пеледыш 2026.
  10. ↑ Имена на книгах: Удмуртия. Национальная библиотека Республики Коми. Тергыме кече: 27 пеледыш 2026.
  11. ↑ 1 2 К 80-летию Петера Домокоша. Национальная библиотека Удмуртской Республики. Тергыме кече: 27 пеледыш 2026.
  12. ↑ Указ Президента Российской Федерации от 23 февраля 2006 года № 167 «О награждении медалью Пушкина Домокоша Петера». kremlin.ru (23 пургыж 2006). Тергыме кече: 27 пеледыш 2026.

Литератур

  • Удмуртская Республика: Энциклопедия / Гл. ред. В. В. Туганаев. — Ижевск: Удмуртия, 2000. — 800 с. — ISBN 5-7659-0732-6.
"https://mhr.ruwiki.ru/w/index.php?title=Домокош,_Петер&oldid=1236652" гыч налме