Физкультурникын кечыже
Б. Н. Ельцин лӱмеш книгагудын материалже
Б. Н. Ельцин лӱмеш книгагудын материалже
| Физкультурникын кечыже | |
|---|---|
 Баку 1920-шо ийлаште. Физкультурникын кечыже | |
| Тӱрлылык | Профессионал пайрем |
| Ыҥ | спортым да таза илыш-йӱлам шарымаш |
| Палемдат | ий еда |
| Кече | августын кокымшо шуматкечынже |
 РУВИКИ.Медиаште медиафайл-влак | |
Физкульту́рникын кечыже (руш. День физкультурника) — Российыште сорла тылзын кокымшо шуматкечынже палемдыме профессионал пайрем[1]. Тудым 1939 ийыште пеҥгыдемденыт да спортсмен, тренер, физкультур туныктышо да спорт дене кылым кучышо еҥ-влаклан пӧлеклалтын. Пайремлыме кечым СССР Кӱшыл Каҥаш Президиумын 1980 ий 1 октябрьыште лекше 3018-Х №-ан «Пайрем да шарнымаш кече-влак нерген» Кӱштык негызеш ойырымо[2].
Пайрем совет кучемын тӱҥалтыш жапыштыже, 1920—1930-шо ийлаште, кумдан шарлен, тунам Ювеналын налме «Таза капыште — таза чон» ӱжыкмут йырваш шарлен. Физкультурникын кечыже РККА сарзыеҥ-влаклан аракам — «наркомовский 100 граммым» — пуымо пайрем-влак радамыш пурен.
Историй
Физкультурникын кечыже 1939 ийыште СССР Калык комиссар-влак Каҥашын спортым да таза илыш-йӱлам чапландарен шарыме шонымаш дене пеҥгыдемдалтын. Икымше гана пайрем 18 июльышто эртен, вара тудым палемдыме кече кажне ийын вашталтын. 12 ий гыч тудым август тылзын кокымшо шуматкечынже палемдаш пунчалыныт.
СССР-ыште спорт дене кылым кучымаш кумдан шарлен, тидлан кӧра «Динамо» ден «Спартак» гай шуко спорт тӧнеж шочын, тыгак ГТО комплекс ямдылалтын. Чӱчкыдын спартакиаде ден таҥасымаш-влак эртаралтыныт.
Физкультурникын кечыже российын шуко олаште палемдыме тӱшка пайрем семын кодеш. Школышто тунемше-влакын пӱтынь российысе таҥасымашышт да Российысе пенсионер-шамычын спартакиадышт гай тӱрлӧ мероприятийлан кӧра, спорт чыла ийготан еҥ-влак коклаште чапландаралтеш. Ий еда элна мучко 80 миллион наре еҥ 700 утла спорт событийыш ушна[3][4].
2024 ий 10 августышто тиде кече уло Россий мучко шуко спорт вашлиймаш семын пайремлын эртен. Пайремым физкультурым туныктышо-влак, тыгак спорт дене кылдалтше еҥ-влак палемденыт[5].
2025 ийыште Физкультурникын кечыжым 9 августышто пайремленыт. Российын тӱрлӧ олаштыже ты пайремлан пӧлеклалтше спорт мероприятийла эртеныт[6].
Пайремлыме йӱла-влак
СССР-ыште тиде пайрем спортсмен-влакын сеҥымашыштым ончыктымо кече лийын. Йӱла почеш тудым чемпионат ден таҥасымаш-влакын сеҥышыштым суапландарыме дене палемденыт. Эн волгыдо тат-влак кокла гыч иктыже — Физкуьтурник-влакын тӱшкан эртыме парадышт, тушко уло эл гыч 45 тӱжем наре еҥ ушнен. Ончыч парад Йошкар площадьыште, вара «Динамо» стадионышто эртен.
Кызытсе Российыште физкультурникын кечынже у, эре пашам ыштыше да пагытлан келшыше спорт площадке-влак почылтыт, парклаште ӱстел теннис турнир-влак, мини-футбол дене таҥасымаш, эстафете, фитнес-клублашке абонемент-влакым модылтымаш, кандырам шупшмаш дене таҥасымаш, армрестлинг да молат эртаралтыт. Тиде пайрем дене профессионал спортсмен-влакым гына огыл, тыгак физкультур урокым туныктышо, тренер да чолга илыш-йӱлам кучышо еҥ-влакым саламлат[7].
Оҥай факт-влак
- Спорт стрессым сеҥаш полша. Физический упражнений-влак, нерв системым лыпландарен, эндорфин лекмым кугемден, тӱткылыкым вес могырыш савырен, депрессий гыч луктын, стрессым иземдат.
- Юж кишке — Таиландыште профессионал спорт[8][9].
- Акрет Грецийыште олимпий атлет-влак чылт чара могыран таҥасеныт. Чыла олимпий таҥасымаште спортсмен-влакым чара могыраным лекташ йодыныт. Кызытсе «гимнастике» шомак «gymos» тошто грек мут гыч лектын, тудо «чара» але «чием деч посна» манмым ончыкта.
- СССР-ыште физкультур-спорт комплексын нормыжым шуктымылан ГТО значокым пуэденыт. Тиде аббревиатур «Готов к труду и обороне» манмым ончыкта. 2014 ийыште Российыште ГТО палым кучыктымо йӱлам уэш пӧртылтеныт. Южо вуз абитуриентлан тунемаш пурымыж годым шӧртньӧ ГТО палылан ешартыш баллым пуа[10][11].
Палемдымаш
- ↑ К 85-летию Дня физкультурника. Президентская библиотека – о спортивной жизни в блокадном Ленинграде, <https://www.prlib.ru/news/1975390>. Тергыме: 19 идым 2025.
- ↑ День физкультурника (руш.). gm4oren.gosuslugi.ru. Тергыме кече: 19 идым 2025.
- ↑ День физкультурника в РФ. РИА Новости (12 сорла 2023). Тергыме кече: 19 идым 2025.
- ↑ Какого числа День физкультурника в 2023 году в России Об этом сообщает "Рамблер". Рамблер (20 вӱдшор 2022). Тергыме кече: 19 идым 2025.
- ↑ День физкультурника в 2024 году: история и традиции праздника. Комсомольская правда. Тергыме кече: 19 идым 2025.
- ↑ В регионах России прошли спортивные мероприятия в честь Дня физкультурника, <https://smotrim.ru/article/4635428>. Тергыме: 19 идым 2025.
- ↑ День физкультурника в России в 2024 году: стартуем от тренировок к победам. Вфокусе (22 пургыж 2021). Тергыме кече: 19 идым 2025.
- ↑ 25 интересных фактов о спорте. Мультиурок. Тергыме кече: 19 идым 2025.
- ↑ 14 секретов о спорте, которые вам будут интересны. 1gai.ru. Тергыме кече: 19 идым 2025.
- ↑ 25 любопытных фактов о спорте и знаменитых спортсменах. sports.ru. Тергыме кече: 19 идым 2025.
- ↑ День физкультурника 2023: дата и история. РБК Life (11 сорла 2023). Тергыме кече: 19 идым 2025.