Российысе анимацийын кечыже

РУВИКИ — эрыкан энциклопедий гыч материал
Российысе анимацийын кечыже
Студийысе мультипликатор
Студийысе мультипликатор
Ыҥ официал пайрем
Кече 8 вӱдшор
Кылдалтын 1912 ийыште лекше Российысе икымше мультфильмын премьерыж дене
«Дора-Дора-Помидора» мультфильмын ужашыже». Режиссёр Инесса Ковалевская. 2001 ийыште «Союзмультфильм» студийыште ыштыме

Российысе анимацийын кечыже — официал пайрем, ий еда 8 апрельыште палемдалтеш. 2022 ийыште Россий Федераций президентын Владимир Путинын кӱштыкшӧ дене тӧнежлыме. Пайрем российысе икымше мультипликаций фильмын премьерыжлан 110 ий темме дене кылдалтын[1].

Историй

1912 ий 8 апрельыште «Чапле Люканида, але тӱкан да ӧрышан-шамычын сарышт» российысе мультипликаций фильмым икымше гана ончыктеныт[2]. Тиде кокла курымласе илыш гыч йӧратымаш драме, тӱҥ геройжо-влак тӱкан копшаҥге — Люканде кугыжавате да тудын йӧратыме еҥже — «тушманле тукым» гыч ӧрышан копшаҥге — граф Герас[2]. Мультфильмым режиссёр да профессионал биолог Владислав Старевич ыштен, курчак анимаций технологийым кучылтын. Персонаж-влакым Стареевичын шке энтомологий коллекцийже гыч налме. Фильм пеш кугу сеҥымаш дене ончыкталтын. Америкысе режиссёр ден мультипликатор Уолт Дисней палемден: «Чапле Люкандидам» ыштыше чылаштым икмыняр лу ийлан ончылтен[3].

1924 ийыште совет режиссёр-влак Юрий Меркулов, Николай Ходатаев да Зенон Комиссаренко Кинематорграфийын кугыжаныш техникумжо пелен Мультипликаций шотышто эксперимент бюром почыныт, тыште «Плоский маронетке» (перекладка) технике дене мультфильмым войзаш тӱҥалыныт. Нунын коклаште: «Планет кокласе революций» да «Китай тулышто». «Китай тулышто» ачамландысе экраныште эн кугу метражан мультфильм лийын[4]. Тудо ийлаште «Культкино» у анимаций студий почылтын, нуно шаржевый стиль да сатир сюжет-влакым кучылтыныт.

Вич ий эртымек, «Совкино» Ленинград фабрикыште Михаил Цехановскийын тӱрлӧ технике дене ыштыме «Почта» мультфильмже лектын. Тиде паша икымше йӱкан да тӱрлӧ чиян совет мультфильм лийын[5].

1935 ийыште ондак улшо чыла анимаций студий-влакым ушен шогышо «Союзмультфильм» студий шочын. Мультипликаций пеш пичын вияҥын. У йӧн да технике кучылталтыныт. Мутлан, персонаж-влакын «пушкыдылык эффектше» «Мутым колыштдымо пырысиге» мультфильмыште уло.1940—1950-ше ийлаште шочшо сӱрет-влакын персонажышт ден фонышт илышыште чынак улмо кӱкшытышт дене ойыртемалтыныт[4].

Икымше кумда форматан курчак мультфильм 1962 ийыште шочын. Тиде «Чоҥештылше пролетарий» сӱрет лийын, режиссёр Иван Иванов-Вано да Александр Боярский Владимир Маяковскийын произведенийже-влак негызеш войзеныт.Пашам ыштыме годым икымше гана кагаз «горельеф» курчак-влакым кучылтмо.

1967 ийыште Борис Степанцевын «Сокол нерген муро» мультфильмыштыже СССР-ыште икымше гана яндасе живопись-влакым (целлулоидым) кучылтыныт, а «Чукай ден Карлсон» мультфильмыште электрографий технологий дене пайдаланеныт. 1960 ийлаште у технике да стиль дене пырля у формо-влакат лектедат: мультсериал («Маугли», «Винни Пух», «Ну, погоди!») да алманах-влак (мультипликаций журнал-влак) («Весела карусель», «Светлясок»). Авторын анимацийже 1970 ийыште Юрий Норштейнын пашаж-влак негызеш шочыныт. Тудо шуко пачашан, каштан (перекладка) неле техникым шонен луктын, «поэзий анимаций» манме посна жанрым шочыктен[6].

1980-ше ийлаште тичмаш метражан мультипликаций кумдан кучылталтын. Режиссёр-влак у техникым — пластилин анимацийым — авалтеныт. Эн ончыч тудым Александр Татарский кучылтын, 1981 ийыште «Ӱмашсе лум йоген» сӱретым луктын. 2000 ийлаште, илышым пужен чоҥымо деч вара ачамландысе анимаций иземме деч вара, угыч ылыжын. Шуко у студий почылтын. Мультфильмым ыштыме годым компьютер технологий-влак кучылталтыныт. Россий режиссёр-влакын пашашт тӱнямбалысе фестивальлаште призым налаш тӱҥалыныт[6].

