Апатеев, Авенир Арсентьевич
| Авенир Арсентьевич Апатеев | |
|---|---|
 | |
| Шочмо кече | 1939 ий 1 шорыкйол |
| Шочмо вер | Марий АССР, Курыкмарий кундем, Тьомисола ял |
| Колымо кече | 10 сорла 2020 (81 ий) |
| Колымо вер | |
| Гражданлык |
 СССР Россий |
| Паша сомыл | серызе, туныктышо, краевед |
| Награде да премий |
|
Авенир Арсентьевич Апатеев (1 шорыкйол 1939, Тьомисола, Пӹзӹкныр ял шотан илем[d] — 10 сорла 2020, Тьомисола, Пӹзӹкныр ял шотан илем[d]) — курыкмарий серызе, туныктышо, верысе краевед, Марий Эл Республикын сулло туныктыш пашаеҥже (1994)[1].
Илыш корныжо
Авенир Апатеев 1937 ийын шорыкйол тылзын 1-ше кечынже Марий АССР Курыкмарий кундем Тьомисола ялеш шочын туныктышо ден колхоз пашаеҥын ешыштышт шочын. Ачаже фронтышто колен. Авенир Апатеев Марьясола тӱҥалтыш, Изи Шӹндӹр шымияш, Усола кыдалаш школ-влакым тунем лектын, вара икмыняр ий «Родина» ден «Дружба» колхозлаште пашам ыштен. 1960—1964 ийлаште Н. К. Крупская лӱмеш марий кугыжаныш педагогике институтын педагогике факультетыштыже тунемын. Церкансола кыдалаш школышто руш йылме ден сылнымутым туныктен, сӱретлыме да мурымо урокым вӱден. 1973 ийыште Йылйӓл кандашияш школыш куснен, тушто марий йылме ден сылнымутым туныктен. 20 утла ий завучлан пашам ыштен[1].
Студент жапыштыже возаш тӱҥалын. Икымше почеламутшым 1960 ийыште институт газетыште савыктен. Вараже тудын почеламутшо, ойлымашыже да очеркше-влак «Ленин корны», «Ленинский путь», «Марий коммуна» газетлаште, тӱшкан погымо сборниклаште савыкталтыныт. 1979 ийыште Марий книга савыктышыште тудын «Мычашдымы курым» икымше ойлымаш-влак сборникше лектын. Тудо 15 утла сылнымутан, публицистике, краеведений книга-влакын авторжо улеш. Авенир Апатеев дене пырля 6—7 класслан марий йылме дене учебникым луктын, тудо шуко гана уэш савыкталтын. 1990—1991 ийлаште «У сем» журналыште «Поктат ивлӓ курымым…» романже савыкталтын. Тыштак пытартыш ийлаште тудын ойлымашыже, повестьше-влак савыкталтыныт[1].
Просвещений министерствын, МЭР Президентын (1999) чапкагазышт дене палемдалтын. «МЭР-ысе образованийын сулло пашаеҥже» (1994) лӱмым сулен[1].
2020 ий 10 августышто илыш дене чеверласен.
Тӱҥ произведенийже-влак
- Мычашдымы курым : шайыштмашвлӓ [Вечность: рассказы]. Йошкар-Ола, 1979. 76 с.
- Тракториствлӓ : шайыштмаш // Патыр курым. Йошкар-Ола, 1980. С. 138—149.
- Колхоз ӹдӹр : повесть дон шайыштмашвлӓ [Колхозница : повесть и рассказы]. Йошкар-Ола, 1986. 100 с.
- Поктат ивлӓ курымым…: роман-хроника // У сем. 1993. № 3. С. 3— 65; № 4. С. 3-70; 1994. № 1. С. 3-51; № 2. С. 3-33; 1999. № 4. С. 107—122.
- Ӓвӓсир : повесть [Родина : повесть]. Козьмодемьянск, 1995. 116 с.
- Ватага лӹвӓлнӹ : повесть, очерквлӓ, лыдышвлӓ, анекдотвлӓ [Под Ватагой: повесть, очерки, стихи, анекдоты]. Козьмодемьянск, 1997. 128 с.
- Ӹдӹрвлӓ, ӹрвезӹвлӓ : шайыштмашвлӓ [Девушки, юноши : рассказы]. Козьмодемьянск, 1998. 104 с.
- Вырсы вашт эртӹшӹ тетявлӓ: очерк // У сем. 2006. № 1. С. 117—129.
Моло йылмыш кусарыме произведенийже-влак
- Полынь цветет : рассказ / пер. на рус. А.Спиридонова // Дружба. Йошкар-Ола, 1979. М. 163—168.
- Полынь цветет : рассказ / пер. на казах. Т. Сэукетаева // Солнце над лесами. Алматы, 1989. С. 243—248.
- Живу и помню : рассказы, очерки, воспоминания / [сост. А.Апа- теев]. Козьмодемьянск, 1998. 112 с.
- Сиреневый туман : повесть и рассказы / пер. П. Н. Кисельникова. Козьмодемьянск, 1999. 76 с.
- Невесты: повесть/пер. П. Н. Кисельникова. Козьмодемьянск, 2000. 48 с.
- Невесты : роман. Испр. и доп. / пер. П. Н. Кисельникова. Козьмодемьянск, 2005.444 с.
Суаптар да чаплӱм
- Марий Эл Республикын сулло туныктыш пашаеҥже (1994);
- Марий Эл Республикын Туныктымаш да шанче министерствыжын Чапкагазше;
- Марий Эл Республик Президентын Чапкагазше (1999);
«Паша ветеран» медаль[1].
Палемдымаш
Литератур
- Патыр курым. Курык мары антологий. Йошкар-Ола. Книгам лыкшы мары издательство. 1980. С. 137.
- Писатели Марий Эл: биобиблиографический справочник / сост.: А.Васинкин, В.Абукаев и др. — Йошкар-Ола: Марийское книжное издательство, 2008. — 752 с. С. 60-61.
- Коротков А. Штрихи к портрету // Живу и помню. Козьмодемьянск, 1998. С. 27-29.
- Апатеев Авенир Арсентьевич // У сем. 1999. № 1 С. 99—100.
- Федосеева Н. Авенир Апатеевӹн исторический темеш сирӹмӹ прозыжы // У сем. 1999. № 3. С. 114—122.
- Лобанов И. Вуйта шылдыр мыч чонгештӹлеш // У сем. 1999. № 4. С. 103—107.
- Апатеева Т. Г. Творчество и общественная деятельность А. А. Апатеева//Апатеев А. Невесты. Козьмодемьянск, 2000. С. 36—46.
- МБЭ. Йошкар-Ола, 2007. С. 29.