2022 ий 21 мартыште РФ тӱвыра министерстве Российысе анимацийын кечыжым 8 апрельыште палемдаш темлыме ой дене лектын, тиде кечым ачамланде анимаций историйын тӱҥалтыш кечыж семын шотлат[7].

«Союзмультфильм» киностудийын директоржо-влак Каҥашын председательже Юлиана Слащева каласен[8]:

Российысе анимацийын историйже пеш кужу, поян да йӱлаже шкешотан: шке вияҥмыж шотышто тудо феномен улеш. Тӱняште нигуштат тынар шуко автор техник, стиль да йӧн-влак ышталтын огытыл. Пытартыш лу ий жапыште элыште студий-влак кум пачаш шукемыныт, лач тыгаяк пропорцийыште ыштен лукмо контентын кугытшо кушкын. Анимаций тунемме аланыш, модмашке, компьютер таҥасымашке толеш, Компьютер дене модмаш, образований сферыш, тӱрлӧ аланыште кучылталтше йӧн семын, кросс-индустриал отрасльыш савырнен. Тиде событий отрасльын кӱкшӧ статусшым пеҥгыдемда, автор-влакын пашаштын ыҥжым ойырен палемда, тыгак йӱлалан вияҥаш йӧным ышта.

Президент Владимир Путин тиде темлымашым сайлан шотлен. Россий Федерацийын Кечым тӧнежлымыж нерген 543-шо №-ан Кӱштык 2022 ий 12 августышто правовой информацийын официал интернет-порталыштыже савыкталтын[9].

Йӱла

Тиде кечын эл мучко шуко мероприятий ден акций-влак эртат. Шуко олаште совет ден россий мультфильм-влакын фестивальышт, тӱлыде ончаш лийме сеансышт лиедат, лӱмлӧ аниматор ден мультипликатор-влак дене мастарлык класс-влак эртат. Школ ден книгагудо пашаеҥ-влак мультфильмым ыштыме нерген лекцийым, ончерым, концертым, викториным, модмашым, театрализацийым да квестым эртарат. Тыгак Москошто 8 апрельыште, 2014 ий гыч тӱҥалын, «Икар» калыкле анимаций премий пуалтеш[8].

Тыгак ончо

Палемдымаш

  1. ↑ Зурбалиева, Мария. День российской анимации 2024: история и традиции праздника. Семья. Проект Комсомольской правды (8 вӱдшор 2024). Тергыме кече: 8 вӱдшор 2024.
  2. ↑ 1 2 Михайлин, Ю. Высшие формы — «Прекрасная Люканида» Владислава Старевича. Seance (8 вӱдшор 2020). Тергыме кече: 8 вӱдшор 2024.
  3. ↑ Иванова, Екатерина. Любите мультфильмы? День российской анимации, которой исполнилось 110 лет, это и ваш праздник. Учительская газета (8 вӱдшор 2022). Тергыме кече: 8 вӱдшор 2024.
  4. ↑ 1 2 Буранов, Никита. Как появилась и развивалась отечественная мультипликация? Российское военно-историческое общество. Тергыме кече: 9 вӱдшор 2024.
  5. ↑ Как появилась и развивалась отечественная мультипликация? Animata (26 вӱдшор 2019). Тергыме кече: 9 вӱдшор 2024.
  6. ↑ 1 2 Сидоркина, Л. Г., Овсянникова, А. Ю., Пьянкова, А. В. Отечественная анимация 60-80х годов // Международный научно-исследовательский журнал. — 2015.
  7. ↑ Зыкина, Татьяна. В России учредили День анимации. РБК (12 сорла 2022). Тергыме кече: 8 вӱдшор 2024.
  8. ↑ 1 2 Альперина, Сусанн. "Аниматоры нужны и любимы": Как отмечается День российской анимации и какие мультфильмы обязательны к просмотру. Российская газета (5 вӱдшор 2023). Тергыме кече: 8 вӱдшор 2024.
  9. ↑ Путин учредил День российской анимации. Известия (12 сорла 2022). Тергыме кече: 8 вӱдшор 2024.

Ешартыш литератур

  • Асенин, С. Волшебство экрана. — М.: Искусство, 1974.
  • Горшкова, Д. История российской мультипликации. XX век. — М.: ИД Варио, 2016.
  • Норштейн, Ю. Снег на траве. Фрагменты книги. Лекции по искусству анимации. — М.: ВГИК, 2005.
  • Томан Инга Бруновна. «Рыцарь русской анимации» // Современные проблемы сервиса и туризма. — 2010. — № 4.
  • Чашкина Людмила Юрьевна. Мультипликация дозвукового периода: ранние эксперименты // Genesis: исторические исследования. — 2019. — № 3.
  • Энциклопедия отечественной мультипликации. — М.: Алготитм, 2006.

Кылвер-влак

"https://mhr.ruwiki.ru/w/index.php?title=Российысе_анимацийын_кечыже&oldid=1161804" гыч налме